Қазақистан уйғурлири ана тилида билим беридиған мәктәпләрни сақлап қелишқа тиришмақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2015-08-27
Share
ana-tilida-bilim-berish.JPG Челәк йезисида "мәктәпкә йол" тәшәббуси билән өткүзүлгән "ана тилида билим бериш-келәчәкниң капалити" намлиқ илмий муһакимә йиғинидин көрүнүш. 2015-Йили авғуст, алмата.
RFA/Oyghan

Қазақистанлиқ уйғурларниң өткән әсирниң болупму 20-йиллиридин тартип оттура асия совет җумһурийәтлириниң сиясий, иқтисади, мәдини һаятида муһим рол ойнап кәлгәнлики тарихтин яхши мәлум.

Уйғурлар зич олтурақлашқан һазирқи алмата вилайитиниң асасий җәһәттин панфилоф, уйғур, әмгәкчиқазақ, талғир наһийәлири вә алмата шәһири өзидә 70 кә йеқин таза уйғур вә арилаш мәктәпләр болуп, уларда миңлиған уйғур пәрзәнтлири билим алмақта. Бүгүнки күндә өз ана тилида оқуватқан уйғур балилири саниниң азлап кетип барғанлиқи пүткүл уйғур җамаәтчиликини, шу җүмлидин җәмийәтлик бирләшмиләрни, уйғур мәктәплирини, юрт-җамаәтчиликини, зиялийларни вә башқиларни әндишигә селиватиду. Шу мунасивәт билән миллий маарипниң бүгүнки тәқдиригә бипәрва қаримайдиған барлиқ уйғурлар өзлириниң қолидин келишичә чариләрни қолланмақта вә барчә мумкинчиликләрдин пайдиланмақта. Йеқинда челәк йезисида әнә шундақ чарә-тәдбирләрниң бири өткүзүлди. Бу чарә"мәктәпкә йол" тәшәббуси билән өткүзүлүп, униңға әмгәкчиқазақ наһийисигә қарашлиқ йезилардики уйғур тилида оқутулуватқан мәктәпләрниң устазлири, ата-анилар, җәмийәтлик бирләшмиләр вәкиллири, тиҗарәтчиләр, һакимийәт органлири вәкиллири, зиялийлар вә башқилар иштирак қилди.

Бу илмий муһакимә йиғини"ана тилида билим бериш-келәчәкниң капалити" дәп атилип, уни әмгәкчиқазақ наһийилик уйғур мәдәнийәт мәркизиниң рәиси айнисәм вайдинова ачти. Мурасимда сөзгә чиққан наһийилик билим бөлүминиң методисти толқин мухаммет қизи, челәк йезилиқ райони һакиминиң орунбасари мәди бектасоф, қазақистан уйғурлириниң җумһурийәтлик милли-мәдәнийәт мәркизиниң иҗраий мудири зухруллам қурванбақийеф, шу мәдәнийәт мәркизи йенидики ханим-қизлар кеңишиниң рәиси сәнәм беширова, мәркәз йенидики уйғур мәктәплири бирләшмисиниң рәиси, алмата шәһири абдулла розибақийеф намидики 153-мәктәп-гимназийәниң мудири шавкәт өмәроф,"мәктәп" нәшрияти уйғур бөлүминиң башлиқи рәхмәтҗан ғоҗамбәрдийеф, тиҗарәтчи мәқсәт қаһароф, ана мәктәпни қоллаш фондиниң рәиси, филологийә пәнлириниң доктори алимҗан һәмрайеф, шундақла наһийәгә қарашлиқ һәр йезилардин кәлгән мәктәп мудирлири вә мудир орунбасарлири, йигит башлири, устазлар вә башқилар ана тилида оқутушниң зөрүрийити вә артуқчилиқи, уйғур тилида билим беридиған мәктәпләр алдида турған муһим мәсилиләр һәққидә өз пикирлирини оттуриға қойди. Йиғин давамида турмуш-тирикчилики начар аилиләргә, йетим-йесирларға, көп балилиқ аилиләргә хәйрхаһлиқ көрситиш амаллири, балиларниң мәктәптин қелиш сәвәблири, йеңи оқуш йилиға тәйярлиқ, ана тилида вә көп тиллиқ билим беришниң зөрүрийити вә башқиму мәсилиләр муһакимә қилинди.

Зияритимизни қобул қилған әмгәкчиқазақ наһийиси маливай йезиси оттура мәктипиниң устази арзугүл абдримова илмий муһакимә йиғининиң әмгәкчиқазақ наһийилик уйғур мәдәнийәт мәркизи вә ана мәктәпни қоллаш фонди тәрипидин уюштурулғанлиқини алаһидә тәкитләп, мәзкур әнҗуманниң мәқситини мундақ дәп чүшәндүрди: "мәқситимиз ана тилида оқуватқан балиларниң әһвалини, уларниң моһтаҗ җайлирини билип, шуларни тәминләштин ибарәт. Биз өзлиримизниң барлиқ һамийлирини, паал йәрлик қатнашқучиларни, йигит башлирини, аяллар кеңишини, анилар кеңишини, мәктәп мудирлирини вә муәллимләрни мушу әнҗуманға тәклип қилдуқ. Әң биринчи сөзни мәктәп мудирлири вә устазларға бәрдуқ. Бу әмгәкчиқазақ наһийиси бойичә 15 мәктәптә уйғур балилири билим алиду. Әнә шу уйғур балилирида қандақ мәсилиләр бар икәнлики билиш мәқситидә биринчи сөзни шуларға бәрдуқ. Улар, әлвәттә, өз пикирлирини ейтти. Мушу вақитта қизғин сөһбәт башланди. Сөһбәт нәтиҗисидә балилиримизниң көпчиликиниң уйғур тилида әмәс, рус яки башқа тилдики мәктәпләргә кетип барғанлиқи ашкариланди. Бу, әлвәттә, ечинарлиқ әһвал. Биз мушуниңдин чиқиш йоллирини издәштүрдуқ. Бизгә көп ярдәм қолини созған алимҗан тиливалди, шавкәт өмәроф методикилиқ ярдәм көрситәләйдиғанлиқини ейтти".

А. Абдримова шундақла мәктәпләргә оқуш дәрисликлирини йәткүзүш мәсилилирини һәл қилишта"мәктәп" нәшрияти йенидики уйғур редаксийисиниң башлиқи р. Ғоҗамбәрдийефниң йеқиндин ярдәм беришкә вәдә қилғанлиқини, мәктәп оқуш программилирини елип беришта дөләт рәһбири нурсултан назарбайефниң"мәңгү әл" идийиси бойичә илгири сүргән пикир-тәклиплирини кәң даиридә пайдилинишниң муһимлиқини, уйғур мәктәплиридә билим бериш дәриҗисиниң юқири икәнликини, шуниң билән бир қатарда мәмликәтлик бир туташ имтиһанға қатнишиватқан уйғур балилири саниниң азлиқи көпчиликни биарам қиливатқанлиқини алаһидә тәкитләп, йәнә мундақ деди: әнҗүманда"мәктәпкә йол" тәшәббуси бойичә төвәндики һамийларниң ярдимини қолға кәлтүрдуқ. Бу, әлвәттә, әң чоң утуқимиз. Бу кишилиримизниң уйғур балилириға, ана тилиға болған көйүнүши, уйғур маарипиға қошқан төһписи, дәп билимән. Мәсилән, мәхсәтҗан қаһароф, алимҗан тиливалди, шавкәт өмәроф, җумһурийәтлик уйғур мәдәнийәт мәркизи вә"қарлиғаш" мәмликәтлик әмәс тәшкилати. Мушундақ чоң ярдәмләрни биз әнҗүманда қолға кәлтүргән утуқлар, дәп билимиз. Бу йәрдики әң йүксәк утуқимиз уйғур тилида билим бериватқан мәктәплиримизниң мәсилилирини ениқ түрдә биливалдуқ. Әмди бизниң келәчәктики қәдимимиз-бу һәммисигә методикилиқ ярдәм көрситиш вә қандақ мәсилиләр болуватиду мушуни алимлар яки маарип саһәсидики кишиләр билән һәл қилишниң йоллирини издәштүрүш, дәп билимән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт