Eslimilerde ressam ghazi emet we u qaldurghan öchmes süretler (1)

Muxbirimiz gülchéhre
2017-11-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur hazirqi zaman resim sen'itining ulini salghuchi, dangliq ressam merhum ghazi emet ependi.
Uyghur hazirqi zaman resim sen'itining ulini salghuchi, dangliq ressam merhum ghazi emet ependi.
Qurban Weli ependi teminligen

Uyghur hazirqi zaman resim sen'itining ulini salghuchi, dangliq ressam ghazi emet 26-noyabir küni ürümchide alemdin ötti.

Uning wapati Uyghur diyarining ichi-sirtidiki minglighan kishilerni qayghugha chömdürdi. Merhum ghazi emetning wapatigha béghishlan'ghan mersiye we eslimiler, u qaldurghan nadir ijadiyetler bilen birge ijtima'iy taratqular sehipiliridin alahide orun almaqta. Merhum ghazi emetning oqughuchiliridin hazir gérmaniyede yashawatqan ressam merwayit hapiz xanim bilen ilgiri ghazi emet ependi bilen köp qétim hemkarlashqan arxé'olog qurban weli ependiler radiyomiz ziyaritini qobul qildi. Ular, merhum sen'etkar ghazi emet heqqide eslime teqdim qilip, uning Uyghur ressamliq sen'iti we medeniyitige qoshqan töhpilirige yuqiri baha berdi.

Uyghur may boyaq resimliridin "Muqam", "Ghérib -senem", "Amannisaxan" qatarliqlarni, mehmud kashgheri, yüsüp xas hajip qatarliq 11-esirde ötken büyük namayendilerning portrétlirini tonumaydighan Uyghur bolmisa kérek. Bu resimlerning nusxiliridin hetta gélemler toqulup, Uyghurlarning etiwarlap saqlaydighan milliy buyumigha aylan'ghan. Mana bu nadir eserlerni Uyghur hazirqi zaman resim sen'itining muhim namayendisi we Uyghur güzel sen'et ma'aripining asaschisi ghazi emet yaratqan.

Ghazi emet Uyghurlar hayati teswirlen'gen, Uyghur medeniyitining xasliqi ipadilen'gen nadir eserliri bilen teng Uyghurlar hayatigha singgen, hetta Uyghurlarning ijtima'iy-medeniy hayatining bir qismigha aylan'ghan bir sen'etkar. Ghazi emet Uyghur élining ichi we sirtidiki güzel sen'et saheside tesiri nahayiti zor bir töhpikar ressam. Uni öz sahesidikiler "Uyghur hazirqi zaman may boyaq resim tarixidiki ikkinchi ewlad ressamlarning eng serxili", "Uyghur may boyaq resimchilikining yéngi sehipisini achquchi" dep teriplishidu. U xitayda özining resim ijadiyitidiki talanti we netijiliri bilenmu étirap qilinishqa érishken we xitay memliketlik ressamlar jem'iyitining mu'awin re'isi bolghan bir kishi.

Ghazi emetning mexmut qeshqiri we yüsüp xas hajiptin ibaret ikki büyük alimning portéritini yaratqan süriti köpligen ellerde étirap qilinishqa érishken. Uning "Muqam" we bashqa Uyghur milliy medeniyiti we turmush örp-adetlirini eks ettüridighan bir yürüsh resimliri xelq'arada mukapatlargha érishken.

Ghazi emet 1933-yili qeshqerde tughulghan, 1951-yili qeshqer darilmu'ellimin'ge oqushqa kirgen we bu mektepni püttürgendin kéyin, 1954-yili sabiq shinjang institutining sen'et fakultétigha oqushqa kirip, 1957-yili oqushni tamamlighan hemde shu mektepte oqutquchi bolup xizmet qilghan. Ö öz kespiy ijadiyitide mol hosul qazan'ghan talantliq ressam bolushtin sirt, hazirqi zaman Uyghur ressamliqi we güzel sen'et ma'aripiningmu asas salghuchilirining biri hésablinidu.

Ghazi emetning terbiyelishide Uyghur we bashqa milletlerdin türkümlep yéngi ewlad ressamlar yétiship chiqip, Uyghur éli we chet'ellerdimu belgilik shöhret qazanmaqta. Hazir gérmaniyede yashawatqan tonulghan Uyghur ressam merwayit hazizmu ene shu ghazi emet tikken, hazirqi zaman may boyaq ressamliqida xas méwe bériwatqan ressamlarning biri.

Merwayit xanim ustazini axirqi qétim bu yil béshida ürümchini ziyaret qilip barghanda körgenlikini séghinish ichide eslidi. U ustazi ghazi emetni "Adettiki ressam emes, u özigila mensup bolmastin, belki pütkül Uyghur sen'itige mensup bolghan bir zat," dep qaraydiken. Uning qarishiche, ghazi emet Uyghurlarning shekil yaritish sen'itide abide tikligen talantliq töhpikar hésablinidiken.

Ustazi ghazi emetning özide qaldurghan chongqur tesiri heqqide toxtalghan merwayit hapiz xanim, ustazining milliy medeniyetke warisliq qilish we uni jari qildurushqimu mahirliqini, bolupmu pérsonazhlarning obrazini yaritish we obrazlarni közitish qabiliyitining alahide üstünlükni tilgha alidu. U ghazi emetning resim ijadiyitide awamning zoqlinish aditige maslishidighan alahide boshluqning mewjutluqini tilgha aldi.

Köp yillar "Shinjang sen'et instituti" ni bashqurghan we Uyghur aptonom rayonluq ressamlar jem'iyitining re'islik wezipisini ötigen proféssor ghazi emet ependi may boyaq we xitayche su boyaq sizmichiliqidin bashqa yene heykeltirashliq we hösnxet sahesidimu zor töhpiler yaratqan, köp qirliq sen'etkar.

Amérikidiki Uyghur arxé'olog qurban weli ependi zamandishi ghazi emetning ijadiy hayatida yene köp sandiki Uyghur yazghuchiliri, tarixchiliri, muqamchiliri, muzikantliri we bashqa sahediki sen'etkarlarning dostane hemkarliqi barliqini tilgha alidu. U yene ghazi emetning nurghunlighan nadir kitablar we yirik eserlerning muqawisi shuningdek qisturma süretlirini ishleshte tégishlik ejir singdürgenlikini misallar bilen sözlep ötti. Qurban weli ependi ressam ghazi emetning öz eserliride Uyghur tarixidiki chinliqni ipadileshni nishan qilip kelgenlikini, uning Uyghur tarixi, medeniyiti we sen'itini rawajlandurushta qoshqan töhpiliri bilen Uyghur xelqining yuqiri hörmiti we qedirlishige érishken bir medeniyet erbabi ikenlikini mu'eyyenleshtürdi.

Uyghur hazirqi zaman resim sen'itining muhim namayendisi, Uyghur hazirqi zaman güzel sen'et ma'aripining asaschiliridin biri merhum ghazi emet heqqide teyyarlan'ghan mexsus programmimizning kéyinki qismida bu talantliq ressam yaratqan bir qisim wekillik eserler we ularning ehmiyiti heqqide melumat bérimiz.

Toluq bet