Uyghur rayonida musulmanlarning chaghan bayrimi ötküzüshi mejburiyetke aylandi

Muxbirimiz erkin
2019-02-04
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur aptonom rayonining partkom sékrétari chén chu'en'go chaghan harpisida melum Uyghurning oyini yoqlap kelgen körünüsh. 2019-Yili 2-féwral, ürümchi.
Uyghur aptonom rayonining partkom sékrétari chén chu'en'go chaghan harpisida melum Uyghurning oyini yoqlap kelgen körünüsh. 2019-Yili 2-féwral, ürümchi.
ts.cn

Xitay hökümiti Uyghur rayonida musulmanlarni bu yilliq chaghan bayrimini téximu keng kölemlik we téximu daghdughiliq ötküzüshke teshkillep, Uyghurlar köp sanliqtiki sheher, oblast, wilayetlerning ijtima'iy rayon we yéza-kentlerde her xil ammiwi pa'aliyetlerni ötküzgen. Da'iriler musulmanlarni kolléktip pa'aliyetlerge uyushturush bilen teng, a'ililerde chaghan ötküzüshini telep qilghan.

Da'iriler ammiwi pa'aliyetlerde Uyghurlargha xitayning en'eniwi bayram kiyimlirini kiyip, ularni kolléktip qizil naxsha éytishqa, shir oyuni, dumbaq usuli, yanggér usul, dégendek en'eniwi xitay usullirini oynashqa teshkilligen. A'ililerde musulmanlarning chaghan kéchisi tügürük (juwawa) tügüp yéyishi, derwaza, ishik-dérizilirigha mesnewiy chaplishi, panus ésishi telep qilinip, bu, shu a'ilining "Qalaq örp-adetlerni tashlap", "Zamaniwi medeniyet" ni qobul qilish, xitay dölitige bolghan "Siyasiy sadaqiti" ni ipadileshning ölchimige aylan'ghan. 4‏-Féwral küni Uyghur élining melum yézisidiki bir xizmetchi xadim, chaghan ötküzüshning bir mejburiyetke aylan'ghanliqini bildürdi.

Uning ilgiri sürüshiche, hazir u turushluq nahiyede Uyghurlarning doppa, etles könglek qatarliq milliy kiyim-kécheklirini kiyip pa'aliyet qilishigha bolmaydiken.

Uyghur xizmetchi: "Bahar bayrimida kentlerde bügün medeniyet pa'aliyiti élip bérildi. Pütün a'ililer mesnewi we panuslarni ésip shundaq qiliwatidu. Kiyim-kécheklerde, bir xil kiyim-kéchek kiyisiler, dep erler bir xil, ayallar bir xil kiyim kiydi. Menmu kiydim. Juwawa tügüp yéduq. Ayal juwawigha teyyarliq qildim, dep shundaq dégen, hazir öyde juwawa tügüwatidu. Bir heptidek boldi, her qaysi etretlerning chaghanliqqa teyyarliq qiliwatqinigha. Bügün kentimizde del shu pa'aliyetni ötküzdi. Kech bolghanda héliqi naxshilarni éytip qoyup berdi. Héliqi bizning qizil naxshilar barghu, 'kompartiye bolmisa yéngi junggo bolmaydu' dégen, pütün a'ile boyiche ashu naxshilarni öginip bolghan. Shu naxshilarni éytti".

Muxbir: chaghanliqta ete néme pa'aliyitinglar bar yézanglarda?

Xizmetchi xadim: "Ete pütün kentimiz boyiche bayraq chiqiridighan pa'aliyitimiz bar. Shuninggha qatnishiwétip, andin a'ile boyiche teyyarliq qilghan ussul-naxshilar bar, ete bir kün shu yerde pa'aliyet qilmaqchi. Ayallar mexsus qizil könglek kiyiglik, erler bir xil kiyim kiyip kentte pa'aliyetke qatnishidu. Burunqi doppa, etles könglek dégenler nersilerni kiymeydu hazir. Pütün qéri-yash hemmisi pütünley xenzu millitining en'eniwi kiyimlirini kiyidu. Chaghanliq pa'aliyetke teyyarliq qiliwatqinimizgha 10-15 kündin éship ketti. Yilda burun panus, mesnewilerni anche asmaytti. Peqet idare-jem'iyetlerning aldigha unche-munche asatti. Hazir pütün kent, mehellilerge, her 50 métir ariliqqa panus ésiwétiglik".

Muxbir: pütün a'ililergimu ésildima?

Xizmetchi xadim: "Pütün a'ililer ishikning béshigha 2 din panus, mesnewini derwazining kirishige, ikki tamgha, 'bext'dégen sözni derwazining otturigha ashundaq chaplidi. 'pütün a'ililer panus asisiler' dep teshwiq qilghan. Lékin, panus alalmighudek namratlar bar bizning kentimizde. Panus élishqa qurbi yetmigenlerge puli barlar yardem qildi. Men panusning danisini 18 somdin élip 2070 koyluq panus élip dadüyge 'mawu méning yardimim bolup qalsun, namrat a'ililerge tarqitip béringlar' dep 50 jüp panusni öz qolum bilen tapshurup berdim. Bizning bu yer bek namrat, ajiz-uruqlar köp. Shunga, nahiyege kirip 50 jüp panus alghach chiqtim. Özüm ikkini taqidim. Adimizge toghra kelmeydu, dep taqimighanlar yoq".

Chet'eldiki bezi xitay öktichi ziyaliylirining ilgiri sürüshiche, xitay da'irilirining Uyghurlarni chaghan ötküzüshke mejburlashtek bu xil qilmishi "Noqul diniy ziyankeshlikla emes, belki medeniyet tazilishi" iken. Amérika nyu-york uniwérsitétining ziyaretchi tetqiqatchisi téng byaw mundaq deydu: "Bu noqul diniy jehettiki buzghunchiliq bolupla qalmay, bu yene bir xil medeniyet tazilishidur. U bu xil mejburiy assimilyatsiye usuli arqiliq atalmish bölgünchilik idiyelirini tüp yiltizidin yoqitishni meqset qilmaqta. Junggo kompartiyesi meyli shinjang, meyli tibetni bolsun junggoning bir qismi, dep tarixni burmilap keldi. Uning milliy térritoriyelik aptonomiye déginimu pütünley bir shekilwazliqtur".

Téng biyawning qarishiche, eger xelq'ara jem'iyet jiddiy tedbir almisa, xitay kompartiyesining Uyghurlargha qaratqan pilanini melum derijide emelge ashurush éhtimalliqi bar iken. Téng biyaw mundaq deydu: "Meyli shinjang meyli shizang bolsun ularning bu xil tüzümni we xitay birlikini qobul qilishi mumkin emes, bu ularning naraziliqini qozghishi tebi'iy ehwal. Lékin kompartiye bu naraziliqni basturushta ikki xil wastigha tayinip keldi. Biri, zorawanliq, yene biri ménge yuyushtur. Eger xelq'ara jem'iyet buninggha ünümlük bésim ishletmise, bu ehwal uzun dawamliship ketse, uning assimilyatsiye we ménge yuyush siyasiti melum ünümge ériship qélishi mumkin. Shunga xelq'ara jem'iyet bu ishning éghirliqini tonup yétishi kérek".

Toluq bet