Xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" gha qarita baha we inkaslar dawam qilmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016-01-08
Share
urumchi-herbiy-basturush-5-iyul-305.jpg Ürümchi weqesini basturushta ürümchige kirgen herbiyler. 2009-Yili iyul.
RFA


Xitay hökümiti 2016 - yili 1 - yanwardin bashlap yolgha qoyushni belgiligen türlük yéngi qanun - belgilimiler ichide, gherb analizchilirining diqqitini bekrek jelp qilghini "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" boldi. Bir qanche kündin buyan xitay dölet axbarat wasitiliri bolsa bir qisim chet'el tor betliride élan qilin'ghan xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" gha bérilgen bahalarni keng teshwiq qilmaqta.

4 - Yanwar küni xitay merkizi téléwiziye istansisi "Rusiye tashqi ishlar ministirliqi térrorluqqa qarshi turush qanunining maqullan'ghanliqini qarshi élip, bu, ikki döletning térrorluqqa hemkarliship qarshi turushigha paydiliq dédi" namliq xewerni élan qildi.

Shinxu'a agéntliqi "Rusiye xitayning térrorluqqa qarshi turush qanunini maqullighanliqini qarshi aldi" namliq xewerni élan qilip, rusiye tashqi ishlar ministirliqining 2015 - yili 30 - dékabir künidiki bayanatini tonushturdi.

Bayanatta, xitayning bu yéngi qanunni testiqlighanliqining, ikki döletning xelq'ara térrorluqqa ortaq qarshi turush körüshini yenimu kücheytishke paydiliq ikenliki ilgiri sürülgen.

Xitayning "Xelq tori" yene "Dunya jama'etchiliki xitayning térrorluqqa qarshi turush qanunigha aktip baha bermekte" namliq xewerni élan qilip rusiye, bélarusiye, misir, kéniye, aljiriye we firansiye qatarliq ellerdiki tor betlerde élan qilin'ghan bir qisim shexslerning xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" gha bergen ijabiy bahalirini körsetti. Biraq bu xewerlerde, rusiye tashqi ishlar ministirliqidin bashqa, héchbir döletning resmiy halda xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" ni qollighanliqigha a'it uchurlarning bolmasliqi diqqetni tartti.

Gérmaniyediki siyasiy közetküchi eniwerjan ependi bolsa, rusiyening xitayning bu qanunini qollishini, rus dölet menpe'itining éhtiyaji, dep qaraydighanliqini bildürdi. Xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" 2015 - yili 27 - dékabir xitay xelq qurultiyining testiqidin ötkendin kéyin, xelq'ara jama'et uninggha türlük bahalarni bergen, amérika bashliq gherb elliri hökümetliri we kishilik hoquq organliri bu qanun peyda qilghusi aqiwetke bolghan endishisini ipadiligen hem mezkur qanunning müjmelliki heqqidiki qarashlirini otturigha qoyghan idi. Xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" ning maqullinishi munasiwiti bilen chet'ellerde pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur siyasiy küchlirimu ilgiri - kéyin öz inkaslirini bildürüp ötken.

Undaqta, mutexessisler bu qanunning roligha zadi qandaq qaraydu?

Yéqinda b b s qanilida "Xitayning térrorluqqa qarshi turush qanuni netije yaritalamdu?" namliq bir analiz maqalisi élan qilindi. En'gliye xanliq birleshme armiyisi dölet mudapi'e tetqiqat orginining xelq'ara bixeterlik programmisi idarisi élan qilghan bu analizda, xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" yaratqusi netijilerge nisbeten gumanlar sherhlen'gen bolup, xitay bu qanunni tetbiqlash musapiside duch kélidighan ikki qiyinchiliq otturigha qoyulghan.

Buning biri, tashqi jehette xitay xelqi we xitay dölet menpe'etining barghanséri islam döliti hemde baza teshkilatining tehditige téximu küchlük duch kéliwatqanliqi. Ikkinchisi, dölet ichide shexslerning dölettin yatlishish, hökümetke bolghan ghezipidin ibaret yenimu chong bir mesilining bash kötürüshi.

Analizda, buning delili süpitide bir qisim Uyghurlarning "Islam döliti" we "Baza teshkilati" bilen birge süriye we iraqta urushqa qatnishiwatqanliqi, yene bir qisim Uyghurlarning sherqiy jenubi asiya elliridiki namelum lagérlarda eskiriy telim - terbiye éliwatqanliqigha da'ir uchurlarning mewjutluqi tilgha élinidu. Shuning bilen birge, partlatquch bombilar yaki pichaqlar bilen qorallan'ghan bir top kishilerning bashqilargha we dölet organlirigha hujum qozghishini "Dölettin yatlishish, hakimiyetke bolghan ghezep" keltürüp chiqiriwatqanliqini, bu hujumchi Uyghurlarning béyjing bizning medeniyitimiz, kimlikimizge tajawuz qiliwatidu, dep qaraydighanliqini tekitleydu.

Yuqiriqi her ikki küchning xitay üchün tehdit yaritidighanliqini ilgiri sürgen bu analizda, xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" ning bu qiyinchiliqni yéngip kételishige bolghan guman bayan qilin'ghan.

D u q ijra'iye komitéti re'isi dolqun eysa ependi, xitayning bu qanuni heqqidiki qarashlirini otturigha qoydi we xitayning Uyghurlarning her qandaq qarshiliq heriketlirini "Térrorizm" bilen baghlap zerbe bérip kéliwatqanliqini bildürdi.

En'gliye dölet mudapi'e tetqiqat orginining "Xitayning térrorluqqa qarshi turush qanuni netije yaritalamdu?" namliq analizida, chet'eldiki térrorchi küchler hemde dölet ichidiki ghezeplik Uyghurlargha a'it mesililer töwendikidek mezmunda bayan qilinidu: "'térrorluqqa qarshi turush qanuni' xitayning chet'ellerdiki dölet menpe'iti qoghdash üchün bixeterlik küchlirini chet'elge yerleshtürüshni kücheytidu. Hetta zörür tépilghanda eskiriy küch ishlitishnimu öz ichige alidu. Biraq chet'elde téximu murekkep bolghan bir weziyet mewjut. 2015 - Yili 8 - ayda taylandta yüz bergen partlash weqesi buning bir misali. Sewebi hazirghiche éniq bolmisimu, bu weqening taylandtin xitaygha qayturulghan Uyghurlar bilen munasiwetlik ikenliki éniq. Bu bolsa, xitayning ichki qismidiki térrorluq heriketlirining chet'elge kéngeygenlikining delili. Uyghurlarning ghezipi hujum nishanini Uyghur ilidin tedrijiy halda xitay ichige kéngeytti, mana emdi bolsa chet'ellerge qeder yéyildi. Hazirqi mesile, xitay 'térrorluqqa qarshi turush qanuni' bilen bu mesilini hel qilishqa urunmaqta. Emma bu qanun bu xil heriketlerning wujudqa kélishidiki arqa türtkilik küch bolghan ghezepni bir terep qilalamdu - yoq, bu pütünley müjmel."

Analizda, en'gliye hökümitining bu jehettiki tejribilirige orun bérilgen bolup, kishilerni térroristik teshwiqatlarning tesiridin xaliy qilish, kishiler qelbidiki dölettin yatlishish, hakimiyetke ghezeplinish héslirini ünümlük bir terep qilishqa nisbeten, xitayning "Térrorluqqa qarshi turush qanuni" ning küchi yetmeydighanliqi, zorluq wasitilirining bolsa bu wezipining höddisidin esla chiqalmaydighanliqi bayan qilin'ghan.

D u q ijra'iye komitéti re'isi dolqun eysa ependi, xitayning bu qanuni bolsun - bolmisun, Uyghur ilidiki basturushning oxshashla dawam qiliwatqanliqini tekitlep ötti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet