Qazaqistanda ana tilida bilim éliwatqan Uyghur qiz-yigitliri noruz bayrimini mubareklidi

Ixtiyari muxbirimiz oyghan
2018-03-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Qazaqistandiki noruzluq pa'aliyettin bir körünüsh
Qazaqistandiki noruzluq pa'aliyettin bir körünüsh
RFA/Oyghan

Bu yil qazaqistandiki Uyghur tilida oqutush yürgüzülidighan mekteplerde noruz bayrimigha béghishlan'ghan pa'aliyetler ötküzüldi. Jumhuriyette 10 din oshuq toluq Uyghur tilida, 50 tin oshuq arilash, yeni Uyghur, qazaq we rus tilliridiki mekteplerde 15 mingdin köp Uyghur qiz-yigitliri ana tilida bilim alidu. Mezkur mektepler qazaqistan hökümiti teripidin ajritilghan xirajet bilen teminlen'gen. Almuta shehiridiki abdulla rozibaqiyéf namidiki 153-mektep-gimnaziyesining eng ülgilik mektepler qataridin orun alghanliqi melum. Uningda hazir 1500ge yéqin bala ana tilida bilim almaqta.

Ötken heptide mezkur mektepte bolup ötken noruzgha béghishlan'ghan derslerde bashlan'ghuch sinip oqughuchiliri, yeni 5 we 9 yash ariliqidiki balilar Uyghur milliy kiyimlirini kiyip, ana tilida shé'irlar oqudi, naxshilar éytti, milliy saz eswablirida muzika orundidi we Uyghur xelqining milliy oyunlirini namayish qildi. Uyghur baliliri yene milliy ta'amlar, Uyghur xelqining meshhur shexsliri, erbabliri bilen yéqindin tonushti. Noruz pa'aliyetliri mezkur gimnaziyening teyyarliq sinipliridimu ötti. Bu siniplarda 5-6 yashtiki balilar oquwatqan bolup, ularning milliylik bilen terbiyelinishige barliq mumkinchilikler yaritilghan. Noruz dersliri sinip yétekchiliri hem ata-anilar teripidin uyushturulghan bolup, uninggha qatnashqan yash- ösmürler alahide milliy keypiyatta mexsus sen'et nomurlirining körsetti.

Mektep ata-anilar komitétining ezasi nazugum zulyarowa bu pa'aliyet heqqide toxtilip, mundaq dédi: "Mektipimizde uyushturulghan bügünki noruz bayrimi yaxshi ötüwatidu. Sewebi balilirimiz buninggha uzun waqit teyarlandi we bu künni séghinip kütti. Ata-anilarmu mu'ellimlerning bu teshebbusini qollap, her yaqtin yardem bérishke tirishti. Balilirimiz noruz bayrimi arqiliq ana tilimizning qanchilik bay ikenligini, örp-adetlirimizning qanchilik qedimiy ikenligini körüwatidu. Ular milliy kiyimlerni kiyip, nahayiti chirayliq bolup kétiptu. Ene shu balilirimiz ana tilini untumay, örp-adetlirimizni saqlisa, démek xelqimizning kélechiki bolidu dégen söz. Ular bügün untulup kétiwatqan milliy oyunlirimizni oynap, hetta biznimu bu oyunlargha chaqirip, ata-anilarni nahayiti xushal qildi".

Nazugum zulyarowa buning barliqining ana tilida oqutushning netijisi ikenlikini, Uyghur balilirini ana tilida oqutsa, milletning kélechikini saqlap qélish mumkinlikini otturigha qoydi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan péshqedem ustaz, bashlan'ghuch sinip mu'ellimi memliket alimowaning éytishiche, mektepke kirish teyarliq siniplirida ötküzülgen her xil weqelerge béghishlan'ghan pa'aliyetler Uyghur balilirining kichikidinla ana tiligha bolghan muhebbitini oyghitishni, ulargha milliylikni singdürüshni meqset qilidiken. U mezkur noruz bayrimigha béghishlan'ghan derslerde balilarni ana tilida sözleshke adetlendürüshning, ularda milliy kimlik sézimlirini shekillendürüshning milliy terbiyening asasini teshkil qilidighanliqini ilgiri sürüp, mundaq dédi: "Milliy terbiyening ehmiyiti, biz qandaqla bolmisun milliy bayramlirimiz, örp-adetlirimiz arqiliq balilarni burunqi ejdadlirimiz terbiyiligen rohta terbiyilep chiqimiz. Mektepte yürgüzülüwatqan terbiye ishlirining köpchiliki mushu milliy roh bilen yughurulghan. Mektepte ötküzülgen noruz bayrimini balilargha shundaq chüshendürüshimiz kérekki, burun bu bayramlar atalmatti. Untulup ketken bayramlar idi. Yigirme yildin ashti bu bayramlarni daghdughiliq ötküzüwatimiz. Bu bayramningmu balilarni terbiyileshtiki ehmiyiti intayin zor".

Memliket alimowa noruz bayrimigha béghishlan'ghan mundaq pa'aliyetlerdin balilarning bu bayramning tarixi, ehmiyiti, Uyghur milliy ta'amliri, oyunliri, saz-neghmiliri bilen yéqindin tonushush imkaniyitige ige bolidighanliqini bildürdi. Uning pikriche, mundaq pa'aliyetler balilarning oylash qabiliyitini, bilim da'irisini téximu ashurudiken.

Sulayman demirel namidiki uniwérsitétning oqutquchisi dilnur qasimowa pütkül Uyghur jama'etchilikini noruz bayrimi bilen tebriklidi. Uning qarishiche, hazir Uyghur élide xitay da'iriliri teripidin élip bériliwatqan basturush siyasitining kücheygen bir waqtida qandaqla bolmisun milliy ma'aripni saqlap qélish eng muhim wezipe bolup qalmaqta. U atalmish "Qosh tilliq ma'arip"ning pütünley Uyghur ma'aripini yoqitishqa qaritilghan siyaset ikenlikini, hazir Uyghur diyarida öz tilini, dilini bilmeydighan bir yéngi ewladning ösüp kéliwatqanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Buning menisi Uyghur balilirining xitay mektipide oqup, shuning terbiyeside chong bolghanlar. Ular tilda rawan emes, örp-adetlerni yoqitip qoyghan. Etiki künde ular kim bolup chiqidu? qaysi milletning perzendliri bolidu? xelqimiz shundaq échinarliq ehwalda qéliwatidu. Hazir dunyada Uyghurlar bar yurtlarda, döletlerde Uyghur mektepliri, sinipliri échiliwatidu. Bu bizni xushal qilidu".

Dilnur qasimowa qazaqistandimu öz perzendlirini bashqa tillarda oqutup, ana tilini untuwatqan, milliy örp-adetliridin xewersiz qéliwatqan ata-anilarning az emeslikidin, ularning keynidinmu shundaq ewladlarning ösüp kéliwatqanliqidin qattiq endishe qilidighanliqini bildürdi.

Toluq bet