Almutada Uyghur ressamining ilmiy tetqiqatini tonushturush murasimi bolup ötti

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2017-11-15
Élxet
Pikir
Share
Print
Hakimjan guliyéfning "Merkiziy asiyadiki Uyghur ressamliqi we grafikisining shekillinishi hem tereqqiyati" namliq ilmiy esirini tonushturush murasimigha qatnashquchilar. 2017-Yili 12-noyabir, almuta.
Hakimjan guliyéfning "Merkiziy asiyadiki Uyghur ressamliqi we grafikisining shekillinishi hem tereqqiyati" namliq ilmiy esirini tonushturush murasimigha qatnashquchilar. 2017-Yili 12-noyabir, almuta.
RFA/Oyghan

12-Noyabirda almutada quddus ghojamyarof namidiki jumhuriyetlik dölet akadémiyelik Uyghur muzikiliq komédiye tiyatirida tonulghan ressam, yazghuchi, sen'etshunasliq penlirining namzati hakimjan guliyéfning "Merkiziy asiyadiki Uyghur ressamliqi we grafikisining shekillinishi hem tereqqiyati" namliq ilmiy esirini tonushturush murasimi bolup ötti.

Murasimni achqan m. Ewézof namidiki edebiyat we sen'et institutining proféssori alimjan hemrayéf qazaqistandiki teswiri sen'et tarixi, h. Guliyéfning ressamliq pa'aliyiti, uning ijadiyitining alahidilikliri heqqide toxtaldi.

Murasimda sözge chiqqan tiyatirshunas tenqidchi exmetjan qadirof omumen qazaqistan Uyghur sen'itining tarixi we bügünki kündiki ehwali, shuning ichide teswiri sen'etning tutqan roli hem qazaqistandiki Uyghur milliy teswiri sen'iti tereqqiyatining asasiy yönilishliri, bu tereqqiyatta Uyghur ressamlirining tutqan orni heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Qazaqistan jumhuriyitining hörmetlik jem'iyet erbabi, mémarchiliq penlirining proféssori behrim ghilawdinof öz dewrining siyasiy, ijtima'iy we medeniy özgirishlirini özige singdürüp, shuningdin bir netije chiqiralighan hem bu heqte obyéktip pikir béreligen ademning shu dewrning tonulghan shexs bolup hésablinidighanliqini, merkiziy asiyadiki Uyghur ressamliqida her bir dewr rohining, uningdiki siyasiy, ijtima'iy we medeniy yéngiliqlarning obyékti eks étilgenlikini otturigha qoydi.

Radi'omiz ziyaritini qobul qilghan ressam we alim hakimjan guliyéf qazaqistan Uyghur teswiri sen'itining uzun tarixqa ige ikenlikini, uning hazirqi dewrde qélipliship, tereqqiy étip, melum bir pellige yetkenlikini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Ene shu tarixni yézish kérek boldi we kéliwatqan ewladlargha qaldurush kérek boldi. Shu nuqti'inezerdin élip qarighanda, bu monografiye paydiliq dep hésablaymen, bizning wetinimiz sherqiy türkistanda nahayiti bay miras qaldi. Ularning hemmisi b d t pen-ma'arip bashqarmisi, yeni yunéskoning tizimida bar".

H. Guliyéfning éytishiche, uning tetqiqati üch qisimdin, yeni "Merkiziy asiyadiki Uyghur ressamliqi we grafikisining shekillinish alahidilikliri", "Merkiziy asiyadiki Uyghur ressamliqi we grafikisining rawajlinishi (1937- we 1985-yillar)" we "Merkiziy asiya Uyghurlirining ressamliqi we grafikisi hazirqi zamanda" dégen bablardin ibaret bolup, bu tetqiqat peqet qazaqistanla emes, belki dunya boyiche yézilghan tunji tetqiqattur. Uningda merkiziy asiya Uyghurlirining tarixida ötken muhim siyasiy, ijtima'iy, medeniy özgirishler jeryanida milliy teswiri sen'etning rawajlinish alahidilikliri, ijad etken ressamlarning dunya közqarishi, ularning ijadiyitidiki milliy xususiyetler eks étilgen. Bu jehette ottura asiya Uyghurlirining teswiri sen'iti öz alahidilikige ige.

H. Guliyéfning qarishiche, ottura asiya Uyghurlirining teswiri sen'iti ötken esirning 20-30-yilliridin bashlan'ghan bolup, uning asasini salghan ataqliq ressam awakri shemsidur. Uyghur ressamlirimu shu waqitlarda sowét hakimiyitining yürgüzgen siyasiy teqibleshliri aqiwitide köp zerdab chekken. Buningdin tashqiri, yene bir ataqliq ressam zeynidin yüsüpof bolsa, xitayda élip bérilghan medeniy inqilab jeryanida milliy kemsitishlerge duchar bolghan, peqet qazaqistan'gha chiqqandin kéyin uning ijadi hökümet teripidin munasip bahalan'ghan idi. H. Guliyéfning tetqiqatida qazaqistan, qirghizistan we özbékistanda ijad qiliwatqan tonulghan ressamlarning emgekliri, bu emgeklerning asasiy téma we teswirlesh alahidilikliri yorutulghan.

M. Ewézof namidiki edebiyat we sen'et institutining proféssori alimjan hemrayéfning pikriche, h. Guliyéfning bu tetqiqatida merkiziy asiya Uyghur ressamlirining emgekliri tunji qétim ilmiy jehette tetqiq qilin'ghan. Shuning üchün alimning mezkur emgikini tebriklesh üchün köpligen ziyaliylarning, teswiri sen'et muxlislirining bu murasimgha qatnashqanliqini ilgiri sürgen a. Hemrayéf mundaq dédi: "Bizning qaytidin oyghiniwatqanliqimiz shu yerde tekitlendi. Ressamliqning barliq türliri bizning qénimizda shekillen'gen. Bu bizning milliy ang-sewiyemizning ajralmas qismidur. Buning barliqi h. Guliyéfning kitabida eks étilgen. Biz buninggha xushal bolduq".

A. Hemrayéf 21-esirning bashlirida Uyghur milliy teswiri sen'itini oyghitish, uni rawajlandurush jeryanlirining ewj alghanliqini, bu jeryanlarni ilmiy jehette tetqiq qilish ishlirining bashlan'ghanliqining pütkül Uyghurlarning medeniy hayatida yüz bergen chong yéngiliq ikenlikini otturigha qoydi. Tetqiqatta shundaqla yétilip chiqiwatqan yash ressamlarningmu ijadiyiti yorutulghan bolup, ulardin Uyghurlar köp ümidler kütmekte.

Toluq bet