Профессор султан мәхмутниң «өмрүмниң тәқдир-қисмәт хатирилири» намлиқ китаби нәширдин чиқти

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2018-04-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Профессор султан мәхмутниң «өмрүмниң тәқдир-қисмәт хатирилири» намлиқ китабиниң муқависи.
Профессор султан мәхмутниң «өмрүмниң тәқдир-қисмәт хатирилири» намлиқ китабиниң муқависи.
RFA/Erkin Tarim

Профессор султан мәхмут әпәнди язған «өмрүмниң тәқдир-қисмәт хатирилири» намлиқ әсәр түркийәдә оқурмәнләр билән йүз көрүшти.

Истанбулдики «тәклимакан уйғур нәшрияти» тәрипидин нәшр қилинған әсәр җәмий 8 баб, 823 бәттин тәркиб тапқан болуп, әсәрдә аптор өзиниң уйғурлар вәтинидә өткән һаяти билән 1980-йиллардин кейин муһаҗирәттә яшиған һаят кәчмишлирини баян қилған. Болупму мәзкур китабниң кейинки қисми, йәни апторниң чәтәлгә чиққандин кейин әйса йүсүп алптекин вә генерал мәһмәт риза бекин әпәндиләр билән бирликтә түркийәдә елип барған 30 йиллиқ сиясий вә илмий хизмәтлири алаһидә диққәткә сазавәрдур.

Мәзкур китабта аптор өзиниң түркийәгә чиқип кетиштин бурунқи һаят мусаписини тәсвирләш арқилиқ уйғур дияриниң өткән әсирдики сиясий вә иҗтимаий вәзийитини йорутуп бериду вә оқурмәнләрни муһаҗирәттики уйғурларниң 30 йиллиқ вәтән дәвасидин хәвәрдар қилиду.

Мәлумки, муәллип султан мәхмут 80-йилларниң бешида түркийәгә кәлгәндин буян түркийәдики уйғурларниң сиясий паалийәтләргә актип қатнишиду һәмдә вәтән дәваси йолида аз болмиған хизмәтләрни көрситиду.

Султан мәхмут әпәнди китаб тоғрисидики зияритимизни қобул қилип, йеши 80 яшқа толғанда кейинки әвладларниң пайдилиниши үчүн «өмрүмниң тәқдир-қисмәт хатирилири» намлиқ биографик әсәр йезишни пиланлиғанлиқини вә 2 йил әмгәк сәрп қилип бу әсәрни йезип тамамлиғанлиқини баян қилди.

Султан мәхмут әпәнди 1936-йили қәшқәрдә туғулған болуп, у һаятида 3 һакимийәтниң дәврини бешидин өткүзгән. Униң баян қилишичә, буларниң биринчиси шең шисәй вә гоминдаң дәври, иккинчиси шәрқий түркистан җумһурийити дәври, үчинчиси болса коммунист хитай һакимийити дәвридин ибарәт икән. Профессор султан мәхмут әпәнди өзи бешидин өткүзгән бу дәврләрдә нурғун һадисиләргә шаһит болғанлиқини, китабида бу кәчмишлирини тәпсилий баян қилғанлиқини билдүрди.

Султан мәхмут әпәнди башланғуч мәктәпни қәшқәрдә пүттүргәндин кейин, оттура мәктәпни ғулҗида оқуған. 1956-Йили шинҗаң дарилфунуниниң тил-әдәбият кәспини пүттүргәндин кейин таки 1982-йилиғичә мәзкур мәктәпниң давами болған шинҗаң университетида оқутқучилиқ қилған. 1982-Йили түркийәгә келип истанбул университети, кейинчә тиракя университетида оқутқучилиқ қилған шундақла түркийәдики уйғур дәвасиға актип аваз қошқан. У китабида бу мәзгилләрдә бешидин өткүзгән вәқәләрни тәпсилий баян қилғанлиқини ейтти.

Султан мәхмут әпәнди түркийәгә кәлгәндин кейин уйғурларниң муһаҗирәттики лидери әйса йүсүп алптекин вә генерал мәһмәт риза бекин әпәндиләр билән бирликтә күрәш қилғанлиқини, 1992-йили истанбулда чақирилған «шәрқий түркистан миллий қурултийи» ечилишидиму актип рол ойниғанлиқини баян қилди.

Султан мәхмут әпәнди «өмрүмниң тәқдир-қисмәт хатирилири» намлиқ биографик әсириниң уйғурларниң муһаҗирәттә елип барған өткән 30 йиллиқ күрәш мусаписини тәтқиқ қилиш үчүнму бәзи қиммәтлик материяллар билән тәмин етидиғанлиқини тәкитлиди.

Измирдики егә университетиниң профессори алимҗан инайәт әпәнди, шаир вә әдәбиятчи султан мәхмут әпәндиниң уйғур әдәбиятиниң түркийәдә тонулушиға зор төһпә қошқан киши икәнликини, униң йеңидин йоруқ көргән биографик әсириниң яш әвладларниң муһаҗирәттики уйғур дәвасиниң тарихини билишидә муһим әһмийәткә игә икәнликини баян қилди.

«Өмрүмниң тәқдир-қисмәт хатирилири» намлиқ китаб һазир истанбул зәйтинбурну районидики «тәклимакан китабханиси» билән «сатуқ буғрахан китабханисида» сетилмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт