Иттипақ тиятирханисиниң чеқилиши-уйғурлар турмушидики бир әслиминиң йоқилиши (1)

Мухбиримиз әзиз
2015-10-28
Share
Ittipaq-tiyatirxanisi.jpg Иттипақ тиятирханисиниң чеқилиштин бурунқи көрүнүши.
Social Media

Уйғурчә торбәтләрдики инкаслардин мәлум болушичә, үрүмчиниң уйғурлар мәркәзлик олтурақлашқан дөңкөврүк базиридики "иттипақ тиятирханиси" ниң чеқилғанлиқи көплигән уйғурларни биарам қилған.

Алақидар мәлуматларға асасланғанда, чеқиветилгән бу тиятирхана 1964-йили үрүмчидики әң чоң уйғур базири болған дөңкөврүк базириниң йениға селинған болуп, шу вақиттики уйғурлар билән хитайларниң аталмиш инақлиқиға символ қилинип "иттипақ тиятирханиси" дәп аталған. Әмма аридин бирнәччә йил өтүпла хитай көчмәнлириниң зор санда көчүп келишигә қарши пүтүн уйғур ели даирисигә кеңәйгән наразилиқлар қатарида үрүмчидә 1968 -йили йүз бәргән алий мәктәп оқуғучилириниң намайишида оқуғучилар мушу иттипақ тиятириниң алдидики мәйданни йиғилиш орни қилған. "он йиллиқ малиманчилиқ" дәври өтүп кәткәндин кейин, уйғурлар турмуши асасий тема қилип ишләнгән дәсләпки уйғур филимлири мушу йәрдә қоюлған, шундақла бир қисим надир чәтәл филимлири дәсләп болуп мушу тиятирханида уйғур җамаити билән йүз көрүшкән.

Орун җәһәттә уйғурлар әң мәркәзлик олтурақлашқан райондики сан җәһәттә көп болмиған символлуқ қурулушларниң бири болуш сүпити билән "иттипақ тиятирханиси" өз нөвитидә йемәк-ичмәк тиҗарити билән шуғулланғучи сетиқчилар, тамашибинлар вә саяһәтчиләр топлинидиған бир ават нуқта болуп қалған. "иттипақ тиятирханиси" ниң алдидики кечилик базардин таң атқучиму херидарлар вә сетиқчилар үзүлмигән болса, тиятирхана йенидики ават күндилик базар көплигән уйғур язғучилири үчүн уйғур җәмийитини чүшинидиған вә көзитидиған бир әпчил иҗтимаий көзнәк болуп қалған иди. Үрүмчидики бирнәччә алий мәктәптин анчә йирақ болмиған бу тиятир вә униң йенидики базарниң 2000-йилларғичә болған мәзгилләрдики уйғур алий мәктәп оқуғучилириниң алий мәктәп һаятиға бағлинишлиқ көплигән әслимилири билән чәмбәрчас юғурулуп кәткәнлики кишиләргә мәлум. Әйни вақитта зунун қадири, турғун алмас, зордун сабир вә башқа уйғур әдиблири өзлириниң мушу аватчилиқтин қанчилик һузурлинидиғанлиқини ейтқан болса, әмдиликтә бу тиятирханиниң чеқилғанлиқи һәққидики хәвәрләр заманимиздики уйғур җамаитини раһәтсиз қилғанлиқи мәлум болмақта. Бу һәқтә үрүмчидә туғулуп өскән вә йеқинда чәтәлгә чиққан, шундақла исмини атимаслиқ шәрти билән радиомиз зияритини қобул қилған бир уйғур зиялий өзиниң ойлиғанлирини биз билән ортақлашти

Униң билдүрүшичә, иттипақ тиятирханисиниң чеқилиши үрүмчидә уйғурлар бирқәдәр топлишип олтурақлашқан мушу райондики символ характерлик йәнә бир имарәтниң кишиләр хатирисидин өчүрүлүши болуп, буниңда қандақтур мәзкур имарәтниң конирап хәтәрлик болуп қалғанлиқидәк сәвәб мәвҗут әмәс икән.

Худди бу уйғур зиялий "иттипақ тиятири" ниң чеқилишида хитайниң уйғурларни тарқақлаштуруш муддиаси муһим орун тутиду, дәп тәкитлигинидәк, хитай һөкүмитиниң "хәтәрлик имарәтләрни чеқиш" дегән намда қәдимий юрт қәшқәрни бузуп ташлап, уйғур мәдәнийәт тарихидики бир намайәндини вәйран қилғанлиқини әйиблигән, сәуди әрәбистанда яшаватқан әһмәд һаҗиму өзиниң мушуниңға охшап кетидиған көз қаришини баян қилип өтти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт