Amérika hökümitining adem etkeschilik yilliq doklatida mejburiy emgek ‏-hashar tenqid qilindi

Muxbirimiz erkin
2016-06-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Hashargha mejburlinip östeng chépiwatqan Uyghur déhqanlar. Aqsu.
Hashargha mejburlinip östeng chépiwatqan Uyghur déhqanlar. Aqsu.
Social Media

Amérika dölet ishlar ministirliqining 2016‏-yilliq adem etkeschilik doklatida, xitay "Erler, ayallar we balilargha qaritilghan mejburiy emgek hem jinsiy etkeschilikning menbesi, nishani we ötkünchi békiti" dep körsitilgen.

Amérikining doklatida, xitaydiki 294 milyondin artuq aqma nopus jinsiy etkeschilik we mejburiy emgekke sélish qilmishlirining eng asan qurbanigha aylinidighan ijtima'iy top bolsimu, emma xitay hökümiti adem etkeschilikini chekleshning eqelliy ölchemlirige emel qilmaywatqanliqini tekitligen.

Doklatta yene, xitayning adem etkeschilikige qarshi turush ishliridiki ipadisige qarap, u amérikining 2‏-derijilik közitilidighan döletler tizimlikige kirgüzülgen. Bu xitayning yéqinqi 3 yildin buyan izchil 2-derijilik közitilidighan döletler tizimlikidin orun élishidur.

Amérika dölet ishlar ministiri jon keriy peyshenbe küni doklat élan qilish munasiwiti bilen ötküzgen yighinda nutuq sözlep, doklatta amérikining adem etkeschilik mesilisidiki konkrét endishilirining otturigha qoyulghanliqini bildürdi.

Jon keriy mundaq dédi: "Döletlerni ularning ehwaligha qarap derijige ayrish hökümitimizning adem etkeschilikige xatime bérish jehettiki tirishchanliqini namayan qilidu. Buningda siyasiy we bashqa jehettiki amillar hésabqa élinmidi. Men éytqandek uningda peqet ölchem asas qilindi. Shuning bilen birge döletlerni derijige turghuzghandin bashqa, bizning konkrét endishilirimiz hem xizmitimizni yaxshi qilishning yoli otturigha qoyuldi. Bu doklat peqet bir resmiyet, dep qarilip qalmisun. U bizning chek-chégramiz, niyet-iqbalimiz, bahalash ölchimi we derijige ayrish xizmitimizni ipadileydu."

Amérikining adem etkeschilik doklatida, kishilerni mejburiy emgek sélish xitayda hazirgha qeder dawamlishiwatqanliqini, bezi rayonlarda bu ehwal xitay dölitining qollishida yolgha qoyuluwatqanliqini bildürgen.

Doklatta yene, xitay da'irilirining Uyghur rayonidiki aqsu wilayitide Uyghurlarni "Qanunsiz pa'aliyetler" ge ariliship qalmisun, dégen seweb bilen yéza igilik ishlirida mejburiy emgekke salghanliqini bildürgen.

Doklatta yene, kishilik hoquq we axbarat wasitilirining xewerliride, "Shinjangdiki yerlik da'irilerning Uyghur erlirini we ayallarni Uyghur rayonining ichide we sirtida mejburiy emgekke salghanliqi" qeyt qilin'ghanliqini alahide tekitligen.

Uyghur déhqanlirini mejburiy emgek-hashargha sélish mesilisi yerlik xelq we Uyghur teshkilatlirining izchil naraziliqini qozghap, xitay hökümitini déhqanlar üstidiki bu yükni bikar qilishqa chaqirip kéliwatqan mesile idi.

Kanadada olturushluq Uyghur weziyet analizchisi memet toxti, amérika hökümitining yilliq doklatida hasharni tilgha élinishi hasharning bikar qilinishida ijabiy rol oynaydighanliqini körsetti.

Memet toxti: "Bu mesilini otturigha qoyghili uzun bolghan, lékin qandaqtur xelq'ara jem'iyet bu mesilige taza étibar bermidi. Belki, étibar bermeslikining sewebi xelqlerdiki hazirqi dewrde bundaq bir ishning bolushi mumkin emes, dégen chüshenche bilen munasiwetlik bolsa kérek. Lékin amérikining élan qilghan doklatida bu mesilining tilgha élinishi gézit-zhurnal wasitisi bilen emes, hökümet organliri arqiliq bu mesilining diqqet-étibar qozghashqa bashlighanliqini körsitidu. Bu hasharni toxtitishta belkim xelq'ara jem'iyetning bu mesilini kötürüp chiqishi ijabiy rol oynap qélishi mumkin" dédi.

Memet toxti ependining ilgiri sürüshiche, hashar Uyghur déhqanlirining yelkisini bésip turuwatqan éghir meniwi we jismaniy yüktur. U, hasharni "Zamaniwi qullar emgiki" deydu. Uning körsitishiche, xitay hökümiti hashar arqiliq Uyghur déhqanlirining jismaniy we meniwi dunyasini kontrol qilmaqtiken.

Memet toxti: "Hashargha sélish hazirqi zaman dölet qanunlirida héchqandaq orni bolmighan bir uqum. U hetta Uyghurlardin bashqa milletlerge ijra qilin'ghini yoq. Bu insanlar mejburiy ishqa séliniwatidu. Ikkinchidin, ulargha heq tölenmeywatidu. Üchinchidin, ularning héchbir heq-hoquqigha dölet étibar bermeywatidu yaki diqqet qilmaywatidu. U jehettin éytqanda, u hem qulluq hem kontrol. Chünki, séning héchbir heq-hoququng yoq. Men buyrughan'gha yaq, déyish hoququng yoq. Men buyrughan bu ishni qilisen, dep da'irilerning déhqanlargha qoyghan pozitsiyesi bu. Démekki, u déhqanlarni qul ornida körüwatidu. Ikkinchi biri, hasharni mushundaq ramizanda insanlar roza tutqanda bularni kontrol qilip, roza tutquzmasliqning qorali qilip ishlitiwatidu. Biz hasharni kontrolluq we qullar emgikining birleshmisi dések muwapiq bolidu."

Uyghur aptonom rayoni hökümiti ilgiri Uyghur rayonida hasharning bikar qilinidighanliqini jakarlighan bolsimu, emma da'iriler bu qararni hazirgha qeder ijra qilmidi. Xitay hökümiti Uyghur rayonida térrorluqqa qarshi turush herikiti bashlighandin kéyin, hazir jenubtiki wilayet, nahiyelerde kücheygen. Da'irilerning bu yil ramizanda jenubtiki bezi nahiyeliride déhqanlarni hashargha tutqanliqi melum bolghan idi.

Amérika dölet ishlar ministirliqining doklatida yene, xitayda öz puqralirining mejburiy emgek, jinsiy etkeschilik qurbanigha aylan'ghandin bashqa, xitaygha qoshna ellerdiki ayallar we balilarning mejburiy emgek we jinsiy tijaret qurbanigha ayliniwatqanliqini, buning ichide afriqiliqlar we amérikiliqlarning barliqini ilgiri sürgen.

Amérika dölet ishlar ministiri jon keriy bügünki yighinda sözligen nutqida adem etkeschilikini hergiz sel chaghlashqa bolmaydighanliqini agahlandurdi.

U mundaq dédi: "Bu 21‏-esir, biz insaniyet medeniyitining nechche ming yilliq tereqqiyatida ilgiriligenlikini bilimiz. Bu jeryanda meyli toghra bolsun yaki xata bolsun qa'ide-qanunlar turghuzuldi hem perqler meydan'gha keldi. Biz bu insan jama'itining bir parchisi süpitide uniwérsal kishilik hoquq ehdinamisige baghliq bolghanliqimizdin pexirlinimiz. Biraq shunimu semimiy éytish kérekki, bügünning özidimu adem etkeschilikining kölimi kishini chöchütidu. Adem etkeschilikining peyda qilghan xirisini hergiz sel chaghlashqa bolmaydu. Biz shuni intayin epsuslan'ghan halda körüwatimiz, qizlar jinsiy qulluqqa mejburlinidighan, ayallar, erler we balilar intayin nachar shara'itta éghir emgekke sélinidighan ehwal yenila mewjut. Lékin yaxshi xewer, biz buninggha qarshi küresh qilish imkaniyitige igimiz."

Toluq bet