Хитай һөкүмити йәнә “кадирларни асасий қатламға әвәтиш” һәрикитиниң шәписини бәргән

Вашингтондин мухбиримиз меһрибан тәйярлиди
2024.04.30
ma-xingrui Уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари ма шиңрүй нутуқ сөзләватиду, 2022-йили 30-июл, үрүмчи
www.ts.cn

Уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари ма шиңруйниң аптоном районлуқ парткомниң даимий һәйәтләр йиғинида муқимлиқни сақлаш, террорлуққа зәрбә беришни тәкитләп, уйғур райониниң җәнубидики асасий қатлам йеза-кәнтләргә зор санда кадир чүшүрүшни алаһидә тәкитлиши диққәт қозғиди.

Хитайчә “тәңритағ” ториниң 25-апрелдики хәвиридә дейилишичә, ма шиңрүй 24-апрел күни ечилған уйғур аптоном районлуқ партком даимий комитетиниң мәхсус йиғинида, асасий қатламға кадир әвәтиш мәсилисини алаһидә тилға алған. У сөзидә, “қанун вә тәптиш саһәсидики мунәввәр кадирлар билән ихтисаслиқларни асасий қатламға, болупму җәнубий шинҗаңдики асасий қатламға әвәтип, уларниң амма арисиға чөкүшигә түрткә болуш; асасий қатламни идарә қилиш иқтидарини үзлүксиз өстүрүш керәк” дегән.

2017-Йилдики чоң тутқундин кейин чәтәлләргә қечип чиққан шаһитлардин һазир қазақистанда яшаватқан гүлпийә қазибек ханим зияритимизни қобул қилди. У 1999-йили хизмәткә чиққандин буян асасий қатламларға әвәтилгән кадирларға қоюлған тәләпләр вә уларниң вәзипилири һәққидә билидиғанлирини баян қилди.

Униң билдүрүшичә, у 1998-йилдин башлап ғулҗа наһийәсидә йезилардики аялларниң пиланлиқ туғут хизмитини ишлигән болуп, 2000-йилларда йезиларға әвәтилгән кадирлар, һөкүмәт нуқтилиқ дәп гуман қилған нуқтилиқ аилиләрниң һөкүмәт хизмитигә болған райини игилигән икән. Әмма 2013-2014-йиллар, болупму 2015-йилдин кейин йезиларға әвәтилгән кадирлар мислисиз көпәйтилгән болуп, бу мәзгилдә кадирларға, уларға бөлүп берилгән аилиләрниң барлиқ учурлирини йиғип юқириға йоллаш асаслиқ вәзипә қилип бекитилгән икән.

Гүлпийә ханимниң билдүрүшичә, әйни чағда асасий қатламларға әвәтилгән кадирлар, өзи тәкшүргән аилиләрниң диний етиқади, аилә әзалириниң кирими, пиланлиқ туғут сиясити қатарлиқ мәсилиләрдә һөкүмәт хизмитигә болған инкаси, шу аилидә җинайәт өткүзүш тарихи бар-йоқлуқи қатарлиқларни бирмубир игилигән икән. Бу кадирлар йоллиған доклатлар 2017-йили әвҗигә чиққан кәң-көләмлик тутқунда, уйғурларни асас қилған райондики хәлқләрниң “қайта тәрбийәләш” намидики лагерларға қамилиши вә түрмиләргә ташлинишида асас қилинған “җинайи пакитлар” болуп қалған.

Голландийәдики лагер шаһитлиридин қәлбинур сидиқ ханимниң билдүрүшичә, ма шиңруйниң районниң муқимлиқини сақлашта, асасий қатламға, болупму уйғурлар нопуси һелиһәм мутләқ үстүнлүкни игиләйдиған җәнубтики вилайәт вә областларниң йеза-кәнтлиригә зор түркүмдә кадир чүшүрүшни тәкитлиши, 2017-2018 йилларда, уйғурларни “қайта тәрбийәләш” намида лагерларға бир туташ қамаш долқунидин илгири, үрүмчидики идарә-органлардики һөкүмәт кадирлири, һәтта башланғуч мәктәпләрдики оқутқучиларғичә барлиқ ишчи-хизмәтчиләрни җәнубий уйғур дияридики йезиларға әвәткән әһвални әслитидикән.

Хитай һөкүмити 2017-йили уйғур елидә кәң көләмлик тутқунни йолға қоюп, лагерларға аз дегәндә икки милйон адәмни солаштин илгири аталмиш “әл райини билиш, әлгә нәп йәткүзүш” һәрикити қозғап, аз дегәндә 200 миң кадирни асасий қатламға әвәткән, хитай кадирлар билән уйғур деһқанлирини “қошмақ туғқан” болушқа мәҗбурлиғаниди.

Қәлбинур сидиқ ханим чен чүәнго дәвридә йәни 2017-2018-йиллардики чоң тутқун әвҗигә чиққан мәзгилдә йолға қоюлған аталмиш “қошмақ туғқан” болуш сияситини әсләп, әйни чағда уйғурларниң өйлиригә әвәтилгән аталмиш қошмақ туғқанларниң һәр айда бир һәптә өзигә тәқсим қилинған уйғурниң өйидә шу аилә әзалири билән 24саәт биллә туруш вәзиписи барлиқини әсләп өтти.

Қәлбинур ханим өзиниң аилисини нәқил елип, әйни чағда үрүмчидики һөкүмәт хизмәтчилириниң өйлиригиму хитай кадирлириниң әһвал игиләш вә назарәт үчүн орунлаштурулғанлиқини баян қилди.

Хитай хәвиридин мәлум болушичә, ма шиңрүй 24-апрел қилған сөзидә йәнә, “шинҗаңни омумйүзлүк қанун бойичә идарә қилиш узақ муддәтлик вәзипә, мәсулийәт еғир, йол узун” дегән.

Қәлбинур сидиқ ханим ма шиңрүйниң бу сөзлиригә болған әндишисини билдүрүп: “хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзгән сиясити ғәрб демократик дөләтлиридә ‛ирқий қирғинчилиқ сиясити‚ дәп әйиблиниватқан бүгүнки вәзийәттиму, хитай әмәлдари ма шиңрүйниң муқимлиқини асасий хизмәт дәп тәкитлиши вә хитай кадирлирини җәнубий уйғур районидики йезиларға әвәтишни тәшәббус қилиши уйғур районида давам қиливатқан бастуруш сияситиниң йәниму күчийидиғанлиқидин бешарәт бериду” деди.

Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.