Д у қ яқуп идрисниң вапати мунасивити билән хитайни сиясий мәһбусларниң тән саламәтликигә капаләтлик қилишқа чақирди

Мухбиримиз әркин
2014-09-29
Share
ghulja-weqesi-saqchi-herbiy.jpg Ғулҗадики уйғурларниң тинчлиқ намайишини бастуруш үчүн кәлгән хитай қораллиқ күчлири. 1997-Йили 5-феврал.
Social Media

Ғулҗа шәһиригә қарашлиқ кепәкйүзи йезиси төвәнки кепәкйүз кәнтиниң аһалиси яқуп идрис, 50 нәччә йиллиқ һаятида 2 қетим сиясий вә диний сәвәбләр билән қолға елинип, җәмий 17 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинған. Бу нөвәт у, үрүмчи 4-түрмидә 2-қетимлиқ қамақ җазасини өтәватқанда вапат болди.

Яқуп идрес 1-қетим 1997-йили ғулҗа "5-феврал вәқәси"дин кейин сиясий сәвәб билән қолға елинип, 7 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинған. У, 2-қетим 2009-йили үрүмчи "5-июл вәқәси"дин кейин қолға елинған. Бәзи уйғур иҗтимаий таратқулиридики учурлардин мәлум болушичә, у бу қетим "пәқәт намаз оқуп, сақал қойғанлиқи үчүн сиясий җинайәтчи қалпиқи кийдүрүлүп қолға елинған вә түрмә ичидә сотлинип, 10 йиллиқ кесилгән. У 2-қетим қолға елиништин бурун, хитай аманлиқ органлириниң давамлиқ "тәқиб қилиши, пат-пат қисқа муддәтлик түрмигә солап сорақ қилишиға учрап турған."

Мәрһумниң аилиси 3 күн аввал униң нәзир-чириқини бәргән. Нәзир-чирағқа қатнашқан кепәкйүзилик бир деһқан аял, мәрһумниң түрмигә кирип кетиштин бурун тамчилиқ билән җаһандарчилиқ қилидиғанлиқини, униң, һечқандақ саламәтлик мәсилиси бардәк қилмиғанлиқини билдүрди.

Деһқан аял: һә, шу түгәп кәттиғу, бүгүн 3-4 күн болди, алдинқи күни нәзирини бәрдиғу. Бүгүн 2-3 күн болди.
Мухбир: немишқа мейитни кепәкйүзигә әкәлмиди?
Деһқан аял: вай таң, мән уқмудумғу.
Мухбир: қанчә йиллиқ кесилгән иди, яқуп?
Деһқан аял 10: йилмитики.
Мухбир: немә сәвәбтин түгәп кетипту? сәвәбини билдиңизму?
Деһқан аял: яқ.
Мухбир: мәсилән, түрмидә таяқ йәп яки кесил болуп вә яки башқа бир һадисә биләнму я ?
Деһқан аял: вай таң, әмди биз билмидуқ уларни. яки биз яқупниң туғқанлири болмисақ?
Мухбир: сиз нәзиргә қатнаштиңизму?
Деһқан аял: нәзиргә кирип чиқтуқ, қошна болғандин кейин.
Мухбир: балилири бармиди яқупниң?
Деһқан аял: балилири бартиғу.
Мухбир: қанчә балиси бариди?
Деһқан аял: яқупниң 4 балиси бартиғу.
Мухбир: аяличу, бир иш қиламти улар, деһқанмити яки башқа бир тиҗарәт билән шуғуллинамти?
Деһқан аял: деһқан һәммиси, аялиму түгәп кәткән, йоқ.
Мухбир: аяли қачан түгәп кәткәнти?
Деһқан аял: аяли бултур түгәп кәткән.
Мухбир: яқуп қанчә яшларда бариди? 40 яшларда бармиди?
Деһқан аял: яқуп 50 ниң төпидиду, 50 тин ешип қалған балиларғу у?
Мухбир: балилириниң яш қурами қанчиләрдә? өзиниң дәрдидин өзлири чиқалайдиған әһвалдиму яки бираз кичикму, бирәри қаримиса болмайдиған?
Деһқан аял: балилири хели чоң, балилириниң тойини қилди. Һәммиси өйләглик, талаға чиқириғлиқ.
Мухбир 4: балисиниң һәммисиниң?
Деһқан аял: һә, 3 балисиниң.
Мухбир: у яқупкам өз вақтида бир қетим 7 йил йетип чиққанғу, дәймән. Униңдин кейин бир чиқип, андин 10 йил кесилип кәттиғу? у немә сәвәбтин кесилгән, хәвириңиз барму?
Деһқан аял: йоқ, биз униң немә сәвәбтин кесилгәнликини, башта немә сәвәбтин кесилгән болса, кейинму шундақ сәвәбту.
Мухбир: башта кесилгәндә сиясий сәвәбтин кесилгәнғу-һә?
Деһқан аял: ашундақ болса керәк, будақисидиму шундақту, шу.
Мухбир: нәзиргә қатнишипсиз? хели җиқ адәм қатнаштиму нәзиргә?
Деһқан аял: кәлди, уруқ-туғқанлири, бизму ишимиз болғандин кейин кирип қоюпла йенип чиқтуқ. У йәрдә кәчкичә олтурмиғандин кейин.
Мухбир: һөкүмәт нәзир қилишқа йол қойдима?
Деһқан аял: һөкүмәт нәзәр қилма, демиди. У һөкүмәтниң нәзир билән һечқандақ немиси йоққу? нәзир қиливәрди.
Мухбир: яқ, мәсилән, яқуп идрисниң өзи сиясий сәвәбтин кирип кәтти. Униң һәтта ғулҗиға дәпн қилишиғиму йол қоймапту, аңлашларға қариғанда. Әмди, силәрниң йезидин униңға нәзир қилишқиму йол қоймидиму, дәп сораватимән?
Деһқан аял: һечким һечнемә демидиғу, әлвәттә.
Мухбир: дадиси бармиди яқуп идрисниң ?
Диһқна аял: дадиси йоқ, аписи бар. Дадиси хели бурун, кичик вақлирида түгәп кетиптикәнғу.
Мухбир: у 1-қетим 1997-йили кирип кетип, 2004-2005-йили чиққанғу, дәймән-һә, 7 йилдәк йетип чиққан?
Деһқан аял: қанчинчи йили чиқиведикинтаң, мениң исимдиму қалмапту, ишқилип.
Мухбир: әмма бир қетим киргәнликини билисиз?
Деһқан аял: бир қетим кирди.
Мухбир: биринчи қетим кирип чиққандин кейин көргәнмидиңиз, у иккинчи қетим қолға елиништин бурун?
Деһқан аял: көрмәмду, бу мәһәллидә иш қилип йүрүватқан турса у.
Мухбир: биринчи қетим саламәтлик әһвали қандақрақ чиққан.
Деһқан аял: яхшииди? һечқандақ әмәс, тамчи турса, өй ясап йүргән. Шундақ обдан чиқиптикән, һечқандақ әмәс чиқиптикән, өй ясиди йәнә, хәқләрниң өйини ясап ишләп йүрди.
Мухбир: иккинчи қетим қачан кирип кәтти?
Деһқан аял: иккинчи қетим кирип кәткәнгә 3 йил болуп қалатти, мушу 2-ай кәлсә.
Мухбир: бурун бала-чақилири пат-пат берип, көрүшүп тураттиму үрүмчигә?
Деһқан аял: һә, көрүшүп келивататти. Униң алдидила көрүшүп кәлгән. Униң өзиниң миҗәзи йоқтикән, ағриптикән.

Д у қ ниң қаришичә, яқуп идрисниң вапати уйғур сиясий мәһбуслириниң һаяти қоғдалмайдиғанлиқини, уларниң һәр вақит өлүм хәвпи астида яшайдиғанлиқини йәнә бир қетим намаян қилған. Д у қ баянатчиси дилшат ришит, хитайниң сиясий мәһбусларниң һаяти вә һоқуқиға еғир бузғунчилиқ қиливатқанлиқини агаһландуруп, хитайниң, сиясий мәһбусларниң һаятиға капаләтлик қилиш һәққидики алақидар хәлқара әһдинамиләргә ашкара хилаплиқ қиливатқанлиқини, хәлқара җәмийәт чоқум буниң сориқини қилиши керәкликини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт