Firansiyediki Uyghur sodiger jür'et: "Kechmishlirim méni Uyghurlar heqqide sözleshke ündidi"

Muxbirimiz méhriban
2017-10-27
Share
Fransiyidiki-Uyghur-sodiger-Juret-Jumahun.jpg Firansiyediki Uyghur sodiger jür'et jümexun. Firansiye, (waqti éniq emes)
Özi teminligen

Nöwette xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitining barghanche küchiyishi seweblik Uyghur diyari we chet'ellerde yashawatqan bir qisim Uyghurlar wetendiki uruq-tuqqanlirining awarichilikke yoluqushidin ensirep we özining weten ziyaritige qulayliq purset yaritish üchün muhajirette yashawatqan Uyghurlardin qéchish, ularning pa'aliyetlirige qatnashmasliq keypiyati kücheymekte.

Nöwette ijtima'iy taratqularda Uyghur weziyitini anglitish bilen tonulghan firansiyediki zibu-zinnet sodigiri jür'et ependining bildürüshiche, u firansiyede turghan 20 yilgha yéqin jeryanda Uyghur teshkilatliri we pa'aliyetchiliridin, hetta Uyghur jama'itidin néri turup, xitay hökümitige qarshi herqandaq pa'aliyetlerge qatnashmay öz igilikini shughullinip, zibuzinnet sodigirige aylan'ghan bolsimu, lékin 2016-yildiki weten ziyaritide xitay saqchilirining soraq qilishi we tehditlirige duch kelgen. 

Bügün jür'et ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, xitay hökümitining Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan millet boyiche basturush siyasiti uninggha oxshash öz tijariti bilenla shughullinip kelgen bir sodigernimu xitay hökümitini tenqitleydighan bir Uyghurgha aylandurghanliqini bildürdi.

Jür'et ependining bayanidin melum bolushiche, uning wetendiki bir qatar achchiq kechmishliri uning firansiyege kétishige seweb bolghan. U, démokratiye, erkin riqabet we barawerlik shara'iti toluq bolghan firansiyede öz tirishchanliqigha tayinip igilik tikligen hemde firansiyening dangliq markilar bazirigha kirish pursitige érishken.

Jür'et ependining bildürüshiche, u Uyghur diyarining shimalidiki shixoda tughulghan, baliliqi we yashliqi qaramay néfitlikide ötken. 70-Yillardiki "Medeniyet zor inqilabiy" mezgilide ata-anisi bilen birlikte sürgün hayatini bashtin kechürüshi, qaramay néfitlikide ishlewatqan mezgilide néfit quduqliridin chiqiwatqan néfit, tebi'iy gazlarning türküm-türkümlep xitay ölkilirige toshulushi, bayliqning igisi bolghan Uyghurlarning siyasiy jehette hoquqsiz, iqtisadta namratliqta qélishi, qaramay néfitlikide Uyghurlardin bolghan ishchi-xizmetchilerning chetke qéqilishi qatarliq köp xil sewebler uni 1996-yili 23 yéshidila xizmitini tashlap, xitay ölkiliride soda qilishqa mejbur qilghan. 

Uning bildürüshiche, u béyjing qatarliq xitay ölke-sheherliride tijaret qilish bilen birlikte 1999-yili béyjingdiki paytext uniwérsitétida 2 yil rus tili ögen'gen. Bu jeryanida Uyghurlarning xitay ölke-sheherliridimu her waqit her jayda éghir kemsitilishke uchraydighanliqini öz közi bilen körgen. Bu ehwallar uning 2000-yillarning béshida erkinlik we barawerlik izdep firansiyege kélishigha seweb bolghan. 

Jür'et ependi yene özining néme üchün firansiyede tinch tijaret qiliwatqan bir sodigerdin, xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan siyasitini tenqitleydighan bir pa'aliyetchige aylinishigha seweb bolghan amillar heqqidimu toxtaldi.

Uning bildürüshiche, 2016-yildin buyan Uyghur diyarida barghanche kücheytilgen türlük basturush siyasetliri we uning a'ilisining béshigha kelgen éghir qismetler uni oyghatqan.

Uning tekitlishiche, qaramayda tijaret qilip aldinqi qatardiki baylarning birige aylan'ghan inisi raxman tursunning 2016-yili etiyazda tutqun qilinip, 10 yilliq qamaqqa höküm qilinishi؛ özining xitay hökümitining bésimi seweblik öz inisining tul qalghan ayali we béqimsiz qalghan 3 balisigha iqtisadiy jehettin yardem qilishtin mehrum qilinishi؛ 2016-yili yaz mezgilide ata-anisini yoqlash üchün weten ziyaritige barghinida qolida firansiye pasporti bar turuqluq xitay saqchiliri teripidin 48 sa'et soraq qilin'ghanliqi we her xil tehditlerge uchrighanliqidek bir qatar ré'alliqlar uninggha yene süküt qilishqa bolmaydighanliqini hés qildurghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet