"Kök pasport arzusi" namliq kitab türkiyede neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz abduweli ayup
2017-11-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Kanadada yashawatqan siyasiy pa'aliyetchi ruqiye turdush xanim yazghan "Kök pasport arzusi" namliq kitabning aldi we keyni muqawisi.
Kanadada yashawatqan siyasiy pa'aliyetchi ruqiye turdush xanim yazghan "Kök pasport arzusi" namliq kitabning aldi we keyni muqawisi.
RFA/Abduweli Ayup

Muhajirettiki Uyghurlarda diniy, edebiy we tarixiy kitablar köprek neshr qilinip erkinlik, adalet, démokratiye, kimlik, tenglik, milletchilik we kishilik hoquq dégendek témilarda chiqqan eserlerning azliqi melum. Bu yoqluqqa 2017-yili öktebirde türkiyediki teklimakan Uyghur neshriyati neshr qilghan "Kök pasport arzusi" namliq eser jawab qayturdi.

Mezkur kitab neshrdin chiqishi bilen oqurmenler arisida alqishqa érishkenliki éytilmaqta. Bolupmu erkinlik, kimlik we milletchilikke oxshash témilar yorutulghan kitablarni gherblik aptorlarning tilidin oqup kéliwatqan ziyaliylar qatlimida bu eserning bekrek qizghin munazire qiliniwatqanliqi körülmekte. Undaqta "Kök pasport arzusi" zadi qandaq kitab? kitabtiki munazirige sazawer nuqtilar néme?

Biz bu so'allargha jawab tépish üchün aptor bilen shundaqla amérika, türkiye we yawropagha oxshash perqliq yerlerde yashawatqan, özgiche kesip we chüshenchidiki Uyghurlar bilen söhbetliship chiqtuq.

Mezkur kitabning aptori- kanadada yashawatqan siyasiy pa'aliyetchi ruqiye turdush xanim kitabtiki "Kök pasport arzusi" ning qandaq arzu ikenliki heqqide toxtaldi. U muhajirette yashawatqan qismen Uyghurlardiki özi hörlükte yashap turup milletning hörlüki yolidiki pa'aliyetlerni özi bilen munasiwetsiz köridighan hadisilerning tesiride mezkur kitabni yazghanliqini bayan qildi.

Mezkur kitab heqqidiki söhbetke amérikadin ishtirak qilghan Uyghur inzhénér zéminjan erkin ependi kitabning oqurmenlerge néme üchün muhimliqini alahide tekitlidi. U, "Uyghurlardiki erkin ellerde yashap turupmu yéngelmigen xitay qorqunchini pilanliq ménge yuyushning netijisi," dep qaraydiken. Zéminjan, mezkur kitabtin bu mesilige melum jawab tapqanliqini bayan qildi.

Türkiyede yashawatqan sha'ir abdurehim parach ependi mezkur kitab heqqide toxtilip, uningda erkinlik uqumining islami nuqtidin yéshilgenlikini tilgha alidu. U kitabni oqush jeryanida yuqiriqi nuqtilarni mu'eyyenleshtürgen bolsimu, emma kitabta yene bezi misallarning menbesi éniq körsitilmigenlikini, xitayning "Ménge yuyush we méngini programmilash" taktikisi tilgha élin'ghan bolsimu, emma uningdin qandaq qutulush toghriliq pikir we mulahizilerning yétérsizlikini hés qilghanliqini otturigha qoydi.

"Kök pasport arzusi" da témilarni qayil qilarliq yéshish üchün her qaysi ijtima'iy penlerge da'ir bilimlerning jayida ishlitilgenliki oqurmenlerning diqqitini tartqan. Kitabta qollinilghan közitish nuqtiliri we keltürülgen deliller heqqide yawropada yashawatqan jenggiwar ependi hés qilghanlirini bayan qildi.

Aptorning kitabida tekitlishiche, her bir Uyghurning hörlüki peqet dölet qurushni nishan qilghan milletchilik arqiliq emelge ashidiken. U kitabida islamdiki ümmet chüshenchisi bilen milletchilikning zit emeslikini, tewhit telep qilidighan hörlükke érishmek üchün milletning hör bolushi kéreklikini yazghan.

Oqurmenlerdin igilishimizche, kitabta Uyghur tiligha yat bolghan bezi söz we ipadilesh shekilliri bolghandin bashqa, bir qisim jümliler ziyade uzun bolghachqa chüshenmek qiyin iken. Bir qisim mezmunlargha bérilgen misallar yétersiz bolghandin bashqa yene bir qisim mezmunlar chala yézilghan iken. Bu heqte jenggiwar ependi köz qarashlirini otturigha qoydi.

Oqurmenler inkas qilghan yétérsizlikler we kemtük mezmunlar heqqide ruqiye turdush xanimdin sorighinimizda, u özining doktor erkin ekrem bilen birlikte bir kitab yéziwatqanliqini, bu kitabida chala qalghan nuqtilarni kélechekte chiqidighan kitabida toluqlaydighanliqini éytti.

Toluq bet