Qazaqistanliq Uyghur yashliri milliy kimlikini saqlap qélishqa alahide ehmiyet bermekte

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-01-11
Élxet
Pikir
Share
Print
"Doppalayf" ötküzgen dangliq naxshichi murat nasirof xatirisige béghishlan'ghan pa'aliyettin bir körünüsh. 2019-Yili yanwar. Almuta, qazaqistan.
"Doppalayf" ötküzgen dangliq naxshichi murat nasirof xatirisige béghishlan'ghan pa'aliyettin bir körünüsh. 2019-Yili yanwar. Almuta, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Melumki, qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf özining ötken yilning öktebir éyida qazaqistan xelqige yollighan her yilliq mektubida 2019-yilini "Yashlar yili" dep élan qilghan idi. U yashlarni her tereplime qollap-quwwetleshning dölet siyasitining asasiy yönilishlirining biri ikenlikini tekitlep, her bir yash qazaqistanliq memlikette yürgüzülüwatqan islahatlarning meqsitini chüshinishi zörür dep körsetken. Shuningdin buyan yashlarning qazaqistan jem'iyitidiki rolini téximu kücheytish üchün her xil pa'aliyetlerni ötküzüsh muhim orun'gha qoyulmaqta. Qazaqistanning omumiy tereqqiyatigha öz töhpisini qoshup kéliwatqan bashqa milletler qatarida Uyghur yashlirimu buningdin chette qalmighan. Ammiwi axbarat wasitiliride Uyghur yashlirining jem'iyetning her xil saheliride qolgha keltürüwatqan utuqliri heqqide maqaliler üzlüksiz élan qilinip kelgen idi.

Qazaqistandiki Uyghur yashliri 2019-yilini qandaq kütüwaldi? ular öz milliy kimlikini saqlap qélish üchün qandaq ishlarni élip bériwatidu? 

Ziyaritimizni qobul qilghan panfilof nahiyisi yarkent téxnikiliq-gumanitarliq téxnikom oqutquchisi, yash sha'ir mölütjan toxtaxunofning éytishiche, Uyghur yashliri qazaqistan musteqilliq alghan 28 yildin buyan memliketning güllinishige öz töhpilirini qoshup kelmektiken. Uyghur yashliri memliket prézidéntining körsetmilirige emel qilghan halda milliy kimlikini saqlap qélishqimu alahide ehmiyet bermektiken. 

Mölütjan toxtaxunof mundaq dédi: "Yashlar köpligen ishlarni qoligha aldi. Yarkent téxnikomida yüsüp xas hajibning 1000 yilliqi munasiwiti bilen yash mu'ellimler we oqughuchilar arisida musabiqilerni ötküzüshni pilanliduq. Jumhuriyet da'irisidimu yashlargha chong shara'it yaritilidu. Bu yili dölitimiz bolsun, millitimiz menpe'eti üchün bolsun, köpligen ishlarni qilishqa biz teyyar."

Uning déyishiche, buningdin tashqiri almutadiki "Perwaz" yash ijrachilar birleshmisi bu yil köpligen yash ijrachilarning qatnishishi bilen "Yangra, naxsham" sen'et layihisini emelge ashurmaqchi iken. Mölütjan toxtaxunof Uyghur yashlirining ana tilini saqlash, milliy tarixini, medeniyitini, edebiyatini terghib qilish meqsitide köpligen programmilarni pilanlighanliqini otturigha qoydi.

Melum bolushiche, qazaqistan Uyghur yashliri tor betler arqiliq yashlar arisida milliylikni terghib qilish boyichimu bir qatar pa'aliyetlerni ötküzüp kelgen. Peqet qazaqistandila emes, belki pütkül sabiq sowét jumhuriyetliri boyiche Uyghur yashlirining birdin-bir yashlar tor béti "Doppa-layf" tor bétidur. Bu heqte "Doppa-layf" ning rehbiri sülfi meshrepof ziyaritimizni qobul qildi.

U mundaq dédi: "Meqsitimiz yashlarning özining medeniyitini, örp-adetlirini, tarixini bilishini we öginishini ilgiri sürüshtur. Shuning üchün her küni bu heqte matériyallarni tor betke qoyuwatimiz. Buningdin tashqiri, her xil pa'aliyetlerni ötküzüwatimiz. Yéqinda naxshichi, kompozitor murat nasirofning xatire kéchilikini uyushturduq. Bu yil köprek Uyghurlarning örp-adetliri boyiche matériyallarni shu betke qoymaqchimiz. Buningdin tashqiri, sha'ir-yazghuchilirimizning eserlirini reqemlik shekilde tor bétide élan qilmaqchimiz."

Sülfi meshrepofning tekitlishiche, "Doppa-layf" tor béti 2015-yili teshkillen'gen bolup, uning terkibide hazir 15 ke yéqin yashlar ishleydiken. Tor bétige her ayda 100 mingdin oshuq adem kirip, élan qilin'ghan matériyallar bilen tonushidiken. Uningda asasen Uyghurlarning tarixigha, medeniyitige a'it maqaliler élan qilinip turmaqtiken. 

Sülfi meshrepof yene mundaq dédi: "Doppa-layf" tin bashqa ayrim betlirimizmu bar. Bu yil shu betlerde köprek widéyo matériyallarni chiqarmaqchimiz. Buningdiki meqset chong utuq qazan'ghan Uyghur yashlirini tonushturushtur. Bu widiyolar arqiliq yashlirimizni we bashqa millet qérindashlirimizni örp-adetlirimiz bilen tonushturmaqchimiz hem milliy ussullirimizni ögetmekchimiz.". 

"Qazaqistan Uyghur yashliri birliki" re'isining orunbasari ilshat iminofning éytishiche, qazaqistandiki Uyghur yashliri özlirining milliy kimlikini saqlap qélish boyiche élip bériwatqan ishliri bilen bir qatarda Uyghur milliy dawasidimu aktip pa'aliyetlerni yürgüzüshke tiriship kelmektiken. 
U mundaq dédi: "Qazaqistanliq Uyghur yashliri kéyinki waqitlarda dunya Uyghur qurultiyi uyushturuwatqan pa'aliyetlerge aktip qatniship kéliwatidu. Buninggha qazaqistanda ötüwatqan her xil xatirilesh pa'aliyetliri misal bolalaydu. Uyghur yashliri tor betliri arqiliq wetinimizde shekillen'gen éghir weziyetni Uyghur yashlirigha tonushturush boyichimu chong ishlarni qiliwatidu. Buningdin tashqiri, yashlirimiz yawropada ötken milliy dawa pa'aliyetlirigimu aktip qatnashti. Mesilen, 2017-yili biryussélda ötken yash pa'aliyetchilerni teyyarlash kurslirigha qatnashtuq. Shundaqla ötken yili jenwede bolghan namayishqa qatniship, xitay hökümitining wetinimizde élip bériwatqan basturush siyasitige naraziliq bildürduq. Yashlirimiz myunxénda ötken dunya Uyghur qurultiyining barliq pa'aliyetlirige aktip qatnashti. Elwette, wetinimizde boluwatqan paji'eler yashlirimizning diqqet neziridin chette qalmidi. Biz u yerde boluwatqan barliq ishlarni közitip turuwatimiz."

Igilishimizche, eyni waqitlarda qazaqistan Uyghur yashliridin dangliq naxshichilar, tenterbiyechiler, tijaretchiler, ressamlar we bashqilar yétiship chiqqan bolup, ular her sahelerde öz töhpilirini qoshqa idi. Hazirmu yashlar ichidin chiqiwatqan, boks mahiri dilmurat méjitof, dangliq naxshichilar mushteri islamowa, gülsenem meshurowa, sha'ire sabirem enwerowa, ressam kamilem qurbanowa we bashqilar qazaqistanliq Uyghurlarning pexiridur.

Toluq bet