Uyghur musapirlarning yat ellerde étip öltürülüsh weqesi herxil inkas qozghimaqta

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016-03-19
Élxet
Pikir
Share
Print
Wéytnam saqchiliri teripidin étip öltürülgen Uyghur musapirliri
Wéytnam saqchiliri teripidin étip öltürülgen Uyghur musapirliri
RFA/Qutlan

Uyghur musapirlirining chet'ellerde étip öltürülüsh hadisisi xelq'ara jem'iyetning diqqitini tartipla qalmay, Uyghur jama'iti arisidimu ghulghula qozghawatqan bir téma bolmaqta.

Xelq'ara metbu'atlar 2016 - yili 16 - mart 2 neper Uyghurning hindonéziyede étip öltürülgenlikini élan qildi. Biraq, Uyghur közetküchilerning qarishiche, chet'ellerde étip öltürülgen Uyghur musapirliri buning bilenla cheklenmeydu.

Axbaratta élan qilin'ghan uchurlarni asas qilghanda, az dégende töwendikilerni tilgha élish mumkin:

2014 - Yili 18 - aprél wiyétnam gézitliri xitay arqiliq wiyétnamgha qéchip chiqqan bir top Uyghurlarning xitaygha qayturup bérilidighan chaghda qarshiliq körsetkenlikini, 5 neper Uyghur musapirning wiyétnam saqchiliri bilen bolghan toqunushta étip öltürülgenlikini bildürdi.

Uyghur közetküchilerning tilgha élishiche, bu weqening tepsilati melum emes. Biraq, ölgüchi we xitaygha qayturup bérilgen Uyghurlarning yurtini terk etken musapirlar bolghanliqi éniq.

Gérmaniyediki Uyghur siyasiy pa'aliyetchi erkin aliptékin ependi ziyaritimizni qobul qilip bu heqte toxtaldi.

2014 - Yili 23 - yanwar xelq'ara metbu'atlar yene, Uyghur ili bilen qirghizistan chégrasidiki aq shiyraq dégen jayda 11 neper Uyghur musapirning qirghizistan chégra mudapi'e küchliri teripidin étip öltürülgenlikini ashkarilidi. Emma weqening tepsilati ashkara bolmayla qalmay, bu ölüm hadisilirige nurghun sirlarning yoshurun'ghanliqi metbu'atlarda tilgha élindi. Ölgüchi Uyghurlarning qirghizistan da'iriliri éytqandek qoralliq küchler bolghanliqini ispatlaydighan deliller hazirgha qeder otturigha chiqmidi.

Bu qétim hindonéziyede yene ikki neper Uyghur étip öltürülgen. Bularmu "Sherqiy hindonéziye mujahiddin" guruhi üchün urush qilghanlar, dep ataldi.

Uyghur közetküchilirining tekitlishiche, qandaq seweb bilen bolushidin qet'iynezer, Uyghur musapirlirining yat ellerde ölüshi yaki öltürülüshi, Uyghurlar arisida jiddiy ghulghula qozghawatqan, Uyghurlar neziride sel qarashqa bolmaydighan bir mesile süpitide otturigha chiqmaqta.

Uyghur musapirliri néme üchün chet'ellerde xalighanche étip öltürülüshtek paji'elik teqdirge duchar bolidu?

Uzundin béri bu so'allargha jawab izdewatqan diniy zatlardin gérmaniyede yashawatqan turghunjan alawudunhajim bu heqte pikri bildürüp, buning bir échinishliq ehwal ikenlikini, Uyghurlarning u yerge térror teshkilatigha qétilish üchün emes, belki öz hayatini qutuldurush üchün bérip qalghan bolushi mumkinlikini bildürdi.

Halbuki, gérmaniyediki Uyghur siyasiy mulahizichi perhat muhemmdi ependimning qarishiche, Uyghurlarning shunche éghir xéyimxeterge tewekkül qilip yat tupraqlarda jénidin ayrilishigha yenila xitay hökümitining bésim siyasiti sewebchi iken.

Bu nuqtida erkin aliptékin ependimning pikrimu asasen oxshash. Uning qarishiche, Uyghurlarning chet'ellerde chet'el qoralliq küchlirining qolida ölüp kétishide xitayningmu mes'uliyiti bar bolup, belkim hindonéziye qatarliq döletler xitay bilen bolghan munasiwetliride üstünlük qazinish üchün xitayning bu jehettiki buyrutmilirigha maqul kelgen bolushi mumkin iken.

U yene dunya Uyghur qurultiyi qatarliq teshkilatlarni Uyghurlarning yat ellerde étip öltürülüsh mesilisige jiddiy qarashqa chaqiridi.

Roytérsning xewer qilishiche, hindonéziye térrorluqqa qarshi turush orginining bashliqi se'ud osman nasutiyon 5 - yanwar küni, "Da'ish" térror teshkilatigha qatnishishni közlep mezkur döletke kélidighan Uyghur militantlar köpeygenséri, hindonéziyening xitay da'iriliri bilen yéqindin hemkarlishish yolini tutqanliqini bildürgen.

Bu eyni chaghda dunya Uyghur qurultiyining jiddiy diqqitini qozghighan bolup, d u q bu heqtiki bayanatida, hindonéziyeni xitay bilen térrorluqqa qarshi hemkarlashqanda diqqet qilishqa chaqirghan idi.

Toluq bet