Алматада "нилқа инқилаби" намлиқ китаб нәшр қилинди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2015-11-30
Share
almata-nilqa-inqilabi-kitab.jpg "нилқа инқилаби" намлиқ китаб
RFA/Oyghan


Һазир қазақистанда истиқамәт қиливатқан уйғурлар өткән әсирниң 40 - йиллири или районида партлиған миллий азадлиқ қозғилиңини унтуғини йоқ. Сабиқ шәрқий түркистан җумһурийитиниң миллий армийиси җәңчилири, униң һәр саһәлиридә хизмәт қилған кадирлар, шундақла балилиқ дәври шу йиллири өткәнләр бу тарихий вәқәни әсләп өтмәктә. 1936 - Йили нилқа наһийисидә дуняға кәлгән турди нурҗан әнә шуларниң бири болуп, һазир у алмата шәһиридә истиқамәт қилмақта. Йеқинда у дадиси нурҗанниң әслимилири вә өзи топлиған материяллардин түзүлгән "нилқа инқилаби" намлиқ китабини нәшр қилған иди.

Турди нурҗанниң ейтишичә, униң дадиси рус тилини яхши билидиған вә раван сөзләйдиған киши болуп, нилқа қозғилаңчилири арисида алақичи ролини ойниған екән. Т. Нурҗан өз китабида нилқа наһийиси һәм униң әтрапидики наһийиләрни яхши билгәнликтин, йәр - җай намлирини тәпсилий тәсвирлигән. У шу дәвирдә уйғур елида қелиплашқан вәзийәт һәққидә тохталғандин кейин, нилқа қозғилиңиниң башлиниш сәвәблири, нилқа партизанлириниң көрсәткән җасарәтлири, униң ғулҗидики омумйүзлүк азадлиқ қозғилиңиниң башлинишиға земин яратқанлиқи һәққидә әтраплиқ тохталған.

Т. Нурҗан нилқа қозғилиңиниң башлиниш сәвәблири һәм униң иштиракчилири һәққидә тохтилип, мундақ деди: "нилқидики инқилаб башланған мәзгилдә шиң шесәй сиясити хәлқниң һәммисигә бир туташ зулум селиваттатти. Хәлқ әндишидә иди. Униң сияситидин байму қорқуп, кәмбәғәлму қорқуп йүргәндә инқилаб башланди. Инқилабқа хәлқ " азад болсақ, һөрлүк болса, өзимиз әркин һаят кәчүрсәк" дәп қошулди. Униңға патих билән бирликтә уйғурдин ғени батур, қазақтин әкбәр батур вә униң инилири, моңғул дорҗи, руслардин назароф қатнашти. Нилқа партизанлири ичидин йәнә мәңсүр сейит, турсун қазан, зилавдун, бурһан, һәбибулла батурлуқ көрсәткән. Немә керәк болса, байлар мал - мүлкини айимиди."

Т. Нурҗан өз китабида, болупму уйғур хәлқ қәһримани ғени батурниң алаһидә бир қорқумсизлиқи, җүрәтлики билән қозғилаңчилар арисида һөрмәткә сазавәр болғанлиқини, җәң мәйданлирида даим алдинқи сәптә туруп, қәһриманлиқниң үлгисини көрсәткәнликини тәкитләйду. Китабта патихниң аилисиниң түрмигә қамилип, уларниң ғени батур тәрипидин қандақ қилип қутулдурғанлиқи тәпсилий йорутулиду. 50 - Йилларниң ахирлирида ғени батур билән көрүшкән т. Нурҗан униң қәһриманлиқи һәққидә мундақ дәйду: "ғени батурниң батурлуқи адәм ишәнгүсиз батурлуқтур. 10 - 15 Адими билән түрмигә кирип, патихниң аписини, аялини, төрт балисини қутқузуп, бирсиниму хәтәргә учратмай, түрмидин елип чиқти дегән сөз бу адәм ейтқусиз батурлуқ. Өзиниң пәм - парасити, батурлуқиниң бир ипадиси. Дадамниң ейтишичә, баш сақчиханини алған мәзгилдә хитайниң потийидин етиливатқан пулемйот оқида ғени батурниң өмилимәй, йүгригинини өз көзи билән көргәнләр һәйран қалған иди."

Т. Нурҗан китабиниң хуласә қисмида нурғунлиған партизанларниң, яшларниң азадлиқ үчүн җәң мәйданлирида қурбан болуп, уйғурлар тарихида өчмәс из қалдурғанлиқини тәкитләп, мундақ дәп язиду: "ата - бовидин бизгә мирас болуп кәлгән әркинлик, азадлиқ чоғи өчмиди".

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт