"Zimistan" torida Uyghur pa'aliyetchi roshen abbas tonushturuldi

Muxbirimiz méhriban
2019-01-10
Élxet
Pikir
Share
Print
"Zimistan" torida élan qilin'ghan "Méning 10 nechche tuqqinim ghayib boldi, '11-séntebir weqesi' ning yene bir qurbani roshen abbas" serlewhilik maqale. 2019-Yili, 8-yanwar.
"Zimistan" torida élan qilin'ghan "Méning 10 nechche tuqqinim ghayib boldi, '11-séntebir weqesi' ning yene bir qurbani roshen abbas" serlewhilik maqale. 2019-Yili, 8-yanwar.
bitterwinter.org

8-Küni "Zimistan" torida mezkur tor béketning diréktori, italiyelik zhurnalist marko réspinti teripidin yézilghan "Méning 10 nechche tuqqinim ghayib boldi, '11-séntebir weqesi' ning yene bir qurbani roshen abbas" serlewhilik bir maqale élan qilindi.

Mezkur maqalide aptor amérikidiki Uyghur pa'aliyetchi roshen abbasni ziyaret qilip, roshen abbasning 1989-yili 5-ayda oqush üchün amérikigha kelgendin kéyinki 30 yilgha yéqin waqit ichidiki ish-pa'aliyetlirini tepsiliy tonushturghan. Maqalide roshen abbasning yéqinda xitay hökümiti teripidin ghayib qiliwétilgen hedisi gülshen abbas we bashqa uruq-tughqanlirining tutqun qilinip lagérlargha qamalghanliqi bayan qilin'ghan shundaqla muhajirette yashawatqan roshen abbasqa oxshash Uyghur pa'aliyetchiliri, hetta muhajirettiki Uyghurlarning yurtida qalghan uruq-tughqan qérindashlirining nöwette xitay hökümitining tutqun we basturush nishanigha aylan'ghanliqi bayan qilin'ghan.

Roshen abbas xanimning özimu 9-yanwar küni ziyaritimizni qobul qilip, xitay hökümitining Uyghurlar üstidiki basturushliri heqqide toxtaldi. U Uyghur diyarida qurulghan atalmish "Terbiyilesh merkezliri" heqqide aktip xewer bérip kéliwatqan "Zimistan" torining néme üchün özini ziyaret qilishni tallighanliqi toghrisida söz qildi.

Roshen abbasning bildürüshiche, "Zimistan" torining diréktori, italiyelik zhurnalist marko réspinti maqaliside uninggha oxshash 21 yéshida ana yurtidin ayrilip muhajirette 30 yildek yashighan, alliqachan chet'el puqraliqigha ötüp bolghan bir Uyghurning béshigha kelgen paji'elik qismetlerni nuqtiliq bayan qilghan. Bu arqiliq aptor nöwette 2 milyondin artuq Uyghurni atalmish "Terbiyilesh merkezliri" namidiki jaza lagérlirigha qamap, öz hökümranliqi astiki Uyghurlargha qarita tarixtiki eng zor étnik qirghinchiliq yürgüzüwatqan xitay hökümitining chet'ellerde yashawatqan Uyghurlarnimu kontrol qilishqa urunuwatqanliqi, bolupmu xitaygha qarshi aktip pa'aliyet élip bériwatqan Uyghur pa'aliyetchilirini zerbe bérish nishani qiliwatqanliqini yorutup bérishke tirishqan 

"Zimistan" torida élan qilin'ghan maqalida siyasiy pa'aliyetchi roshen abbasning hedisi gülshen abbasning tutqun qilinishigha roshen abbasning "Amérikidiki siyasiy pa'aliyetliri seweb bolghanliqi we xitay hökümitining uningdin öch éliwatqanliqi" tilgha élin'ghan. Bügün ziyaritimizni qobul qilghan roshen abbas özining néme üchün bu xil qarashta ikenlikini izahlap ötti. 

Roshen abbasning bayan qilishiche, hedisi gülshen abbas doxturluq xizmitidin pénsiyige chiqqan bir ziyaliy iken. Uning xitay hökümiti teriplewatqan atalmish "Terbiyilesh merkezliri" de "Diniy esebiylik idiyisi" ni tügitish üchün qanun terbiyisi élishqa yaki xitay tilini öginishke éhtiyaji yoq iken. Aghriq sewebidin baldurla pénsiyige chiqqan hedisi gülshen abbasning atalmish "Téxnik terbiyilesh merkizi" de téxnik maharet igilep, yéngidin xizmet tépishqimu éhtiyaji yoq iken. Shunga xitay hökümiti üchün héchqandaq tehdit élip kelmeydighan gülshen abbasning bultur 9-ayning 11-küni tuyuqsiz tutqun qilinishigha özining yéqinqi ikki yildin buyan xitay hökümitining Uyghur diyarida qurghan atalmish "Terbiyilesh merkezliri" namidiki jaza lagérlirigha qarshi pa'aliyetlirining seweb bolghan bolushi mumkin iken. 

Roshen abbas yene nöwette xitay hökümitining peqet özige oxshash xitay hökümitige qarshi aktip pa'aliyet élip bériwatqan siyasiy pa'aliyetchilerning yurtidiki uruq-tughqanlirila emes, belki muhajirettiki her bir Uyghurning uruq-tuqqanliriningmu xitay hökümitining zerbe nishanigha aylan'ghanliqini tekitlidi. 

Ziyaritimiz axirida roshen abbas yene xitay hökümitining bésimigha qarita erkin döletlerde yashawatqan her bir Uyghurning süküt qilish yolini emes, belki awazini anglitish yolini tallishini, xitay da'iriliri teripidin tutqun qilin'ghan uruq-tughqanliri üchün naraziliq namayishi qilish, ular heqqide ashkara guwahliq bérish, teshebbuskarliq bilen taratqularning ziyaritini qobul qilish qatarliq yollar arqiliq lagérlargha qamalghan Uyghur qérindashliri aldidiki mejburiyitini ada qilishi kéreklikini tekitlidi.

Roshen abbas sözide 9-yanwar küni xelq'ara taratqularda 2000 neper qazaq qérindashlirining xitay lagérliridin qoyup bérilip, qazaqistandiki a'ile ezaliri bilen jem bolghanliqi heqqidiki xewerni tilgha élip, ularning lagérlardin qoyup bérilishidiki halqiliq amillarning biri ularning qazaqistandiki a'ile ezaliri we qérindashlirining ular heqqide ijtima'iy taratqularda, bolupmu xelq'ara taratqularda bergen guwahliqliri rol oynighanliqini tekitlidi. U muhajirettiki Uyghurlarning bu jehette qazaq qérindashlardin örnek élishi kéreklikini bildürdi.

Toluq bet