Тикқудуқтин тутулған уйғурларниң көп қисми «ташлиқ сай тәрбийиләш мәркизи» гә соланған

Мухбиримиз меһрибан
2018-02-01
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тоққузақтики тәрбийиләш мәркизигә өзгәртилгән бурунқи мәктәп. 2017-Йили яз.
Тоққузақтики тәрбийиләш мәркизигә өзгәртилгән бурунқи мәктәп. 2017-Йили яз.
RFA/Abduweli Ayup

Явропадики мәлум дөләттин радийомизға әһвал инкас қилған бирәйләнниң билдүрүшичә, у йеқинда юртидики тонушлиридин тикқудуқ көмүр кан районида олтурушлуқ асийә ханим, әкбәр вә халмурат қатарлиқ үчәйләнниң үрүмчи булақтағ (шүймого) саяһәт райониға қарашлиқ ташлиқ сайда қурулған «тәрбийиләш мәркизи» гә қамалғанлиқи һәққидә учур алған.

Униң билдүрүшичә, бултур 4-айдин буян «ташлиқ сай тәрбийиләш мәркизи» гә қамалған асийә ханим, әсли тикқудуқ көмүр кан райони өй чеқиш ишханисиниң хизмәтчиси икән.

Бу йил 38 яшқа киргән асийә ханим илгирики йилларда түркийәгә саяһәткә барған икән. У, өткән йили 4-ай мәзгилидә елип берилған түркийә қатарлиқ дөләтләргә саяһәткә барғанларни тәкшүрүш долқунида тәкшүрүлгән. Шу қетим сақчилар униң өйидики компютеридин «қанунсиз учурлар чиқти» дегән баһанидә уни өз өйидин тутуп елип кәткән. У 10 айдин буян аилисидикиләр билән көрүштүрүлмигән. Аилисидикиләр көп сүрүштүрүш арқилиқ асийә ханимниң үрүмчи булақтағ саяһәт районида қурулған «ташлиқ сай тәрбийиләш мәркизи» гә елип кетилгәнликини билгән.

Бу ханимниң билдүрүшичә, униңға кәлгән учурларда нөвәттә тикқудуқ кан районидики әрләрниң мутләқ көп қисминиң тутқун қилинип, үрүмчи булақтағ (шүймого) саяһәт райониға қарашлиқ ташлиқ сайда қурулған «тәрбийиләш мәркизи» гә елип кетилгәнлики тилға елинған. 

Бу ханим баянида йәнә үрүмчидин учур йоллиған достлириниң сөзидин нәқил кәлтүрүп, мундақ дегән: «илгири уйғурлар топлишип олтурақлашқан тикқудуқ мәһәллилиридә һазир қурамиға йәткән әрләр көрүнмәйдиған һаләт барлиққа кәлгән.» 

Тикқудуқтин тутқун қилинғанлар арисида у билидиғанлардин йәнә бу йил 50 яшқа киргән әкбәр исимлик йәнә бир уйғур бар болуп, у адәттә намаз оқуйдиған бири болғанлиқи үчүнла «диний кәйпияти қоюқ» дегән баһанидә тутқун қилинған икән. Әкбәр әпәндиниң уруқ-туғқанлиридин униң җийәни халмуратму икки ай илгири туюқсиз тутқун қилинған болуп, униң тутқун қилиниш сәвәби һазирғичә ениқ әмәс икән. 

Бу ханим тәминлигән юқириқи әһвалға асасән биз үрүмчи тикқудуқ аһалиләр комитети, тикқудуқ сақчиханиси, чидаван сақчиханиси вә ташлиқ сай, йәни хитайчә «ширенго» дәп атилидиған саяһәт райониға телефон қилип әһвал игиләшкә тириштуқ. Әмма мәзкур райондики сақчиханилар вә аһалиләр комитетлириниң телефонлири елинмиди. 

Тикқудуқ районидики мәлум аилиликләр қорусидин телефонимизни алған бир хитай аял өзиниң уйғур қошнилири арисида «тәрбийиләш мәркәзлири» гә елип кетилгәнләрниң бар-йоқлуқини аңлимиғанлиқини билдүрди вә өзиниң «тәрбийиләш мәркәзлири» ниң әһвалидин хәвәрсиз икәнликини тәкитлиди. 

«Мән сиз сориған мәсилиләргә учрап бақмидим, чүнки сиз дегән ‹тәрбийиләш мәркәзлири' ниң немә қилидиған җай икәнликиниму билмәймән. Бу соалиңизға мән җаваб берәлмәймән. Чүнки мән бу хил ‹тәрбийиләш мәркәзлири' ни учритип бақмидим, аңлап бақмидим һәм көрүпму бақмидим.»

Әмма радийомизни өз ичигә алған хәлқаралиқ таратқуларда ашкариланған әһваллардин қариғанда, бултурдин буян уйғур дияриниң һәрқайси җайлирида қурулған «тәрбийиләш мәркәзлири» ниң нәччә миңдин ашқанлиқини, бу җайларға қамалғанларниң нәччә йүз миңға йәткәнлики, һәтта өлүп кетиватқанларниң барғанчә көпийиватқанлиқи мәлум болмақта. 

Әң йеңи әһваллардин йәнә америкида мәңгүлүк олтурақлишиш рухсити, йәни «йешил картиси» бар туруқлуқ хитай паспорти билән туғқан йоқлаш үчүн ғулҗиға барғинида тутқун қилинип, 6 айдин буян ғулҗидики «тәрбийиләш мәркизи» дә туруватқан вашингтон дөләтлик университетниң 22 яшлиқ туңган оқуғучиси, қазақистан паспорти билән сода иши үчүн уйғур дияриға барғинида тутқун қилинған өмүрбек қатарлиқларниң паҗиәлири ашкариланди. Бу әһваллар хитай даирилириниң уйғур диярида қурған аталмиш «тәрбийиләш мәркәзлири» гә уйғурлардин башқа йәнә қазақ, туңган қатарлиқ милләтләрни, һәтта аллиқачан чәтәл пуқралиқиға өтүп болғанларниму қамаватқанлиқини дуняға ашкарилимақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт