Ma shingrüy Uyghur diyarida “Muqimliqning hemmidin üstün” ikenlikini qayta tekitligen

Washin'gtondin muxbirimiz erkin teyyarlidi
2024.04.03
ma-xingrui-xoten-bashaqchi-zawa Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari ma shingrüy qaraqash nahiyesi zawa baziri bashaqchi yézisini ziyaret qiliwatqan körünüsh. 2024-Yili 30-mart, xoten
ts.cn

Xitay da'iriliri 2017-yili Uyghur diyarini “Muqimlashturush” ni nishan qilghan kompartiyening “Yéngi dewrdiki shinjangni bashqurush istratégiyesi” ni ijra qilishqa bashlap 7 yil bolghan we bu 7 yil mabeynide héchqandaq “Zorawanliq we térrorluq weqesi” yüz bérip baqmighanliqini qeyt qilip kéliwatqan bir waqitta, yenila “Muqimliqning hemmidin üstün” ikenlikini qayta tekitleshke bashlimaqta.

Xitayning Uyghur diyaridiki aliy emeldari ma shingrüy ötken hepte arqa-arqidin Uyghur diyarining ili oblasti bilen xoten wilayitide tekshürüshte bolghanda, bolupmu xotende tekshürüshte bolghanda, ijtima'iy muqimliqni qoghdashni dawamliq “Aldinqi orun'gha qoyushta ching turush” , “Térrorluq we bölgünchilikke qarshi küresh bilen muqimliq xizmitini al sürüshni qanunlashturush hem da'imiylashturush bilen birleshtürüsh” ni telep qilghan.

2021-Yili 12-ayda ma shingrüy Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétarliqigha yötkep kélin'gen 2 yildin artuq waqittin béri, iqtisadiy tereqqiyat, aliy süpetlik ishlepchiqirishni özining nuqtiliq siyasiti qilghan. Bu jeryanda Uyghur mejburiy emgikining téximu sistémilishishi hem kölemlishishini keltürüp chiqarghan ma shingrüy, xoten j x tarmaqlirigha qilghan sözide asasi qatlamlardiki kontrolluqni téximu kölemleshtürüsh we kücheytishni tekitlimekte.

Uning körsitishiche, “Nahiye we yéza-bazarlardiki asasiy qatlam qanun ijra qilish küchlirini ünümlük kölemleshtürüp, ularning bir terep qilish iqtidarini üzlüksiz östürüsh kérek” iken. U, Uyghur diyarida “Ijtima'iy muqimliqni qoghdashni izchil aldinqi orun'gha qoyush” shi jinpingning yolyoruqi ikenliki, uning 2023-yili jenubiy afriqadin qaytishida ürümchide toxtap bu nuqtini éniq telep qilghanliqini bildürgen. “Shinjang géziti” , “Tengritagh tori” qatarliq rayondiki xitay hökümet taratqulirining xewerliridin, ma shingrüyning xoten bilen ghuljada qilghan sözliride perqliq nuqtilarni tekitligenliki, uning ghuljada qilghan sözining köprek ishlepchiqirish, soda we “Yawro-asiya altun karidori bilen gherbke échiwétilgen köwrük tügünining yéngi qiyapiti” ni yaritishni nuqta qilghanliqi melum bolmaqta. Analizchilarning qeyt qilishiche, uning bu ikki rayonda perqliq nuqtilarni tekitlishi, xitayning yenila Uyghurlar köp sanliqni igileydighan wilayetlerni “Muqimsizliq amili” dep qaraydighanliqini körsitidiken.

Qazaqistanliq Uyghur siyaset tetqiqatchisi we weziyet analizchisi qehriman ghojamberdi 2-april bu heqtiki ziyaritimizni qobul qildi. U, ma shingrüyning sözi xitayning Uyghurlar köp sanliqtiki wilayetlerde nopus üstünlükini yenila “Muqimsizliq amili” dep qaraydighanliqini bildürdi. Adriyan zénzge oxshash gherblik tetqiqatchilarning körsitishiche, qeshqer bilen xoten chong tutqunda xitayning nopusni “Elalashturush” namidiki Uyghurlarning tughushini kontrol qilish siyasitining nuqtiliq nishanliridin biri bolghan.

Zénzning ilgiri élan qilghan bu heqtiki tetqiqat doklatida, xoten wilayitining 2017-2018-yilliridiki tughulush nisbiti 2016-yilqidin 80 pirsenttek azayghanliqi qeyt qilinmaqta. Amérikadiki tunggan öktichi ziyaliysi, weziyet analizchi ma jü ependining qarishiche, ma shingrüy “Shinjangda muqimliqning hemmidin üstün” ikenlikini tekitlisimu, biraq “Shinjangdiki mesile muqimliq mesilisi emes” iken. Yeni muqimliq peqet xitayning mezkur rayonni téz sür'ette xitaylashturush üchün qolliniwatqan bir bahanesi iken.

Ma jü 2-april bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilghanda mundaq dédi: “Shinjangdiki mesile ezeldin muqimliq mesilisi bolghan emes. Shinjang mesilisi qandaq qilip her xil bahane, her xil usul we charilerni qollinip, Uyghurlarning hayatliq boshluqini taraytish arqiliq bu rayonning téz sür'ette xitaylishishini algha sürüsh mesilisi bolup keldi. ”

Xitay taratqulirining xewerliride, ma shingrüyning xotende yene asasiy qatlamgha bolghan kontrolluqni kücheytishni, chünki Uyghur diyarida mesilining asasiy qatlamdiki ajiz halqilarda yüz béridighanliqi, shunga bu sahede boshluq qoymasliqni alahide tekitligenliki qeyt qilinmaqta. Uning körsitishiche, kentlerde asasi qatlam xizmitini kücheytip, asasi qatlamning bashqurush, bir terep qilish iqtidarini téximu östürüsh, birinchi qol partiye sékrétari we kentlerde turushluq xizmet etritining rolini üzlüksiz yaxshilash, shuning bilen bir waqitta kent ahalisining dölet ortaq tilini öginish emeliy ünümni téximu yuqiri kötürüsh kérek iken.

Halbuki, yerlik taratqular kent sékrétarliri we kentlerde turushluq xizmet etretlirining rolini téximu yaxshi jari qildurush, kent ahalisining dölet ortaq tilini öginish emeliy ünümni téximu yuqiri kötürüshte qandaq konkrét tedbirlerning élinidighanliqini tilgha almighan.

Ma jü ependi, xotenning yéza-kenliridiki partiye sékrétari we xizmet etretlirining rolini téximu kücheytish hoquqning téximu köp xitay kadirlirigha merkezlishishi, shundaqla Uyghur medeniyiti we örp-adetlirini Uyghur a'ililiridin pak-pakiz tazilashtin dérek béridighanliqini meqset qilghanliqini bildürdi.

Ma jü mundaq dédi: “Kent sékrétarlirini kücheytish, emeliyette partiyege qet'iy boysunush dégendin dérek béridu… halbuki, asasiy qatlam orunliridiki hoquqni partiye kadirlirining qoligha merkezleshtürüshi, téximu köp hoquqning xitay kadirlirigha toplinishini körsitidu. Bu ma shingrüyning kentlerdiki partiye sékrétarlirining roli kücheytish dégen sözining yadrosi. Yene bir jehettin kentlerde turushluq xizmet etretlirini rolini kücheytishi, Uyghurlarning xelq ichide qélip qalghan eng axirqi medeniyet qalduqliri, örp-adetliri, diniy étiqadi qatarliq barliq miraslirini téz sür'ette pak-pakiz yoqitidu. Mana bu uning sözining yene bir yadroluq menisi. ”

Ma shingrüyning ghulja bilen xotende tekshürüshte bolushi, xitay dölet karxanilirining yéqinda Uyghur diyarigha kelgüsi 2-3 yil ichide 700 milyard yüen meblegh sélish pilanini élan qilishining arqisidinla élip bérilghan. Qazaqistandiki siyasiy analizchi qehriman ghojamberdi ependining qeyt qilishiche, ma shingrüyning qayta “Muqimliqni hemmidin üstün” orun'gha qoyushi, köp xil amillargha baghlinishliq bolup, bu xitayning omumiy istratégiyelik orunlashturushining bir parchisi iken. U, gherbiy tinch okyan rayonining hazirqi keskin weziyiti kontroldin chiqip urush partlap qalsa, xitayning Uyghur diyarini özining istratégiyelik arqa sep teminlesh bazisi qilishi mumkinliki, shunga uning Uyghur diyarida barliq “Muqimsizliq amilliri” ni tügitip, “Mutleq xatirjemlik” ke kapaletlik qilish üchün küchewatqanliqini bildürdi. Qehriman ghojamberdining qeyt qilishiche, Uyghur diyarining qeshqer, xoten qatarliq jaylarda Uyghur nopusining yenila körünerlik salmaqni igilishi, xitay hökümitidiki “Xatirjemsizlik” ning dawamlishishi, izchil “Muqimliq” ni tekitlishige seweb bolmaqta iken.

Halbuki, ma shingrüyning xotende qilghan sözining diqqet qilarliq yene bir nuqtisi, uning emgek köjümleshken chong tipliq karxanilarni téximu köp échishni we ishqa orunlashturushtin ibaret bu halqiliq yönilishte dawamliq ching turup, ishlepchiqirish saheliride ishqa orunlishishni yétekchi qilish, emgek küchlirini sirtqa chiqirish qanallirini téximu kéngeytishni tekitlishide bolghan. Bolupmu uning xotendiki “Wenjyang aptomobil cheklik shirkiti”, “Shinjang shéngshi xu'achyang déhqanchiliq téxnikisi cheklik shirkiti” we “Shinjang méyshü toqumichilik cheklik shirkiti” de tekshürüshte bolushi alahide diqqet qozghimaqta.

Xitay hökümet taratqulirining ilgiriki teshwiqat xewerliridin, bu shirketlerning dölet hamiyliqidiki Uyghur emgek küchlirini ishqa orunlashturush pirogrammisigha aktip qatnashqanliqi, “Shinjang shéngshi xu'achyang déhqanchiliq téxnikisi cheklik shirkiti” ning xoten nahiyesidiki yéngi iqtisadiy rayonigha jaylashqan parnikliq köktat bazisida 100 din artuq Uyghurning ishleydighanliqi, ularning “Kespiy maharet terbiyesi” din kéyin bu bazida ishqa chüshkenliki melum bolmaqta.

Ma jü ependining körsitishiche, xitay hökümiti Uyghurlarni bir terep qilishta ishqa orunlashturush, ménge yuyush we mejburiy emgekni birleshtürmekte. Shuning bilen bir waqitta bu arqiliq özlirining sermaye yétishmeslik mesilisinimu hel qilmaqta iken. Ma jü mundaq dédi: “Rayondiki jaza lagérliri qoshumche emgek lagérlirini qurup, bu ishni ochuq-ashkara élip barmaqta. Iqtisadni tereqqiy qildurup, ishsizliqni hel qilish namida Uyghurlargha mejburiy terbiyelesh élip bérildi we buni mejburiy emgek bilen birleshtürdi. Shuning bilen bir waqitta, mejburiy emgek arqiliq özlirining sermaye yétishmeslik jehettiki éhtiyajinimu hel qilmaqta. Mana bu emeliyet, uning sözining menisimu shu. U sözini egitip qilsimu, emma menisi mushu birla nersini körsitidu. ”

Halbuki, amérikadiki “Kommunizm qurbanliri xatire fondi” ning aliy tetqiqatchisi adriyan zénzning bu yil 2-ayda, “Jéymis towin fondi” torida élan qilghan tetqiqat doklatida, xitayning Uyghur emgek küchlirini dawamliq xitay ölkilirige yötkewatqanliqigha a'it delillerni ashkarilighan. Doklatta qeyt qilinishiche, 2023-yili xitayning Uyghur emgek küchlirini ichkiri ölkilerge yötkishi 38 pirsent artqan, shuning bilen bir waqitta Uyghur diyarining “Ishsizliqni közitish we aldin signal bérish méxanizmi” téximu kölemliship, kishilerning kirimi we töwen ma'ashliq puqralarni teqiblesh kücheygen.

Doklatta yene 2023-yili Uyghur diyarida kespiy maharet terbiyesining kücheygenliki, rayondiki bezi jaylarda déhqanlardin tartiwélinip, dölet karxanilirigha ötküzüp bérilgen yer-zéminning 90 pirsentke yetkenliki qeyt qilinmaqta. Doktor zénzning bildürüshiche, xitay hökümiti Uyghur emgek küchlirini yötkeshni Uyghurlar köp sanliqtiki rayonlarning nopusini tarqaqlashturush üchün bir wasite ornida qollanmaqta iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.