Бүйүк алим мәһмуд қәшқәри тунҗи қетим уйғур тиятири сәһнисигә чиқти

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2017-06-06
Share
Mexmud-qeshqeri-eseridin-korunush.jpg Язғучи әкрәм әхмәтофниң "мәһмуд қәшқәри" намлиқ тарихий драмисидин көрүнүш. 2017-Йили 6-июн, алмата.
RFA/Oyghan

6-Июн күни алматада қуддус ғоҗамяроф намидики академийәлик уйғур музика-комедийә тиятирханисида язғучи әкрәм әхмәтофниң "мәһмуд қәшқәри" намлиқ тарихий драмиси тунҗи қетим тамашибинлар диққитигә сазавәр қилинди. Мәзкур әсәрни "һөрмәт" ордениниң саһиби, режиссор муһит һезимоф сәһниләштүрди.

Бу драма 11-әсирдә, йәни қараханийлар мәмликитиниң гүлләнгән дәвридә яшиған мәшһур намайәндә, тилшунас алим мәһмуд қәшқәриниң өмүр баяниға беғишланған болуп, буниңда қараханийлар ордиси ичидики вәзийәт, түркий хәлқләрниң улуғ қамуси "дивану луғәт-ит түрк" әсириниң дуняға келиш тарихи, апторниң уни йезиш җәрянида бешидин өткүзгән азаб-оқубәтлири тәсвирләнгән. Әсәр вәқәси қәшқәр шәһиригә орунлашқан қараханийлар ордисидики вәқәдин башлинип, түркий хәлқләр яшиған районларни вә ирақниң бағдат шәһирини өз ичигә алиду һәм ахирида қәшқәр билән аяғлишиду.

Радиомиз зияритини қобул қилған пешқәдәм устаз қасим исмайилофниң ейтишичә, уйғур хәлқи буниңдин миң йил илгири өз дөләтлиригә игә болуп, бай мәдәнийитини раваҗландуруп кәлгән һәм мәркизий асияниң сиясий һаятида муһим рол ойниған, мәһмуд қәшқәригә охшаш бүйүк намайәндиләр өзлири яратқан әсәрлири арқилиқ дуня илим-пәнигә мунасип төһпә қошқан.

Қасим исмайилоф уйғур тиятири артислириниң уйғурларниң мәзкур мәдәнийәт намайәндилирини дәсләпки қетим сәһнидә алаһидә маһирлиқ вә әқил-парасити билән көрсәткәнликини, өзиниңму буниңдин қаттиқ тәсирләнгәнликини илгири сүрүп, мундақ деди: "мәһмуд қәшәриниң яратқан әсири һеч вақитта өлмәйдиған, йүтмәйдиған, кониримайдиған әсәр. Чүнки мәһмуд қәшқәри бу әсирини наһайити көп мушәққәтләр билән дуняға кәлтүрди. Бу китаб җимики түркий хәлқлири үчүн түгимәс гөһәр. Артисларниң маһаритигә кәлсәк, тиятир коллектипи омумән яшлар билән йеңилинипту. яш артислар бүгүн өзлириниң артислиқ маһаритини намаян қилди. Улар өзлириниң сәнәт мәктәплиридә алған билимлириниң қанчилик чоңқурлуқини әмәлийәттә намаян қилди".

Игилишимизчә, әкрәм әхмәтофниң бу әсири 2016-йили түркийәдә өткән сәнәт мусабиқисидә мукапатқа еришкән иди. Мәзкур паалийәтни явро-асия язғучилар бирлики хәлқара түрк мәдәнийити тәшкилати, түркийә дөләт тиятирханилири баш идариси вә башқилар билән бирлишип өткүзгән иди.

Атақлиқ композитор исмайилҗан исайеф уйғур хәлқиниң қәдимдин тартип, улуғ мәдәнийәт ядикарлиқлирини яритип, пәқәт түркий хәлқләр дунясинила әмәс, бәлки пүткүл инсанийәтни һәйран қалдурғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: "мундақ бир шеирни ейтип берәй: ‹нәгә барма, нәдә йүрмә, мән уйғур дәп пәхирләнсән, билсәң әгәр тарихиңни, барчә түрк атисисән'. Әмди шуни техиму гүзәлләштүрүп, сәһнигә чиқиридиған бизниң артислиримиз, драматорглиримиз, язғучилиримиз. Бу биринчи сәһнә әсири әмәс. Совет вақтида ‹қош юлтуз' дегән әсәр болған. Бирақ уни қоюшқа рухсәт қилинмиған. Униң муәллипи йүсүпбәк мухлисоф болған. Униң музикисини мән язған иди".

Исмайилҗан исайеф түркий хәлқләрниң бирлишишидә әнә шу мәһмуд қәшқәри һәм униң "түркий тиллар дивани" әсириниң муһим рол ойниғанлиқини, бүгүнки күндиму түркий хәлқләрниң бирлишип қилидиған ишлириниң аз әмәсликини билдүрди.
Талғир наһийилик уйғур мәдәнийәт мәркизи рәиси иминҗан тохтахуноф "мәһмуд қәшқәри" әсиридин қәдимий уйғур тарихи, йәни болупму уйғурлар бәрпа қилған қараханийлар дөлити, турпан идиқутлуқи тарихидин бай мәлуматларни алғанлиқини илгири сүрүп, мундақ деди: "хәлқимиз, балилиримиз бизниң мирас қалдуруп кәткән әҗдадлиримизниң сиясәт, илим-пәнлирини көрсә, ухлап қалған уйғурларму ойғинип кетәтти. Режиссор муһит һезимофқа чоң рәһмәт ейтимиз. Өзиму рол алди. Һәммә артислиримиз яхши ойниди. Тиятиримиз академийәлик дәриҗә алғандин буян яш сәнәткарлиримиз көпийиватиду. Тиятиримиз гүллинивәрсун".

"мәһмуд қәшқәри" драмисидики мәһмуд қәшқәри баш ролини муһидин варисоф, муһәммәд буғрахан ролини муһит һезимоф, һүсәйин хәләпни пәрһат давутоф, абдулла ибни насирни махмуд дәрайеф ойниди.

Мәлуматларға қариғанда, ахирқи бир нәччә йил ичидә уйғур тиятири сәһнисидә язғучи вә драматорг әхмәтҗан һашириниң "идиқут", абдуллам самсақофниң "баянчур" тарихий әсәрлири сәһниләштүрүлди. Буниңдин илгирики йиллири уйғур хәлқиниң ичидин чиққан тарихий шәхсләр ипархан, аманнисахан, нузугум, лутпулла мутәллип, абдулла розибақийеф, билал назим вә башқиларниң образлири сәһнидин орун алған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт