"7-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini" axirliship xulase doklati élan qildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2015-08-24
Share
qerindashliq-uchrishish-yighini-7-nowet.jpg "7-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini" din körünüsh. 2015-Yili 23-awghust, türkiye.
RFA/Arslan

Türkiyening izmit shehiride 3 kün dawam qilghan "7-Nöwetlik dunya sherqiy türkistanliqlar qérindashliq uchrishish yighini" 23-awghust kechte axirlashti we yighinning xulase doklati élan qilindi.

"Xelq'aralashqan sherqiy türkistan mesilisi we sherqiy türkistan teshkilatlarning istratégiyisi" dégen namda uyushturulghan bu yighin'gha, se'udi erebistan, gollandiye, gérmaniye, shiwétsiye, awstriye, norwégiye, qazaqistan qatarliq on nechche dölettin kelgen teshkilat rehberliri, zhurnalistlar, tetqiqatchilar, ziyaliylar, dini ölimalar we Uyghur yashlardin bolup 100 ge yéqin kishi qatnashti.

Yighinda, sherqiy türkistan mesilisige omumiy nezer. Sherqiy türkistan teshkilatlarning istratégiyisi, xelq'araliq teshkilatlarning sherqiy türkistan mesilisige qaratqan pozitsiyisi, rusiye we ottura asiya jumhuriyetlirining sherqiy türkistan'gha qaratqan pozitsiyisi, xelq'aradiki sherqiy türkistan mesilisi, Uyghur musulmanlar arisida ölimalar birliki qurulushining ehmiyiti, sherqiy türkistan mujadilisi yolidiki duch kéliwatqan qiyinchiliqlar we hel-chariliri, xitayning kelgüsi we Uyghur siyasiti. Xitayning islam döletlirige qarita yürgüzüwatqan Uyghur siyasiti, sherqiy türkistanning nöwettiki weziyiti we islami pikir teshnaliqi dégendek bir qatar qatarliq témilarni chöridigen halda léksiyeler sözlendi. Her xil mulahize muhakime élip bérilghandin sirt köpligen teklip pikirler otturigha qoyuldi.

Yighin axirida sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi hidayetullah oghuzxan her qaysi döletlerdin kelgen wekiller bilen sehnige chiqip yighinning xulase doklatini birlikte élan qildi.

Hidatyetulla oghuzxan mundaq dédi: 3 kün dawam qilghan bu yighinda, sherqiy türkistan mesilisining tarixtin buyan misli körülmigen halda xelq'ara sehnide orun éliwatqanliqi, dunyadiki chong döletlerning her xil xelq'araliq teshkilatlarning, kishilik hoquq we istratégiyilik teshkilatlarning diqqet nezirini jelp qiliwatqanliqi, biz bu ewzel shara'ittin islam étiqadimizgha uyghun halda eng yaxshi shekilde qandaq paydilinish kérekliki, buning üchün sherqiy türkistan teshkilatlirining xelq'araliq sewiyide pilan, istratégiye, yol xeritilirini belgilesh toghrisida muhim teklip we pikirler otturigha qoyuldi.

Hidayetullah oghuzxan doklatta yene xelq'araliq teshkilatlar we döletlerning Uyghur mesilisige qaratqan pozitsiyisi toghrisida toxtilip mundaq dédi: yighinda yene xelq'araliq teshkilat we döletlerning sherqiy türkistan mesilisige qaratqan pozitsiyisi toghrisida pikir bayan qilindi, islam we gherb elliri Uyghur mesilisige kishilik hoquq mesile dep qaraydighanliqi, hazirghiche bu mesilige jiddiy qarawatqan döletlerning téxi héch qandaq bir Uyghur siyasiti yaki qanuni yoqluqi otturigha qoyuldi. Emma nöwette xitay qanchilik kücheygensiri sherqiy türkistan mesilisimu shunchilik chongiyip dunya yüzige chiqiwatqanliqi bildürüldi.

Doklatta yene Uyghur teshkilatlarning hemkarliqni kücheytish kérekliki we nishan üchün ortaq heriket qilishi kérekliki tekitlendi. Xulase doklatta ottura asiya jumhuriyetlirining Uyghur mesilisige qaratqan pozitsiyisi toghrisida toxtilip mundaq déyilgen: istratégiye yolimizda, kelgüsi herikitimizde, ottura asiya döletlerning bizni qollimaydighanliqini közde tutush kérek. We ular türk döletler bolghanliqi üchün bir küni choqum bizni qollaydu dep ümid bilen qarash we istratégiye belgilesh kérek. Ottura asiya jumhuriyetliri xitay bilen bolghan iqtisadiy munasiwetliri sewebidin sherqiy türkistan mesilisini qollimaydighanliqi, emma puqralar, siyasiyonlardin xitayni xeterlik dölet dep qaraydighanliqi, Uyghurlarni qollash terepdarlarning mewjutluqi Uyghur mesilisini milliy medeniyet jehette qollash éhtimali barliqi emma buning üchün uzaq muddetlik bir xizmet ishlesh kérekliki otturigha qoyuldi.Ottura asiya qérindash döletlerning hazirche sherqiy türkistan mesilisini qolliyalmaywatqanliqidin ümidsizlenmestin xelq bilen bolghan munasiwetni kücheytish.

Xulase doklatning axirida, bir qisim kishilerning, siyasetke arilashmaymiz dégen pikir bilen Uyghur mesilisi üchün xizmet qilishtin bash tartiwatqanliqi, bu xil qarashning xata qarash ikenliki we siyasetke arilashmaymiz dégen sözning xitay bilen qarshilashmaymiz dégenlik bolidighanliqini tekitlep mundaq dédi: chet'ellerde kishilerning xitayning zulumigha qarshi pa'aliyetlerge aktip qatnishish qizghinliqigha, siyasetke arilashmasliq sepsetisi arqiliq eks tesir yetküzüwatqanlarning xata yolda ikenliki we xitaygha qarshi turmasliq bilen oxshash ikenliki tekitlendi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet