“уйғур-һон достлуқ җәмийити” будапештта “уйғур мәдәнийәт һәптилики” өткүзүшни қарар қилди

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2017.10.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
wengiriye-uyghur-hon-dostluq-jemiyiti.jpg Венгирийә пайтәхти будапештта 1-өктәбир күни ечилған “уйғур-һон достлуқ җәмийити” ниң йиғинида хатирә сүрәт.
RFA/Abduweli Ayup

“уйғур-һон достлуқ җәмийити” келәр йили будапештта “уйғур мәдәнийәт һәптилики” өткүзүшни қарар қилди.

2017-Йили өктәбирниң 1-күни қурулған “уйғур-һон достлуқ җәмийити” ниң баш катипи үмид агаһи, мәзкур җәмийәтниң 15-өктәбирдики тунҗи қетимлиқ иҗраийә комитет йиғинидин юқириқи хушхәвәрни йәткүзди.

“уйғур-һон достлуқ җәмийити” ниң төт саәтлик җиддий йиғинида уйғурларниң бүгүнки паҗиәлик һалитини венгирийә хәлқигә чүшәндүрүш, җамаәт пикриниң бесими арқилиқ һөкүмәткә вә явропа иттипақиға тәсир көрситиш, уйғур мәдәнийитини венгирийә хәлқигә тонуштуруш, венгир-уйғур достлуқини күчәйтиш дегәндәк зөрүр темиларда музакирә болған.

Үмид агаһи әпәнди мәзкур җәмийәтниң келәр йиллиқ пиланлири һәққидә тохтилип өтти.

“һон-уйғур достлуқ җәмийити” иҗраийә комитети 11 кишидин тәшкил тапқан болуп, уйғурлардин үмид агаһи, пәрһат юруңқаш вә қурбан вәли әпәнди, венгирлардин януш һоркович, вукис фәрәнс әпәнди вә аннамарийә ханим қатарлиқлардин ибарәт икән.

Җәмийәтниң қурулушиға түрткә болғучиларниң бири, йәни мәзкур җәмийәтниң рәиси, уйғурларниң қәдинас дости януш һоркович әпәнди зияритимизни қобул қилип, алди билән пүтүн дунядики уйғурларға салам йоллиди. Андин бундақ бир тәшкилат арқилиқ икки милләтниң мәдәнийәт алмаштурушиниң күчийидиғанлиқини, уйғурларниң венгирийәдә өз мәдәнийитини қоғдаш һоқуқиға еришәләйдиғанлиқини, буниң езиливатқан уйғурларға бир үмид беридиғанлиқини тәкитлиди.

“уйғур-һон достлуқ җәмийити” ниң катипи доктор аннамарийә ханим мәзкур җәмийәтниң түрткисидә уйғур вә һон яшлириниң чүшиниши әмәлгә ешип, тарихи қериндашлиқниң тирилишигә болған үмидлирини оттуриға қойди. Униңчә бүгүнки уйғурларниң явропадики қериндишини тепивелиши әмәлий әһмийәткә игә икән. У өз тарихини русларниң бурмилиши билән йетишкән венгирлар вә тарихини хитай өзгәртивәткән уйғур яшлириниң мәзкур тәшкилатниң паалийәтлири арқилиқ әслини тепивелишидин үмидвар икән.

“уйғур-һон достлуқ җәмийити” гә асас салғучилардин бири болған пәрһат юруңқаш әпәнди җәмийәтниң арқа көрүнүши һәққидә чүшәнчә бәрди. У венгирийәдә гәрчә уйғурлар мәдәнийәт җәһәттә өзини намаян қилиш пурситигә һәммидин көп еришиватқан болсиму, бирәр тәшкилат болмиғанлиқи сәвәблик нурғун қолайсизлиқларға дуч кәлгәнликини, барғанчә еғирлишиватқан уйғур вәзийитиниң тәқәззаси сәвәблик венгирларниң ярдимидә бу җәмийәтниң қурулғанлиқини баян қилди.

Пәрһат юруңқаш әпәндиниң қаришичә уйғур даваси түркийә вә венгирийәдә аммиви асасқа игә икән, уйғурларни өз билидиған мундақ әлләр уйғур мәдәнийитиниң тонулушиға һәр заман имканийәтлик икән. Венгирийә явропа иттипақидики орни сәвәбликму уйғур даваси үчүн муһим әһмийәткә игә икән. Һонлар венгирийәдин башқа йәнә явропадики руминийә, силовакийәдә бир қәдәр көп болғачқа уйғур-һон достлуқиниң күчийиши уйғур мәдәнийитиниң явропада тәшвиқ қилиниши үчүн пайдилиқ икән.

Игилишимизчә, уйғур паалийәтчиләр 2005-йилдин башлап венгирийәдә уйғурларни тонуштурушқа вә уйғур мәдәнийитини көрәк қилишқа мәшғул икән. “дуня һонлар қурултийи” му уйғурларға даим орун берип кәлмәктикән. Һон тәтқиқатчилар вә уйғурсөйәр һонларниң ютюб қаналлирида тарқитиватқан уйғурларға аит инглизчә мәлуматлар дуня җамаитиниң уйғурларни чүшинишидә муһим рол ойнаватқанлиқи мәлум. Бу қетим уйғур-һон достлуқ җәмийитиниң қурулуши бундақ паалийәтләрниң техиму системилиқ, пиланлиқ вә үнүмлүк болушиға капаләтлик қилидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.