Qedimki tarim medeniyitining bayqilishi we bu heqtiki keskin tartishmilar

Muxbirimiz qutlan
2015-01-07
Share
mumiya-Xiaohe-Meinu.jpg 2003-Yili tarim oymanliqining lopnur rayonidiki qedimiy qebristanliqtin qéziwélin'ghan 4000 yilliq tarixqa ige güzel ayalning qurughan jesiti.
CCTV

Tarim oymanliqigha dümlen'gen qedimki medeniyetning tipi we uning milliyetlik mensubiyiti sherq bilen gherb otturisidiki keskin tartishmilarning biri bolup kelmekte.

Asiya chong quruqluqining merkizige jaylashqan tarim oymanliqi yéqinqi mezgillergiche tashqi dunya üchün sirliq bir tupraq idi. Mana mushu sirliq makanda insaniyet medeniyitining bostanliqlardiki eng jezibidar sehipiliri yaritilghan. Halbuki, qurghaq rayonlar muhitining özgirishi we tarim oymanliqida yüz bergen qumlishish shundaqla uzaq tarixning shiddetlik dolqunliri bu yerde meydan'gha kelgen qedimki parlaq medeniyetni qum astigha kömüp tashlighan.

Arxé'olog we qedimki yéziqlar boyiche musteqil tetqiqatchi qurban weli qedimki tarim medeniyitining kéyinki dewrlerdiki chöküshini ikki nuqtidin izahlaydu. U aldi bilen buningdin texminen 2 ming yillar burun tarim oymanliqining tebi'iy muhitida yüz bergen özgirishning bu yerdiki hayatliq we medeniyet sehnisige körsetken tesirini alahide tekitleydu.

Qurban weli ependi yéqinqi zaman tarixida manju-xitay istélachilirining bu tupraqni munqerz qilish dawamida élip barghan urushi we sün'iy buzghunchiliqlirining qedimki tarim medeniyitini éghir derijide weyran qilghanliqini ilgiri süridu. U yene manju impiriyesi üchün xizmet qiliwatqan xitay tarixchilirining tarim wadisidiki yerlik xelqlerni “Sériq padishahining ewladliri idi” dégen sepseteni kötürüp chiqqanliqini tilgha alidu.

19-Esirning axirqi yérimidin étibaren yawropaliq ékispéditsiyechiler we jughrapiye alimlirining tarim oymanliqida élip barghan qédirip-tekshürushliri tarim oymanliqigha dümlen'gen qedimki medeniyetning sirliq perdisini achidu.

Qurban weli ependi yawropa ékispéditsiyechilirining tarim oymanliqidiki bayqashlirining bu rayonning tarix we qedimki medeniyiti heqqide bösüsh hasil qilghanliqini tekitleydu. U yene 1860-yillardin 1930-yilarghiche bolghan tarixiy jeryan gherb dunyasining tarim oymanliqigha kömülgen qedimki medeniyetni bilish we tonush jeryani bolghanliqini eskertidu.

Qurban weli ependi axirida qedimki tarim medeniyitining qandaqtur xitay tarixchiliri dawrang salghandek sherqtiki “Sériq padishah” medeniyitining bir qismi emeslikini, belki gherb medeniyiti bilen bir tutashliqini tekitleydu.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet