Уйғур дохтур хитайдики адәм ички әзалирини көчүрүш опиратсийиси һәққидә тохталди

Мухбиримиз меһрибан
2014.11.06
ichki-organ-namayish-1.JPG Хитайдики инсан ички органлирини көчүрүп сетишқа қарши паалийәттин көрүнүш. 2013-Йили 5-июл, германийә.
RFA/Ekrem


Йеқинқи бирқанчә йилдин буян хәлқара мәтбуатларда хитайдики адәм ички әзалирини көчүрүш оператсийисиниң дохтурлуқ әхлақиға һәтта инсанийәт қануниға хилап һалда елип бериливатқанлиқи, болупму өлүмгә һөкүм қилинған мәһбусларниң ички органлирини уларниң разилиқисиз ишлитидиғанлиқи һәққидики хәвәрләр көпәйди. Хитай һөкүмитиниң бу қилмиши нөвәттә хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә сәһийә тәшкилатлириниң әйиблишигә учримақта.

Илгири уйғур елиниң җәнубидики һәрбий дохтурханида ишлигән вә мәлум даңлиқ һәрбий дохтурханида практика қилған яш уйғур дохтур өзиниң бу һәқтә аңлиғанлирини вә бу хил оператсийигә болған қарашлирини оттуриға қойди.

Йеқинда уйғур елидин ғәрб демократик дөләтлиригә оқуш пурсити издәп чиққан яш уйғур дохтур илгири радиомиз зияритини қобул қилип, уйғур районидики дохтурханиларда уйғур бимарлириниң хитай дохтурлири тәрипидин қопал муамилигә, кәмситишкә учриши һәтта практика обикти қилиниши вә уйғур дохтурлириниң өз хизмәт орунлирида 2 - дәриҗилик пуқра муамилисигә учраватқанлиқи һәққидики әһвалларни аңлатқан иди.

Бүгүнки сөһбитимиздә, бу дохтур йәнә хитайда давамлишиватқан адәм органлирини көчүрүш оператсийиси һәққидә алиғанлири вә көргән әһвалларни баян қилди.

Мәлум болушичә, 1984 - йили хитайда “өлүм җазасиға буйруған мәһбусларниң органлири вә җәситидин пайдилиниш бәлгилимиси” йолға қоюлған. Бу бәлгилимә йолға қоюлған 30 йилдин буян хитай медитсина саһәсидә орган ишлитиштә қанунлуқ кәң мәнбәгә игә болған болсиму, йәнә бир тәрәптин бу җәрянда хитайдики мунасивәтлик тармақлар тил бириктүрүш арқилиқ өлүм җазасиға буйруған мәһбусларниң органлирини елип пулдар бимарларға көчүрүш қанунсиз қилмиши вә орган содиси әвҗ алған.

Хәлқара хәвәрләрдә ашкарилинишичә, 30 йилдин буян хитайдики фалунгуң муритлири вә уйғур сиясий мәһбуслири ички әзалирини мәҗбурий еливелиш обикти қилинған. Болупму шәрқий шималдики хейлуңҗяң, лявниң, җилин қатарлиқ өлкиләр вә уйғур ели хитайдики адәм органлири содиси әң әвҗ алған җайға айланған. Һазирғичә ички әзалири еливелинған уйғур сиясий мәһбуслири һәққидә техи ениқ статистикилиқ мәлумат болмисиму, әмма канадалиқ кишилик һоқуқ паалийәтчиси етин гутманниң билдүрүшичә, мәһбуслар ички әзалирини еливелиш содиси 1990 - йиллири уйғур елида башлиған. Етин готман 2014 - йил 12 - авғуст өзиниң “қирғинчилиқ” намлиқ китабиниң нәшр қилиниш мунасивити билән америка демократийәни алға сүрүш фонди җәмийитидә доклат берип, 1997 - йили йүз бәргән ғулҗа “5 - феврал вәқәси”дин кейин уйғур сиясий мәһбуслириниң ички әзасини еливелиш әһвали йүз бәргәнликини нәқил алған. Етин готман шу күнки доклатида йәнә, чәтәлләрдики фалүнгуң тәшкилатлириниң мәлуматидин нәқил елип 2000 - йилдин 2008 - йилғичә тәхминән 65 миң нәпәр фалүнгуң мурити бастурулуп, уларниң ички әзалири еливелинғанлиқини илгири сүргән.

Хитай хәлқараниң бесими астида 2007 - йилидин башлап адәм органлири әткәсчиликини чәкләп, ианә түзүмини йолға қойидиғанлиқини билдүргән. 2012 - Йил 22 - март күни йәнә “җуңго 3 йилдин 5 йилғичә болған вақит ичидә мәһбусларниң ички әзалирини елиштин ибарәт бинормал усулни пүтүнләй бикар қилиду” дәп җакарлиған. 2014 - Йил 17 - авғуст күни хитай сәһийә министирлиқи хитайда адәм ички әзасини көчүрүшни назарәт қилиш сестимиси қурулуп, қанунсиз ички әза көчүрүшни, елип - сетишни, ички қисимда тәқсим қилишни вә мәһбусларниң ички әзасини көчүрүшни қаттиқ җазалайдиғанлиқини билдүргән. Лекин һазирға қәдәр хитай даирилириниң өлүмгә һөкүм қилинған мәһбусларниң ички әзалирини көчүрүш қилмишини тохтатмаслиқи вә адәм органлири содисида хәлқарада алдинқи қатарда туруши хәлқараниң күчлүк әйиблишигә учрап кәлмәктә.

Бу йил 29 - өктәбир хитайда ечилған “җуңго адәм ички әзалирини көчүрүш мәмликәтлик қурултийи” дуня ички әза көчүрүш җәмийити, адәм ички әзалирини мәҗбурий көчүрүшкә қарши хәлқара дохтурлар тәшкилати қатарлиқ органларниң байқут қилишиға учриған. Улар баянатта хитайда өлүмгә мәһкум қилинған мәһбуслар вә виҗдан мәһбуслириниң ички әзалирини мәҗбурий еливелип көчүрүш ички әза көчүрүшниң нормал йолиға айлинип қалғанлиқини әскәртип, бу виҗдан мәһбуслириниң ичидә христианлар, уйғурлар, тибәтләр, фалунгуңчилар барлиқини вә бу усул 15 йилдин артуқ вақиттин буян давам қилип келиватқанлиқини тәкитлигән иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.