Талат текин вә униң қәдимки түрк-уйғур тили һәққидики тәтқиқатлири

Мухбиримиз әзиз
2015-12-01
Share
talat-tekin.jpg Дуня түркологийә саһәсидики мол һосуллуқ алим талат текин әпәнди.
Photo: RFA

2015-Йили 28-ноябир күни заманимиздики түркологийә тәтқиқати үчүн матәмлик бир күн болди. Дуня түркологийә саһәсидики мол һосуллуқ алим талат текин бу күндә истанбулдики кесәл каривитида биз билән мәңгүлүккә видалашти.

Талат текин 1927-йили 16-июл түркийәниң ғәрбий шималидики гәбзә шәһиридә туғулған. 1951-Йили истанбул университети әдәбият факултетиниң түрк тил-әдәбияти кәспини пүттүргәндин кейин, измир қатарлиқ җайларда оқутқучилиқ билән шуғулланған. Кейин оқутқучилиқ хизмитидин истепа берип, докторлуқ унвани елиш үчүн түрк тили җәмийитигә имтиһан берип оқушқа киргән. 1961-Йили америкидики калифорнийә университетиға йөткилип, өзиниң орхун вадисидики қәдимки түрк-уйғур мәңгү ташлириға беғишланған диссертатсийәсини яқлап докторлуқ унванини алған. Шуниңдин кейин талат текин калифорнийә университети вә индиана университетида түркий тилларға даир оқутуш вә тәтқиқат билән мәшғул болған. 1972-Йили түркийәдики һаҗитәпә университетиға хизмәткә киргән вә кейинчә профессорлуққа өстүрүлгән. Шуниңдин тартип алим вапат болғучә қәдимки түрк тили, җүмлидин уйғур тилиға даир 15 парчә китаб, шундақла икки йүз парчиға йеқин илмий мақалә елан қилған. Апторниң әсәрлири асасән инглизчә вә түркчә тилларда йезилған болуп, бир қисим әсәрлири фирансуз вә корейә тиллириға тәрҗимә қилинған. Талат текин 1994-йили кесәллик сәвәбидин дәм елишқа чиққан болсиму, түркий тиллар, җүмлидин өзиниң қәдимки уйғур тили һәққидики тәтқиқатини изчил давам әткән.

Талат текинниң илмий әмгәклири вә бу әмгәкләрниң әһмийити һәққидә техиму тәпсилий мәлуматларни игиләш үчүн германийәдики готтингин университетиниң оқутқучиси, қәдимки түрк тили, җүмлидин қәдимки уйғур тили тәтқиқати бойичә йетиливатқан яш алимлардин доктор абләт сәмәт билән алақиләштуқ. У бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, өз пикрини баян қилип өтти. Униң ейтишичә, талат текин қәдимки түркий хәлқләр үчүн ортақ тил болған қәдимки түрк тилиниң системилиқ грамматикисини бәрпа қилип чиқишта сәмәрилик әмгәкләрни вуҗудқа кәлтүргән. Болупму талат текинниң 1965-йили америкидики индиана университетида нәшр қилинған "орхун түркчисиниң грамматикиси" намлиқ әсириниң қәдимки түрк тили һәққидики тәтқиқатларда йетәкчи әсәр болуш роли заманимизғичә давам қилип кәлмәктә икән.

Талат текинниң вапатиниң уйғурлар үчүнму бир зор йоқитиш болидиғанлиқини тәкитлигән доктор абләт сәмәт қәдимки уйғурларниң һазирқи моңғулийәдики орхун дәряси бойлирида 8- әсирниң оттурилири уйғур империйисини қуруп чиққанлиқини әслитип, мәзкур империйиниң рәсмий тили болған қәдимки уйғур тилиға даир тәтқиқатқа талат текинниң наһайити көп әҗир сиңдүргәнликини ейтиду.

Доктор абләт сәмәтниң билдүрүшичә, мәрһум талат текин ялғуз мол билимиң алим болупла қалмастин, йәнә һазирқи күндә хәлқараға тонулуватқан көплигән мутәхәссисләрни тәрбийилигән устаз һесаблинидикән. Униң оқуғучилириниң көп қисми һазирқи күндә түркийә вә башқа җайлардики мунасивәтлик оқутуш вә тәтқиқат орунлирида ғоллуқ хадимлардин болуп хизмәт қиливетипту.

Алақидар учурлардин мәлум болушичә, мәрһум талат текинниң үч пәрзәнти болуп, чоң қизи өзләм текин түркийәдики даңлиқ нахшичилардин икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт