Shahitlar Uyghur élining ötken esirning otturiliridiki weziyitini eslidi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2016-05-13
Share
sherqiy-turkistan-jumhuriyiti-milliy-armiye-chong-ofitserliri-ghulja.jpg Sherqiy türkistan jumhuriyiti milliy armiyesining chong ofitsirliri, ghulja, waqti éniq emes
RFA/Oyghan

1949 - Yili xitay kommunistik hakimiyitining Uyghur élini bésiwélishi bilen birinchi nöwette milliy armiye qisimliri qisqartilip, kéyinchirek u tamamen küchidin qaldurulghan idi.

Bu heqte toxtalghan Uyghur péshqedemlirining éytishiche, xitay da'iriliri yéngi yerlerni igilesh bilen "Eksil'inqilabchilar we yerlik milletchilerge qarshi küresh" niqabi astida köpligen sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümitining ezaliri we milliy armiye kadirlirigha nisbeten teqibleshlerni kücheytken. Pütkül Uyghur diyari ichide "Milletler ittipaqi" dégen'ge oxshash saxta sho'arlar towlinip, ahaliler arisida kommunistik hakimiyetni medhiyilesh heriketliri keng qanat yaydurulghan.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan emgekchiqazaq nahiyisining turghuni 85 yashliq reshidin aka xitay kommunistlirining shu waqittiki milletler siyasitini eyiblep, mundaq dédi: "Milletler ittipaqi deydu, ezgüchi millet bilen ézilgüchi millet qandaq ittipaq bolidu? bu xitayning Uyghurlargha téngiwatqan ittipaqliqi. Xitay kommunistik partiyisi xitay we xitay xelqi üchün ishleydu. Bu jahan'gir partiye, u. Bu partiye yoqalsa Uyghur xelqi bextlik hayat kechüridu."

Igilishimizche, xitay kommunistik hakimiyitining Uyghur diyarida ornitilishi bilen pütkül elde her xil siyasetler yürgüzülüp, buning netijiside Uyghur xelqining eng ilghar wekilliri ölüm jazasigha késildi, türmilerge tashlandi, sürgün qilindi.

Shu weqelerning yene bir shahiti emgekchiqazaq nahiyisining turghuni 88 yashliq nurmuhemmet akining éytishiche, xitay kommunistliri Uyghur élige kirgen birinchi kündin bashlapla özlirining teshwiqatlirini keng da'iride élip barghan.

Nurmuhemmet aka ziyaritimizni qobul qilip, bir qatar so'allirimizgha jawab berdi.

- Nurmuhemmet aka, 1949 - yili xitay kommunistliri Uyghur élige bésip kirgende siz néme tirikchilik qiliwatattingiz?

- Dadimiz mozduz idi. Men mal bazirigha kirip, 1948 - we 1949 - yilliri ishlidim. Shu waqitta teshwiq ishliri bashlandi, xitay kommunistliri keldi. Bular gomindanggha oxshimaydu, dédi. Aq'östeng kolaydighan'gha chiqqanda biri mawzédüngning süritini kötürüp aldida mangidu. Men exmetjanning süritini kötürüp, aldigha ötüwaldim. Bu shulargha bolghan öchmenlik idi.

- Xitay kommunistliri u waqitlarda bolupmu baylarni teqib qilish siyasitinimu yürgüzgen idi. Mushu heqte toxtilip ötsingiz?

- Kommunistlar kélipla bizning ichimizge pitne sélip, bizni baylargha qarshi küreshke sélip qoydi. Baylarning yoqatsaq, ularning yerlirini silerge tarqitip bérimiz, dep teshwiq qildi. Xelq ulargha ishendi. Yer islahatida qanchilik ziyaliylirimiz qirilip ketti. Her xil siyasetlerni körduq.

- Yene shundaqla medeniyet inqilabi siyasitimu boldi emesmu?

- Medeniyet inqilabida qanchilik ademlerni qiriwetti. Uyghurning dutar - tembürlirini chaqti, ayallarning chéchini kesti, meschitlerge choshqilarni solap baqti. Bu dunyada körülmigen zulumning hemmisini kommunistlar körsetti.

Nurmuhemmet aka shundaqla sowét ittipaqining shu waqitta Uyghur we bashqimu xelqlerni köchürüsh boyiche élip barghan teshwiqatliri, élixan töre heqqide anglighanliri, exmetjan qasimi bashliq sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti ezalirining ölümi heqqide öz eslimilirini bayan qildi.



Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet