Қазақистандики уйғур ханим-қизлириниң җәмийәттики роли күчәймәктә

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2017.01.02
Qazaqistanliq-uyghur-xanim-qizlar-otkuzgen-paaliyat-1.jpg Қазақистанлиқ уйғур ханим-қизлар өткүзгән паалийәтләрдин көрүнүш. 2016-Йили, алмата.
RFA/Oyghan

Мәлумки, өткән әсирниң болупму иккинчи йеримидики қазақистан уйғурлириниң мәдәний һаятида айшәм шәмийева, мәрйәм семәтова, мәрйәм ниязова, патигүл сабитова, бүвихан әлахунова, тамара мәмәтова кәби шәхсләр йетилип чиқип, улар игилик, сәнәт, илим-пән, әдәбият, мәдәнийәт вә башқиму саһәләрдә шөһрәт қазанған иди. Улар өзлириниң пидакаранә әмгики, милләт сөйгүчи хисләтлири билән һөкүмәт вә хәлқниңму алаһидә һөрмитигә сазавәр болди. Пүткүл қазақистан уйғурлириға вакаләтлик қилип келиватқан қазақистан уйғурлириниң җумһурийәтлик етно-мәдәнийәт мәркизиниң иш-паалийәтлириниң асасий қисминиң әнә шу ханим-қизларниң һөддисигә йүклиниватқанлиқидин көпчилик хәвәрдар. Мәркәз йенидики ханим-қизлар кеңиши, анилар кеңиши, нуранийә анилар кеңиши вә “җанан” ханим-қизлар фонди бу йили уйғур җамаәтчилики арисида нурғунлиған мәдәний паалийәтләрни, сахавәтлик ишларни йүргүзди.

Ханим-қизлар кеңишиниң рәиси сәнәм бешированиң ейтишичә, кеңәш һәр йили мәдәнийәт мәркизи башқармисиниң қоллап-қуввәтлимәк билән ана тилини сақлаш, мәдәнийәтни раваҗландуруш, уруш вә әмгәк қәһриманлирини хатириләш, мәҗруһ балиларға ғәмхорлуқ қилиш қатарлиқ көплигән паалийәтләрни өткүзмәктә. Бу йилиму совет-герман уруши һәмдә арқа сәп қатнашқучилирини тәбрикләш, анилар күни, муәллимләр күни байрамлири, шундақла бала тәрбийисигә беғишланған чоң илмий муһакимә йиғини өткүзүлгән иди. С. Беширова шундақла бу йили ислам дининиң муһим мәсилилиригә беғишланған чоң йиғин өткүзгәнликини илгири сүрүп, мундақ деди: “бу һәқтә алматадики чоң диний өлималар, алимлар сөзлиди. ‛җанан‚ фондиниң рәиси доклат оқуди. Имамларға соаллар қоюлди. Һазирқи җәмийәттә ислам дининиң орни қандақ? яшларниң башқа динларға кирип кетип бериши тоғрилиқ. Мушу қазақистан бойичә һәммә районларда, областларда өзимизниң шөбилири бар. Булар билән бирликтә яхши ишларни елип кетиватимиз. Бәш тәшкилат билән биллә ишләватимиз. Бизниң шоаримиз бирлик. Шу бирликни сақлап, уйғурларға яхши хизмәт көрситиш.”

С. Беширова мәзкур кеңәш үчүн, болупму уйғур тиллиқ мәктәпләргә бала топлаш һәм аһалә арисида ана тилини тәрғиб қилишниң биринчи вәзипиләрдин болуп һесаблинидиғанлиқини, буниңдин ташқири “уйғур авази” гезитигә муштәри топлаш, уйғур тиятириға тамашибинларни тәшвиқ қилиш вә башқиму ишларда кеңәш әзалириниң алаһидә күч чиқириватқанлиқини тәкитлиди. У шундақла той-төкүн вә нәзир-чирағларда бәзи әнәниләр бойичә талаш-тартишларниң йүз бериватқанлиқини, шәхсән өзиниң һәр бир той яки нәзир өткүзгүчи аилигә кирип, улар билән талаш-тартиш қилишниң орунсиз икәнликини, буниң барлиқини баш қошуш арқилиқ һәл қилишқа болидиғанлиқини көрсәтти.

С. Беширова, мәсилән, наһийәләр билән ишләшниңму өз қаидилириниң бар икәнликини билдүрүп, йәнә мундақ деди: “районларға барғанда җумһурийәтлик мәдәнийәт мәркизи намидин район һакимлириға хәт йоллаймиз. Шундақла шу йәрдики мәдәнийәт мәркәзлири билән бирликтә ишләймиз. Бу йили қазақистан мустәқиллиқиниң 25 йиллиқи һарписида шу район һакимчилиқлириға хәт йезип, берип қайттуқ.”

Әмди әнә шу мәркәз йенидики нуранийә анилар кеңиши қандақ ишлар билән мәшғул? улар асасән немиләргә көпрәк диққәт ағдуруватиду?

Биз бу һәқтә кеңәш рәиси җаһангир муратоваға мураҗиәт қилғинимизда у мундақ деди: “өзүм ата-анисиз өскәчкә, толарақ йетим-йесирларға ярдәм бәргүм келиду, асасән яркәнт, уйғур, әмгәкчиқазақ, челәк наһийәлиридики. яркәнт наһийисигә ярдәм бериватқинимға бу йили 20 йил болди. Уйғур наһийисигә 2012-йилдин тартип ярдәм қиливатимән. Бу йили башқа йәрләрни қоштум. Җәмий 400 аилә болди. Барлиқ мәктәпләргә, ағриқчан аилиләргә қолумдин келишичә ярдимимни қиливатимән.”

Җ. Муратова йеқинда алмата шәһиридә мәҗруһ кишиләргә хәйрхаһлиқ ярдәм көрситиш паалийитигә қатнишип, 60 балиға 300 миң тәңгә мөлчәридә маддий ярдимини көрсәткән. У өзиниң қиливатқан барлиқ ишлирини анилар йиғлимисикән, балилар қийналмисикән дегән шоар астида йүргүзүватқанлиқини оттуриға қойди.

Җ. Муратова охшаш милләт җанкөйәрлири пәқәт уйғурла әмәс, бәлки башқиму милләт вәкиллиридин болған һали еғир аилиләрни, мәҗруһ балиларни маддий қоллаш ишлирини елип бериш арқилиқ көпчиликкә үлгә болмақта. Игилишимизчә, уйғурлар қазақистанниң асасий җәһәттин алмата шәһири вә алмата вилайитиниң панфилоф, уйғур, әмгәкчиқазақ вә талғир наһийилиригә орунлашқан. Ахирқи рәсмий мәлуматлар бойичә уларниң сани 238 миң адәмни тәшкил қилиду. Уйғурларниң зор көпчилики йеза-қишларға орунлашқан болуп, деһқанчилиқ билән шуғуллинип кәлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.