“шәрқий түркистан: уйғурларниң һәқиқий дуняси” намлиқ китаб тәйвәндә йоруқ көрди (1)

Мухбиримиз қутлан
2016.09.20
sherqiy-turkistan-uyghurlarning-heqiqiy-dunyasi.jpg “шәрқий түркистан: уйғурларниң һәқиқий дуняси” намлиқ китабниң муқависи.
RFA/Qutlan

Уйғурлар вәтинидә уйғурларниң миллий мәвҗутлуқи вә һәққаний һәқ-һоқуқлири йолидики күрәшлири күнсайин күчийиватқан, чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлириниң сиясий паалийәтлири барғансери көләмлишиватқан бир пәйттә хәлқара җәмийәтниң уйғурларниң һазирқи реал әһвали, күрәш тарихи вә уларниң миллий ирадисини йорутуп беридиған китабларға еһтияҗи туғулмақта.

Шу вәҗидин йеқинда тәйвәндики “авангарт” нәшрияти нәшр қилған “шәрқий түркистан: уйғурларниң һәқиқий дуняси” намлиқ йеңи китаб уйғур мәсилисигә қизиққучиларниң диққитини қозғимақта.

Ундақта, тәйвәндә йоруқ көргән уйғурлар һәққидики бу китабта зади немиләр баян қилинған? мәзкур китаб ким тәрипидин йезилип қандақ бир қандақ шараитта йоруқ көрди? тәйвәндики “авангарт” нәшриятиниң мәзкур китабни нәшр қилиштики чиқиш нуқтиси шундақла мәзкур китабта илгири сүрүлгән йеңилиқлар зади немә?

Бу һәқтә радиомиз зияритимизни қобул қилған америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәнди юқириқи бир қатар соаллар һәққидә аңлармәнләргә учур бәрди. Илшат һәсән әпәнди мәзкур китабниң тәйвәндә нәшр қилиниш җәрянидин толуқ хәвәрдар болуп, у алди билән бу китабниң хитай чоң қуруқлуқида уйғур тарихиға әң қаттиқ чәклимә қоюлуватқан бир пәйттә тәйвәндә йоруқ көргәнликини алаһидә тәкитлиди.

Мәзкур китаб һүр тәңритағ тәхәллуслуқ аптор тәрипидин хитай тилида йезилған болуп, тәйвән вә хоңкоңда ишлитилидиған аддийлаштурулмиған кона хитай йезиқида нәшр қилинған.

Бу китаб 10 бабтин тәшкил тапқан болуп, дәсләпки икки бабида хитайлар шинҗаң дәп атаватқан бу земиндики милләтләр вә бу тупрақниң хитай хәритисигә қачан вә қандақ шараитта кирип қалғанлиқи һәққидә баян берилгән.

Китабниң асаслиқ мәзмуни шималий милитаристлар һөкүмити, гоминдаң вә хитай компартийиси һөкүмранлиқи дәвридики уйғурларниң миллий қутулуш күрәшлири йорутулған. Ахирқи икки бабида чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлириниң паалийәтлири вә хитайларниң “җуңхуа бирлики” нәзәрийиси асасидики хитай милләтчилики һәққидә мулаһизиләр елип берилған.

Илшат әпәнди мәзкур китабниң нөвәттики муһим әһмийити вә уйғур дәвасини чүшиништики реал қиммити һәққидә өз қарашлирини баян қилди.

“авангарт” нәшриятиниң мәзкур китаб һәққидики тонуштурушида мундақ дейилгән: “бу китаб хитай тили дунясида биринчи қетим “җуңхуа бирлики” идийисидин мустәсна һалда уйғурларниң нуқтисидин шәрқий түркистанниң тарихи, мәдәнийити вә сиясий муһити шәрһләнгән муһим әсәрдур.” бу һәқтә пикир баян қилған илшат һәсән әпәндиму бу нуқтини алаһидә тәкитләйду. У, гәрчә бу китабни мукәммәл дегили болмисиму, әмма уйғур тарихиниң хитай тили дунясида “шәрқий түркистан” дегән нам билән шәрһлинишиниң бир башлиниш нуқтиси болуп қалғуси, дәп көрсәтти.

Мәзкур китабниң асаслиқ нуқтиинәзәр, йәни китабтики йеңилиқлар һәққидә пикир баян қилған илшат әпәнди, алди билән мәзкур китабта “шәрқий түркистан” дегән наминиң уйғурлар вәтини үчүн һәм тарихий һәм қануний нам икәнликини шәрһләп көрсәткәнликини тилға алди.

Мәзкур китабниң иккинчи бир йеңилиқи һәққидә тохталған илшат әпәнди, бу китабниң хитай тили дунясида уйғур тарихи бойичә, болупму 20-әсирдә уйғурлар вәтинидә қурулған икки қетимлиқ шәрқий түркистан җумһурийити тарихиниң уйғурлар көзидин йорутулғанлиқини илгири сүрди.

Илшат әпәнди ахирида мәзкур китабниң уйғурларниң һәқиқий дунясини хитай тили дунясиға шәрһләп көрсәткән бир әсәр болуп қалидиғанлиқини, техиму ениқрақ ейтқанда, уйғурлар өзи һәққидики ейтимини хитай демократлири арқилиқ хитай хәлқигә йәткүзүштики бир башлиниш болуп қалидиғанлиқини тәкитлиди.

Мәзкур китабниң аптори, униң қандақ қилип тәйвәндә йоруқ көргәнлики шундақла “авангарт” нәшриятиниң мәзкур китабни нәшр қилиштики чиқиш нуқтиси қатарлиқ мәсилиләр һәққидә кейинки программимизда давамлиқ мәлумат аңлайсиләр.

(Давами бар)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.