Хаңҗу сақчи даирилири чиқарған уйғурларни мәлум қилиш һәққидики уқтуруш күчлүк инкас қозғиди

Мухбиримиз қутлан
2016-08-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Шинҗаңлиқ уйғурлар байқалған һаман шу йәрдики йәрлик сақчиханиға биваситә мәлум қилиш тоғрисидики уқтуруш.
Шинҗаңлиқ уйғурлар байқалған һаман шу йәрдики йәрлик сақчиханиға биваситә мәлум қилиш тоғрисидики уқтуруш.
Social Media

Хитайда өткүзүлидиған һәр қетимлиқ хәлқаралиқ чоң йиғилишлар яки мәмликәт характерлик паалийәтләр һарписида уйғурлар давамлиқ түрдә хитай сақчилириниң тәкшүрүш нишаниға айлиниватамду-қандақ?

Бу соал нөвәттә хитай ичи вә сиртидики көзәткүчиләр, сиясий анализчилар вә җәмийәтшунасларниң җиддий диққитини қозғимақта.

«20 Дөләт гуруһи» башлиқлириниң бу йиллиқ учришиши үчүн җиддий тәйярлиқ елип бериливатқан хитайниң хаңҗу шәһири вә бу йәрдики сақчи даирилириниң уйғурларға қаратқан адәттин ташқири сәзгүр позитсийәси бу соални йәнә бир қетим оттуриға елип чиқмақта.

Йеқинда иҗтимаий учур васитилиридә хаңҗу шәһәрлик сақчи даирилириниң һәрқайси идарә-органларға чүшүргән бир җиддий уқтуруши тарқалған.

Мәзкур уқтурушта: «шинҗаңлиқ уйғурлар байқалған һаман шу йәрдики йәрлик сақчиханиға биваситә мәлум қилса болиду. Тәкшүрүш арқилиқ салаһийити ениқланса мәлум қилғучиға 500 сом мукапат берилиду,» дейилгән.

Радийомиз торда тарқалған мәзкур уқтурушни дәлилләп көрүш һәмдә хитай һөкүмәт тәрәпниң бу һәқтики инкасини елиш үчүн хаңҗу шәһири мишихаң сақчиханисиға телефон қилди. Телефонимзни қобул қилған нөвәтчи сақчи бундақ бир уқтурушниң хаңҗудики сақчи органлири тәрипидин чиқирилғанлиқини инкар қилди: «шундақ, бу мишихаң сақчиханиси. Бу уқтурушни биз чиқармиған, бундақ бир уқтурушниң сақчи органлиридин чиқирилиши мумкин әмәс. Буни кимниң қилғанлиқи вә торда тарқатқанлиқидин шәхсән мениң хәвирим йоқ. Торда тарқалған бу уқтурушта гәрчә бизниң сақчиханиниң телефон номури бар болсиму, әмма уни биз чиқармиған. Мән пәқәт бундақ әһвал йоқ, сақчи органлири бундақ уқтурушни чиқармайду дейәләймән, халас. У уқтуруштики уйғурларни көргән һаман сақчиға хәвәр бериш яки хәвәр бәргүчигә мукапат бериш дегән гәпләр әмәлийәттә мәвҗут әмәс. Биз тәкшүрүватимиз, сиз бу җәһәттә хатирҗәм болсиңиз болиду.»

Биз мәзкур нөвәтчи сақчидин йәнә: «ундақ болса, юқиридин бу ишни ениқлап кимниң қилғанлиқини тепип чиқиш һәққидә көрсәтмә берилдиму-йоқ? һөкүмәтниң бу ишқа болған инкаси немә? аммидин силәрниң сақчиханиға әһвал мәлум қилип телефон қилғанлар яки мукапат тәләп қилғанлар болдиму?» дәп сориғинимизда, у мундақ дәп җаваб бәрди: «мән сизниң немә демәкчи болғиниңизни чүшәндим. Ишқилип, бу уқтурушни сақчи тәрәп чиқармиған. Һөкүмәтниң буниңға қандақ инкас қайтурғанлиқини мән шәхсән билмәймән. Бу ишниң қандақ бир тәрәп қилиниш әһвалини мән сизгә дәп берәлмәймән. Чүнки бу сақчиханиниң ички иши. Бу ишниң ениқ бир тәрәп қилиниш нәтиҗиси һәққидә мән һечнемә дейәлмәймән. Мән пәқәт сизниң бу һәқтә сориған соаллириңизни хатириләп, башлиқларға доклат қилидиғанлиқимнила дейәләймән. Бу ишниң қандақ бир тәрәп қилиниши һәққидә мән сизгә дәрһал җаваб берәлмәймән.»

Биз арқидин хаңҗу шәһириниң хуңшибән аһалиләр комитетиға телефон қилдуқ. Зияритимизни қобул қилған бир аял хадим бу уқтуруш билән өзлириниң һечқандақ мунасивитиниң йоқлуқини, мәзкур һөкүмәт ишханиниң бундақ бир уқтурушни әсла чиқармайдиғанлиқини тилға алди.

У мундақ деди: «ундақ иш йоқ, бундақ бир уқтурушни бизниң ишхана чиқармиған. Мениң бу иш тоғрилиқ пәқәтла хәвирим йоқ, хәвирим йоқ! мәсул хадим дәмсиз? һазир һәммиси иштин чүшүп кәтти, бу аһалиләр комитети ишханисиниң өзи шу, лекин бундақ бир уқтурушни биз чиқармиған. Кәчүрүң, бундақ бир уқтурушни биз чиқармиған, мән бу тоғрилиқ сизгә тәпсилий учур берәлмәймән.»

Хаңҗудики сақчи даирилири билән йәрлик һөкүмәт хадимлири гәрчә иҗтимаий таратқуларда ашкариланған мәзкур уқтурушни инкар қилған болсиму, лекин йеқинқи йиллардин буян хизмәт вә йиғин мунасивити билән хитай өлкә, шәһәрлиригә барған уйғурларниң тәкшүрүлүш обйекти қилиниватқанлиқи мәлум болмақта.

Игилинишичә, бу йил 21-январ күни хитай җәнубий авиатсийә баш ширкити шинҗаң тармақ ширкитиниң учқучиси әкбәр мәмәт өзи чүшкән меһманханида сақчиларниң қопаллиқ билән тәкшүрүшигә дуч кәлгән. Хитай сақчилар униң нәрсә-керәклирини мәҗбурий ақтурғандин кейин уни сақчиханиға елип берип, сүрәткә алған һәмдә бармақ изини алғандин кейин андин қоюп бәргән.

Бирқанчә ай илгири радийомиз зияритини қобул қилған бир уйғур яшму өткән йили тиҗарәт үчүн хитай өлкилиригә барғинида бир торханидин һәйдәп чиқирилғанлиқи һәмдә өзиниң шу йәрдики сақчиханиға елип берилип сораққа тартилғанлиқи һәққидә учур бәргән иди.

Ундин башқа, бу йил 27-январ күни бир ширкәтниң тәклипи билән хитай өлкилиригә барған бир уйғур уссул оқутқучисиниң өзи чүшкән меһманханида хитай сақчилириниң қопаллиқ билән тәкшүрүшигә йолуққанлиқи иҗтимаий таратқуларда ашкара болған иди.

Уйғурларниң хитай өлкә, шәһәрлиридә йолуқуватқан хорлуқлири вә қанунсиз тәқиб қилинишлири һәқтә инкас қайтурған америкидики хитай демократлиридин чен покуң әпәнди, «бу хитай дөләт террорчилиқиниң бир ипадиси» деди.

Бу һәқтә пикир баян қилған америка уйғур җәмийитиниң рәиси илшат һәсән әпәнди хитай сақчи даирилириниң уйғурларға тутқан позитсийәсини әйни чағдики натсистларниң йәһудийларға тутқан позитсийәсидин һечқандақ пәрқи йоқлуқини тилға алди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт