Сабиқ шәрқий түркистан җумһурийити баш катипи абдурәуф мәхсум яд етилди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2014-06-16
Share
abdurauf-mexsum.jpg Сабиқ шәрқий түркистан җумһурийити баш катипи абдурәуф мәхсум
RFA/Oyghan


15 - Июн алмата шәһириниң достлуқ мәһәллисидә уйғур миллий азадлиқ һәрикити иштиракчилиридин бири, сабиқ шәрқий түркистан җумһурийитиниң баш катипи абдурәуф мәхсум ибраһимофниң 100 йиллиқ тәвәллутиға беғишланған хатирә мурасими өткүзүлди.

Мәрһумниң аилиси тәрипидин уюштурулған мәзкур хәтмә - қуран паалийитиниң риясәтчиси язғучи алимҗан бавудиноф шу әсирниң 40 - йиллириниң оттурилирида партлиған миллий

Азадлиқ һәрикитиниң келип чиқиш сәвәблири, униң кейинки тәқдири, әнә шу күрәштә абдурәуф мәхсумниң тутқан орни, униң һаят йоллири вә инсаний пәзиләтлири һәққидә әтраплиқ мәлумат бәрди.

Абдурәуф мәхсум ким?

Абдурәуф мәхсум 1914 - йилниң июн ейида ғулҗа шәһиридә тиҗарәтчи аилисидә дуняға кәлгән болуп, башланғуч диний билим алғандин кейин, 12 йешида атақлиқ һөсәнбай мусабайефниң игиликидә өзиниң дәсләпки әмгәк паалийитини башлиған. У, "азадлиқ тәшкилати" рәһбәрлириниң бири сүпитидә басқунчиларға қарши қораллиқ қозғилаң уюштуруш вә уни елип беришта алдинқи сәптә болди. 1944 - Йили шәрқий түркистан җумһурийити қурулғанда абдурәуф мәхсум һөкүмәт әзаси вә униң баш катипи вәзиписини атқурди.

Мустәқил шәрқий түркистан җумһурийити рәһбәрлириниң сирлиқ өлүмидин кейин, 1949 - йили уйғур диярида хитай коммунистик һакимийити орнитилди. 50 - Йиллардин башлап миллий азадлиқ һәрикәт қатнашқучилириға қарши омумйүзлүк тәқибләшләр башланғанда башқилар қатарида абдурәуф мәхсумму шуниң қурбаниға айланди. У икки йил түрмидә азабланғандин кейин ақлинип, 1953 вә 1963 - йиллар арилиқида или вилайәтлик мәмурийәтиниң рәһбирий хизмәтлиридә болди. Уйғур елидики вәзийәтниң мурәккәплики вә чидиғусизлиқи сәвәбидин у 1963 - йили аилиси билән қазақистанға көчүп чиқип, алмата шәһириниң достлуқ мәһәллисидә он йил әмгәк қилғандин кейин дәм елишқа чиқти. У һаят вақтида шәрқий түркистан җумһурийитиниң "истиқлалийәт үчүн күрәш", "азадлиқ" вә башқа көплигән орден - медаллири билән мукапатланған иди.

Уйғур хәлқи абдурәуф мәхсумни унутмайду

Зияритимизни қобул қилған шаир абдуғопур қутлуқоф мәзкур мурасимниң мәқсити вә әһмийити һәққидә тохтилип мундақ деди: "абдурәуф мәхсум өз қоли билән қурған, өз көзи билән көргән шәрқий түркистан җумһурийитиниң бирдин - бир ахирқи мирасхори иди. Биз а. Мәхсумдинму айрилип қалғанда әмди ахирқи дөлитимизниңму мирасхорлиридин айрилип қалдуқ, тирик шаһидидин айрилип қалдуқ, дәп ечинған идуқ. Лекин уйғур хәлқи адурәуф мәхсумниң 100 йиллиқ тәвәллутиға бүгүн қатнишип, уни ядлап, әсләп олтуримиз. Әсли шәрқий түркистан җумһурийитимиз болған болса, адурәуф мәхсумниң 100 йиллиқ тәвәллути уйғуристанда дөләт тәрипидин чоң дағдуғилиқ өткүзүшкә тегишлик иди. Әпсуски, бизниң ахирқи дөлитимизни орус билән хитай шовинист һакимийәтлири тил бириктүрүп йоқатти."

Уйғур дәваси хәлқаралашти

Мурасимда сөзгә чиққан абдурәуф мәхсумниң юртдашлири, қазақистан уйғурлириниң җумһурийәтлик етно - мәдәнийәт мәркизиниң рәиси шаһимәрдан нурумоф, тарихчи қасим мәсими, шаир абдуғопур қутлуқоф, сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди, алим, филологийә пәнлириниң намзати рабик исмайилоф қатарлиқлар мәрһумниң уйғурларниң мустәқиллиқ вә азадлиқ күришигә қошқан төһписи, миллий қәдрийәтләрни сақлаштики башланмилири вә инсаний хисләтлири шундақла бүгүнки күндики уйғур миллий һәрикити һәққидә өз пикирлирини оттуриға қойди.

Абдуғопур қутлуқоф сөзини давамлаштуруп, йәнә төвәндики қарашлирини илгири сүрди: "һазир уйғур дәваси хәлқаралашти. Бу мәсилиниң хәлқаралашқанлиқи биз үчүн бәк чоң иш. Дуня уйғур қурултийи вә униң рәһбири рабийә ханим уйғур давасини хәлқарада йүргүзүватиду. Мән мөһтәрәм а. Мәхсумниң ахирқи үмидлириниң, улуғ арзусиниң уйғуристанда әмәлгә ешишини тиләймән."

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт