Ғәрб дунясидики уйғурлар (10A)

Мухбиримиз қутлан
2016-11-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
1965-Йили түркийәниң қәйсәри шәһиригә йәрләштүрүлгән уйғур муһаҗирлардин бир гуруппа.
1965-Йили түркийәниң қәйсәри шәһиригә йәрләштүрүлгән уйғур муһаҗирлардин бир гуруппа.
RFA/Qutlan

Биринчи қисим: муһаҗирәттики уйғурлар һаятиниң йәнә бир йүзи

Муһаҗирәттики һаят бәдәлсиз болмайду. Униң һәр бир дәқиқисигә өтмүш билән келәчәк, ваз кечиш билән қобул қилиш, әслимә билән реаллиқ шундақла өз билән ят оттурисидики тохтавсиз тоқунушлар яндашқан болиду.

Ғәрб әллиридә яшаватқан уйғур муһаҗирлириниң һаятиму худди башқа һәрқандақ бир көчмән топлуққа охшашла йеңи муһитта узаққичә давам қилидиған роһий җәһәттики әндикиш, теңирқаш вә таллашлардин халий әмәс, әлвәттә.

Мәмәтҗан турсун - муһаҗирәттә яшаватқан уйғур җамаити ичидики алаһидә бир тип. У 2008-йили хитайда өткүзүлмәкчи болған олимпик тәнһәрикәт йиғининиң мәшили истанбулдин өткәндә уни тартивелишқа урунған вә бу һәрикити арқилиқ олимпик тәнһәрикәт йиғининиң хитайда өткүзүлүшигә наразилиқ билдүрмәкчи болған. Аридин 8 йил өткән бүгүнки күндә у, ашу қетимлиқ вәқә һәққидә әслимә тәқдим қилди.

У өзиниң әйни вақитта истанбулдики асия вә явропа қитәсини туташтуридиған мәшһур галата көврүкидә олимпик мәшилини тартип елип деңизға сәкримәкчи болғанлиқини, бу арқилиқ уйғур хәлқиниң олимпик тәнһәрикәт йиғининиң хитайда өткүзүлүшигә қарши икәнликидәк миллий ирадисини ипадә қилмақчи болғанлиқини алаһидә тәкитлиди.

Мәмәтҗан турсун олимпик мәшили сақчиларниң қаттиқ муһапизити астида галата көврүкиниң нәқ оттурисиға кәлгәндә уни тартивелиш үчүн өзини атқанлиқини, әпсус бир қоли мәшәл көтүргән тәнһәрикәтчиниң мәйдә янчуқиға тәгкән бир пәйттә, сақчиларниң күчлүк қамалида қалғанлиқини әсләп өтти.

Норвегийә - шималий явропадики тинч вә параван бир әл. Бу дөләттә бүгүн 3 миңдин артуқ уйғур җамаитиниң яшаватқанлиқи мәлум. Норвегийә уйғур комитетиниң рәиси турсун ниғмәт әпәнди норвегийәдики уйғурлар өзлириниң тиришчанлиқи арқилиқ бу әлниң системисиға яхши маслишип яшаватқан болсиму, әмма бир қисим күтүлмигән вәқәләрниңму йүз бәргәнликини тилған алди.

Өз вәтинидин айрилип ят әлләрдики муһаҗирлиқ һаятни башлиған бир қисим уйғур аилилиридә муһиттики түптин өзгириш түпәйли һечким тәсәввур қилмиған бәзи аилә паҗиәлириму йүз бериду. Голландийәдики уйғур паалийәтчилиридин әйса қарим бу нуқтида өзи шаһит болған бир паҗиәлик вәқәни һекайә қилиду.

Истанбул - уйғурларниң муһаҗирәт тарихидики әң муһим шәһәр. Истанбулда паалийәт елип бериватқан уйғур тәшкилатлири вә уларниң мәсуллири таки йеқинқи мәзгилләргичә уйғурларниң түркийәдә, җүмлидин истанбулда җинайәт садир қилған һечқандақ тарихиниң йоқлуқини пәхирлиниш илкидә тәкитләйду. Һалбуки, баш штаби истанбулдики шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң мәсуллиридин, диний өлима абдулһекимхан мәхсум наһайити әпсуслуқ ичидә, йеқинқи бирқанчә йилдин буян истанбулдики уйғурлар арисидин аз санда җинайәт садир қилғучиларниңму көрүлүватқанлиқини тилға алиду.

Алдинқи йили шәрқий җәнуби асия әллиридики тәсәввур қилғусиз қийин сәпәрләр арқилиқ түркийәгә йетип кәлгән уйғур мусапирларниң бир қисми қәйсәригә йәрләштүрүлиду. Бүгүн қәйсәридин радийомиз зияритини қобул қилған иккинчи әвлад уйғурлардин нам-шәрипини ашкарилашни халимайдиған бир ханим һәм хушаллиқ, һәм әпсуслуқ илкидә мунуларни билдүрди: «уйғур мусапирлири шәрқий җәнуби асия әллиридики киши тәсәввур қилғусиз қачқунлуқ һаятини бешидин өткүзүп түркийәгә йетип кәлгәндә биз бәкму хош болдуқ. Уларниң бир қисми қәйсәригә йәрләштүрүлди. Буниң билән қәйсәридики уйғур җамаити кеңәйди. Биз уларни бизниң түрлүк паалийәтлиримизгә тәклип қилдуқ. Мәктәп ечип уларниң пәрзәнтлиригә түркийәниң системисини билдүрмәкчи, бизниң түркчә оқуп ана тилини унтуп кәткән балилиримизға уйғурчә өгәтмәкчи болдуқ. Әпсус, уларниң бир қисми бизниң паалийәтлиримизгә қатнишишни халимиди. Чақирсақ кәлмиди. Түркийәниң системиси вә хәлқниң яшаш мәдәнийәтлирини өгинишниму халимиди. Һәтта вәтәндә оқуп кәлгән бир қисимлар қәйсәрини яратмиди. Улар бир амал қилип түркийәни ташлап явропа дөләтлиригә кетидиғанлиқини сөзләп йүрди. Биз буниңдин толиму үмидсизләндуқ, үзүлдуқ, һәтта уларни чүшинәлмәй қалдуқ.»

(Давами бар)

Толуқ бәт