Хам әшя зәнҗири уйғур лагерлириға тутушидиған хитай чач мәһсулатиниң голландийәгә импорт қилинғанлиқи ашкариланди

Мухбиримиз әркин
2020-12-10
Share
Хам әшя зәнҗири уйғур лагерлириға тутушидиған хитай чач мәһсулатиниң голландийәгә импорт қилинғанлиқи ашкариланди Уйғур районидики хитай лагер тутқунлириниң чачлири вә яки лагердикиләрни мәҗбурий әмгәккә селиш арқилиқ ишләп чиқирилған ялған чач. 2020-Йили 1-июл, ню-йорк.
AP

Йеқинда голландийәдики "инвестико" намлиқ әқил амбириниң "линда тәкшүрүш ахбаратчилиқ мунбири" тәкшүрүш елип берип, хам ашя зәнҗири уйғур лагерлириға тутушидиған хитай чач мәһсулатлириниң голландийәгә импорт қилинғанлиқини ашкарлиған. Тәкшүрүш нәтиҗисидин мәлум болушичә, бу чач мәһсулатлири чиңдавдики "емида" намлиқ хитай чач мәһсулатлири шеркитидин импорт қилинған болуп, "емида" чач мәһсулатлири ширкитиниң хам-әшя зәнҗири уйғур елиға тутушидикән.

Мәзкур хәвәр йеқинда голландийәниң "тров", "йешил аместердамлиқлар" қатарлиқ гезит-жуналлирида елан қилинип, голландийәдә ғулғула қозғиған. Буниң алдида америка таможна вә чегра қоғдаш идариси буюруқ чүшүрүп, уйғур елиниң лоп наһийәсидики "хавлиң" ширкитиниң 14 тонна чач мәһсулатини мәҗбурий әмгәккә четилғанлиқи сәвәблик тутуп қалған. Радийомиз бу чачларниң хам-әшя зәнҗириниң лагеридики тутқунларға тутушидиғанлиқини дәлиллигән иди.

"инвестико" ниң ашкларлишичә, "емида" уйғур елиға четишлиқ бирдин-бир хитай чач мәһсулатлири ширкити әмәс икән. Улар уйғур елида қурулған 50 дәк чач завутиниң орнини ениқлап чиққан болуп, бу чач завутлириниң мутләқ көп қисми йеқинқи 3 йил ичидә қурулған, униң тәхминән йигирмидәки бу йил ичидә қурулған икән. "инвестико" ниң тәкшүрүшигә қатнишип, уйғур елидики хитай чач завутлириға даир материяллар билән тәминлигән голландийәдә турушлуқ уйғур паалийәтчи асийә уйғурниң билдүрүшичә, бу хил карханилар уйғур елиниң җәнубидики бир област 3 вилайәтниң һәммисидә мәвҗут икән.

У ақсуниң учтурпан наһийәсидики бир чач завутиниң бир йилда 800 миң тал чач ишләпчиридиғанлиқини билдүрүп: "чач завути қуруш җәнубтики бир област 3 вилайәтниң һәммиси бар болуп, бу һазир көләмләшкән бир игилик. Мән уларға учтурпан наһийәси билән хотән лопниң һөҗҗәтлирини бәрдим. Учтурпанниң һөкүмәт һөҗҗитидә бир йиллиқ ишләпчирилған чач миқтари 800 миң тал икән… бу карханиларниң һәммисини һөкүмәт етибар бериш сиясити вә мәбләғ билән тәминләп, бу йәрдә уйғурлар бирдин-бир қул ишчи болуп ишләйдикән."

Учтурпан наһийәлик һөкүмәтниң асийә уйғур тәминлигән 2018-йили 11-айда чиқарған чач завути қуруш һәққидики һөҗҗитидә, бу қурулушқа 30 милйон юән мәбләғ селинидиғанлиқи, униң йиллиқ кириминиң 50 милйон юән, йиллиқ сап пайдисиниң 9 милйон юән икәнлики, селинған мәбләғниң 6 йилда қайтип келидиғанлиқи илгири сүрүлгән. Бирақ бунчилик зор миқтардики хам әшяни қандақ тәминләйдиғанлиқи тилға елинмиған. Биз 10-декабир учтурпан наһийәлик содигәр чақириш идарисиниң мәзкур қурулушқа мәсул ли фамилилик әмәлдариға телефон қилип, бу завутниң хам-әшя мәнбәсини сориған болсақму, лекин у телефонни дәрһал қоювәтти.

"инвестико" ниң тәкшүрүш доклатида қәйт қилинишичә, чиңдавдики "емида" чач мәһсулатлири ширкити голландийәгә йеқинқи 5 йил ичидә 6 қетим чач експорт қилған болуп, улар бу чач мәһсулатлириниң хам әшя мәнбәси ениқ болмисиму, бирақ "емида" ниң йеқинғичә өзиниң торида "пишшиқланмиған шинҗаң адәм чачлири" ни базарға селип кәлгәнликини байқиған. Биз шу мунасивәт билән 10-декабир голландийә таможна идарисиға телефон қилип, уларниң бу мәсилидики инкасини соридуқ.

Таможна идарисиниң ахбарат әмәлдари раол фалламан таможна идарисиниң импорт-експортни назарәт қилишқа мәсул икәнлики, бирақ униң қандақ ишләпчирилғанлиқини тәкшүрүшкә мәсул әмәсликини билдүрди. У мундақ дәйду: "мән буниңға ениқлима берәлмәймән. Бизниң таможна идарисиниң мәҗбурий әмгәкни тәкшүрүш мәсулийити йоқ. Биз пәқәт дөләтләр арисидики чеградин откән содини назарәт қилимиз. Мана бу бизниң хизмитимиз. Әгәр чач мәһсулати яки башқа бир мәһсулат болуп, униң импорт-екиспорт қилиниши йол қоюлмайдиған нәрсә болған болса, андин биз униңға қарайттуқ."

Униң тәкитлишичә, әгәр биз бу һәқтики соаллиримизни уларға елхәт арқилиқ әвәтсәк униңға бир қанчә күн ичидә җавап беришкә тиришидикән. У йәнә бизниң голландийә таможна идариси бу мәһсулатниң келиш мәнбәси һәққидә ичкий тәкшүрүш елип барған-бармиғанлиқи һәққидики суалимизға, өзлириниң бундақ вәзиписи йоқлиқини билдүрди. Униң тәкитлишчә, буни тәкшүрүш ташқий ишлар яки иқтисадий ишларға мәсул органларниң вәзиписи икән.

"инвәстико" ниң доклатида явропа үчүн буниң ениқ ескпорт санлиқ мәлумати йоқлиқи, бу мәһсулатниң уйғур елидин явропаға айлинип кәлгән болуши мумкинлики тәкитләнгән. Доклатта тәкитлишичә, уйғур елидики чач мәһсулати завутлириниң аз дегәндә 3 дин бириниң пейи хитай өлкилиридики ғәрб дөләтлиригә чач мәһсулати експорт қилидиған ширкәтләр вә уларниң мәсуллириға аит болуп, голландийәлик тиҗарәтчиләр бу мәһсулатларниң һәқиқий келиш мәнбәсини билмәйдикән.

Асийә уйғур ханимниң тәкитлишичә, хитай бу содини дуняниң билип қалмаслиқи үчүн доллар содиси районидин чиқип, хәлқ пули билән сода қилидиған чәмбирәк шәкилләндүргән. У мундақ дәйду: "шәндоң өлкиси шинҗаңға ярдәм беридиған 19 өлкиниң бири. Мәсилән, шәндоң ақсу вилайитигә мәсул болған болса, шәндоңдики һәрқандақ кархана ақсу вилайитигә келип, завут қуруп бу йәрдә тәрәққий қилалайду. У йәрдә ишләпчиқарған нәрсисини шәндоң арқилиқ чәт әлгә експорт қилиду. Улар чәт әлниң билип қалмаслиқи үчүн доллар содиси районидин чиқип, хәлқ пули билән пул-муамилә қилидиған бир чәмбирәк шәкилләндүргән."

"инвәстико" ниң доклатида голландийә парламенти мутләқ көп аваз билән тәклип лайиһәси мақуллап, хитайдики голландийә ширкәтлириниң уйғур мәҗбурий әмгики сәвәблик хитайдин чекинип чиқишини тәләп қилған. Голландийә ширкәтлириниң мәҗбурий әмгәк күчлирини ишлитиши яки бундақ ширкәтләр билән сода һәмкарлиқи елип бериши чәкләнгән мәзгилдә елан қилинди. Голландийә парламентиниң қарарида һөкүмәтниң хитайдин чекинип чиққан голландийә карханилириниң башқа дөләтләргә орунлишишиға ярдәм беридиғанлиқи тәкитләнгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт