Түркийә бурса вилайитидә барин вәқәси хатириләнди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2016.04.06
barin-sinan-qilich-1.jpg Йәттә һилал тәшкилатиниң инәгөл шөбиси мәсули синан қилич әпәнди доклат бәрмәктә. 2016-Йили март, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Барин вәқәсиниң 26-йиллиқи мунасивити билән бурса вилайитиниң инәгөл наһийәсидә “унутулған атавәтән шәрқий түркистан” мавзулуқ доклат бериш йиғини чақирилди. Йиғинни йәттә һилал җәмийити уюштурған болуп йиғинға аммиви тәшкилат мәсуллири, оқутқучи вә оқуғучилардин болуп көп санда киши иштирак қилди. Йиғинда бурундин тартип уйғур мәсилиси һәққидә издиниватқан толуқ оттура мәктәп оқутқучиси, йәттә һилал тәшкилатиниң инәгөл шөбиси мәсули синан қилич әпәнди доклат бәргән болуп, у, доклатида уйғурларниң қисқичә тарихи, бүгүнки вәзийити вә барин вәқәси тоғрисида мәлумат бәргән. Биз бу һәқтә тәпсилий мәлумат игиләш үчүн мәзкур тәшкилат мәсули синан қилич вә йиғинға иштирак қилған кишиләрдин вәдат байқал әпәнди шәрқий түркистан вәхпиниң сабиқ рәиси һамут гөктүрк әпәндиләр билән телефон сөһбити елип бардуқ.

Синан қилич алди билән йиғин вә йиғинда бәргән доклатиниң мәзмуни тоғрисида мәлумат берип мундақ деди: “йиғинға башқа аммиви тәшкилатлириниң мәсуллириму қатнашти. Қатнашқан кишиләр арисида шәрқий түркистандин бихәвәр кишиләрму бар иди. Уларға мәлумат бәрдуқ. Йиғинға иштирак қилғанлар хели көп иди.

Йиғинда алди билән шәрқий түркистандики омумий вәзийәт тоғрисида мәлумат бәрдим. Хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичилики хитайниң уйғурларни системилиқ һалда експилататсийә қилиш, ассимилятсийә қилиш сияситини аңлаттим. Йиғинниң ахирида бу доклатниң аңлиғучиларға қаттиқ тәсири болғанлиқини көрдүм. Йиғинда йәнә иштиракчилар бу мәсилини һәл қилиш йоллири һәққидә пикирлирини оттуриға қойди. Музакирә нәтиҗисидә бундин кейин 7 һилал җәмийитиниң башчилиқида шәрқий түркистан мәсилисини түрк җамаәтчиликигә тоғра аңлитиш җәһәттә бәзи мәсилиләрдә һәм пикир болдуқ.”

Синан қилич әпәнди, бу йиғинда барин қирғинчилиқиниңму хатириләнгәнликини баян қилип мундақ деди: “булардин башқа түнүгүн барин инқилабиниң хатирә күни иди. Уйғурларниң миллий ойғинишиниң муһим бир басқучи иди. Йиғин әһлигә барин вәқәси тоғрисидиму мәлумат бәрдуқ. Барин вәқәсидә һаятидин айрилған шеһитлиримиз үчүн дуа қилдуқ. Түрмидә йетиватқан қериндашлиримизниң балдуррақ әркинликкә еришиши үчүн дуа қилдуқ.”

Синан қилич әпәнди йәттә һилал тәшкилати болуш сүпити билән бундин кейин елип бармақчи болған паалийәтлири тоғрисида мәлумат берип мундақ деди: “биз йәттә һилал тәшкилати болуш сүпитимиз билән бурса инәгөл вилайитидә техиму әтраплиқ, техиму көп аммиви тәшкилатни ишқа селип уйғурлар тоғрисида охшимайдиған паалийәтләр өткүзүшни ойлаватимиз. Дуня уйғур қурултийи рәһбәрлирини чақирип әкелип техиму әтраплиқ мәлуматларни игиләп, техиму кәң көләмдә паалийәтләр өткүзүп, мәсилини бирләшкән дөләтләр тәшкилатиғичә йәткүзүшни ойлаватимиз.”

Биз барин вәқәсини хатириләш мунасивити билән бурса вилайитиниң инәгөл наһийәсидә өткүзүлгән “унутулған ата вәтән шәрқий түркистан” мавзулуқ йиғинға иштирак қилған вәдат байқал әпәнди биләнму телефон сөһбити елип бардуқ. У, доклат бериш йиғининиң яхши өткәнликини, әтә бу паалийәтниң ахбаратлардиму хәвәр қилип тарқитилидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: “йиғин наһайити яхши өтти. Хили көп адәмләр қатнашти, оқуғучиларму бар иди. Иштиракчилар наһайити қизиқип аңлиди. Шәрқий түркистан мәсилисини аңлап бақмиған кишиләр бар иди, улар аңлап бәк көңли йерим болди. Диққәт билән аңлиди. Инәгөл наһийәсидә синан қилич муәллим узун йиллардин бери шәрқий түркистан мәсилисини аңлитиватиду. Наһайити яхши өтти. Биз бу йиғинни синалғуғиму алдуқ. Булар бүгүн вилайитимиздики телевизийә вә гезитләрдә хәвәр сүпитидә елан қилиниду. Биз шәрқий түркистан мәсилисини давамлиқ һалда күнтәртиптә тутуп турсақ дәймиз.”

Толуқ оттура мәктәп оқутқучиси йәттә һилал җәмийитиниң шөбә рәиси синан қилич әпәнди йәттә һилал җәмийити тоғрисида мәлумат берип мундақ деди: “йәттә һилал тәшкилати истанбулда қурулди. Түркийәниң һәрқайси җайлирида шөбилири бар. Тәшкилатимиз илмий вә мәдәнийәт паалийәтлирини елип бармақта. Болупму езиливатқан милләтләр мәсилисигә алаһидә көңүл бөлмәктә. Тәшкилат мәркизиниң йолйоруқиға бинаән биз инәгөл шөбиси болуш сүпитимиз билән барин инқилабиниң 26-йиллиқи мунасивити билән бу паалийәтни өткүздуқ. Бундин кейинму шәрқий түркистан тоғрисида һәр хил паалийәтләрни өткүзүшни давамлаштуримиз.”

Шәрқий түркистан вәхпиниң сабиқ рәиси һамут гөктүрк әпәнди барин вәқәсиниң түркийәдә 26 йилдин бери хатирилиниватқанлиқини, шәрқий түркистан дәвасиниң хәлқаралишишида зор рол ойниғанлиқини баян қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.