Шаһитлар уйғур елиниң өткән әсирниң оттурилиридики вәзийитини әслиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2016-05-13
Share
sherqiy-turkistan-jumhuriyiti-milliy-armiye-chong-ofitserliri-ghulja.jpg Шәрқий түркистан җумһурийити миллий армийәсиниң чоң офитсирлири, ғулҗа, вақти ениқ әмәс
RFA/Oyghan

1949 - Йили хитай коммунистик һакимийитиниң уйғур елини бесивелиши билән биринчи нөвәттә миллий армийә қисимлири қисқартилип, кейинчирәк у тамамән күчидин қалдурулған иди.

Бу һәқтә тохталған уйғур пешқәдәмлириниң ейтишичә, хитай даирилири йеңи йәрләрни игиләш билән "әксилинқилабчилар вә йәрлик милләтчиләргә қарши күрәш" ниқаби астида көплигән шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмитиниң әзалири вә миллий армийә кадирлириға нисбәтән тәқибләшләрни күчәйткән. Пүткүл уйғур дияри ичидә "милләтләр иттипақи" дегәнгә охшаш сахта шоарлар товлинип, аһалиләр арисида коммунистик һакимийәтни мәдһийиләш һәрикәтлири кәң қанат яйдурулған.

Радийомиз зияритини қобул қилған әмгәкчиқазақ наһийисиниң турғуни 85 яшлиқ рәшидин ака хитай коммунистлириниң шу вақиттики милләтләр сияситини әйибләп, мундақ деди: "милләтләр иттипақи дәйду, әзгүчи милләт билән езилгүчи милләт қандақ иттипақ болиду? бу хитайниң уйғурларға теңиватқан иттипақлиқи. Хитай коммунистик партийиси хитай вә хитай хәлқи үчүн ишләйду. Бу җаһангир партийә, у. Бу партийә йоқалса уйғур хәлқи бәхтлик һаят кәчүриду."

Игилишимизчә, хитай коммунистик һакимийитиниң уйғур диярида орнитилиши билән пүткүл әлдә һәр хил сиясәтләр йүргүзүлүп, буниң нәтиҗисидә уйғур хәлқиниң әң илғар вәкиллири өлүм җазасиға кесилди, түрмиләргә ташланди, сүргүн қилинди.

Шу вәқәләрниң йәнә бир шаһити әмгәкчиқазақ наһийисиниң турғуни 88 яшлиқ нурмуһәммәт акиниң ейтишичә, хитай коммунистлири уйғур елигә киргән биринчи күндин башлапла өзлириниң тәшвиқатлирини кәң даиридә елип барған.

Нурмуһәммәт ака зияритимизни қобул қилип, бир қатар соаллиримизға җаваб бәрди.

- Нурмуһәммәт ака, 1949 - йили хитай коммунистлири уйғур елигә бесип киргәндә сиз немә тирикчилик қиливататтиңиз?

- Дадимиз моздуз иди. Мән мал базириға кирип, 1948 - вә 1949 - йиллири ишлидим. Шу вақитта тәшвиқ ишлири башланди, хитай коммунистлири кәлди. Булар гоминдаңға охшимайду, деди. Ақөстәң колайдиғанға чиққанда бири мавзедүңниң сүритини көтүрүп алдида маңиду. Мән әхмәтҗанниң сүритини көтүрүп, алдиға өтүвалдим. Бу шуларға болған өчмәнлик иди.

- Хитай коммунистлири у вақитларда болупму байларни тәқиб қилиш сияситиниму йүргүзгән иди. Мушу һәқтә тохтилип өтсиңиз?

- Коммунистлар келипла бизниң ичимизгә питнә селип, бизни байларға қарши күрәшкә селип қойди. Байларниң йоқатсақ, уларниң йәрлирини силәргә тарқитип беримиз, дәп тәшвиқ қилди. Хәлқ уларға ишәнди. Йәр ислаһатида қанчилик зиялийлиримиз қирилип кәтти. Һәр хил сиясәтләрни көрдуқ.

- Йәнә шундақла мәдәнийәт инқилаби сияситиму болди әмәсму?

- Мәдәнийәт инқилабида қанчилик адәмләрни қиривәтти. Уйғурниң дутар - тәмбүрлирини чақти, аялларниң чечини кәсти, мәсчитләргә чошқиларни солап бақти. Бу дуняда көрүлмигән зулумниң һәммисини коммунистлар көрсәтти.

Нурмуһәммәт ака шундақла совет иттипақиниң шу вақитта уйғур вә башқиму хәлқләрни көчүрүш бойичә елип барған тәшвиқатлири, елихан төрә һәққидә аңлиғанлири, әхмәтҗан қасими башлиқ шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмити әзалириниң өлүми һәққидә өз әслимилирини баян қилди.



Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт