Abduréhim ötkür we uning ijadiyetlirining tarixi qimmiti

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2015-09-21
Élxet
Pikir
Share
Print
20-Esir Uyghur edebiyatidiki eng talantliq yazghuchilarning biri bolghan abduréhim ötkürning eserliri.
20-Esir Uyghur edebiyatidiki eng talantliq yazghuchilarning biri bolghan abduréhim ötkürning eserliri.
RFA/Qutlan

20-Esir Uyghur edebiyatining eng muhim namayendilirining biri, hazirqi zaman Uyghur edebiyatining asaschiliridin biri hésablinidighan, dangliq yazghuchi we sha'ir abduréhim ötkürning wapatigha bu yil del 20 yil boldi.

Uning yazghan bir qisim shé'irliri öz dewridila emes, belki sha'irning wapatidin kéyinki bügünki kündimu öz wetinide we chet ‘elde zor ishtiyaq bilen oqulup tetqiq qilinmaqta.

Abduréhim ötkür 20-esir Uyghur edebiyatidiki eng talantliq, tonulghan yazghuchi we sha'irlarning biri. Uning 1940-yillarda yézip qaldurghan "Yürek mungliri", "Tarim boyliri" namliq shé'irlar toplamliri bilen 1980-yillardin kéyin yézip neshr qildurghan "Ömür menzilliri", "Iz" we "Oyghan'ghan zémin" namliq yirik eserliri hazirqi zaman Uyghur edebiyatidiki ölmes nemuniler süpitide chet'ellerde, bolupmu türkiyede terjime qilinip her jehettin tetqiq qilinmaqta.

Türkiyede tunji qétim abduréhim ötkürning romanliri toghrisida pikir yürgüzgen kishi gülzade tanridaghli xanim, u, 1996-yili marmara uniwérsitétida teyyarlighan "20-Esirdiki Uyghur romanchiqi" namliq doktorluq ilmiy maqaliside abduréhim ötkürning romanlirini tehlil qilghan. 2007- Yili ége uniwérsitéti oqughuchisi özgür ay, abduréhim ötkürning "Iz" romani toghrisida doktorluq ilmiy maqalisini yazdi. Enqere gazi uniwérsitéti türk tili we edebiyati fakultéti oqutquchisi hülya qasapoghlu chen'gel xanim teyyarlighan "Abduréhim ötkürning shé'irliri" namliq ikki tomluq kitabi türkiye milliy ma'arip ministirliqi teripidin neshr qilindi.

Kitabta abduréhim ötkürning shé'irliri türkchige terjime qilin'ghandin sirt mezmuni we qurulmisi jehettin tehlil qilin'ghan.

Bulardin bashqa türkiyediki herqaysi uniwérsitétlerning türk tili we edebiyati fakultétliri abduréhim ötkürning shé'irlirini we romanliridin ariyeler oqutmaqta, baklawirliq we magistirliq ilmiy maqaliliri yazdurmaqta.

Bulardin bashqa ötkür ependining 1947 - yili yézip qaldurghan "Uchrashqanda" namliq shé'iri türk naxsha cholpanliri teripidin sehnide éytilip, minglighan tamashibinlarning alqishigha érishti.

Biz merhum yazghuchi ötkür ependi wapatining 20 yilliqini xatirilesh munasiwiti bilen uning tarixiy romanliri we shé'irliri toghrisida chet'ellerde yashawatqan Uyghur tetqiqatchi we tarixchilar bilen söhbet élip barduq.

Türkiye xajettepe uniwérsitéti tarix oqutquchisi dr. Erkin ekrem ependi tonulghan yazghuchi abduréhim ötkürning tarixiy romanlirining Uyghur tarixini tetqiq qilishta muhim rol oynawatqanliqini, bolupmu Uyghurlarning yéqinqi zaman tarixiy weqelirini yézip qaldurghan kishi bolush süpiti bilen Uyghur xelqi üchün büyük xizmet qilip, tarix bétige yézilghanliqini éytti.

Uyghur ziyaliysi hamit göktürk ependi bolsa, 1990-yillardin bashlap türkiyede abduréhim ötkür tetqiqatining bashlan'ghanliqini, merhumning wapat bolghanliqigha del 20 yil toshqan bügünki künde türkiyede ötkürning eserlirining tonulghanliqini, uning Uyghur edebiyatining türkiyede tonulushigha zor töhpe qoshqanliqini bayan qildi.

Toluq bet