Алмутада «өтнә аләм» намлиқ йәнә бир уйғур филими йоруқ көрди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-01-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Өтнә аләм» филимини ишлигән студийә рәһбири, баш рәҗиссор баһавудун амутоф. 2019-Йил 20-январ. Алмута, қазақистан.
«Өтнә аләм» филимини ишлигән студийә рәһбири, баш рәҗиссор баһавудун амутоф. 2019-Йил 20-январ. Алмута, қазақистан.
RFA/Oyghan

Йеқинда қазақистан уйғур кино сәнитидә йәнә бир йеңилиқ йүз бәрди. Уйғур тамашибинлириниң диққитигә «өтнә аләм» намлиқ бәдиий филим сунулди. Филим яшлар һаятиға беғишланған болуп, уни тонуштуруш мурасими 20-январда алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидики «амал» ресторанида болуп өтти.

Тонуштуруш мурасимигә алмута шәһири мухтәр әвезоф намидики районлуқ уйғур мәдәнийәт мәркизиниң рәиси бурһан таҗидиноф риясәтчилик қилди. У мурасим қатнашқучилирини филимниң нами вә униң аптори билән қисқичә тонуштурғандин кейин, филимни көрүшкә тәклип қилди. 

Филим көрситилгәндин кейин сөзгә чиққанлар филим тоғрилиқ өзлириниң пикир вә тәклиплирини оттуриға қойди. Шуларниң бири қазақистан уйғурлириниң җумһурийәтлик етно-мәдәнийәт мәркизи йенидики йигит башлири кеңишиниң рәиси ярмуһәммәт кибироф шәхсән өзиниң мәзкур филимдин тәсирләнгәнликини, һәр бир артисниң өз ролини алаһидә җавабкарлиқ билән орундап чиққанлиқини тәкитлиди. 

Кино саһәсидә өткән әсирниң 90-йиллиридин буян 10 дин ошуқ филим ишлигән режиссор баһавудун амутофниң йетәкчиликидә сүрәткә елинған «өтнә аләм» филиминиң сенарийисини уйғур тили вә әдәбияти пәнлири муәллими гүлбәһрәм молотова язған.

Радийомиз зияритини қобул қилған баһавудун амутофниң ейтишичә, қазақистанда уйғур тилидики тунҗи филим 1993-1994-йиллири чиққан болуп, у «қанат учқанда қатиду» дәп аталған вә тамашибинлар тәрипидин алқишқа игә болған. Мәзкур филим тонулған язғучи, режиссор җамалдин розийефниң сенарийиси бойичә қоюлған икән.

Баһавудун амутоф мундақ деди: «у вақтида бизниң аппаратлар интайин начар иди. Чиқарған авази һеч нәрсигә яриматти. Кейинрәк шавкәт нәзәроф билән икки филим ишләп чиқтуқ: ‹күнчи' вә ‹өлүмдин башқиси тамаша' дегән комедийәләр. Булар һазир вәтәндә наһайити аммибаблиқ характеригә игә. Буниңдин башқа “тәқдир тәниси” дегән филим ишләнгән. Бу филимдики бир чоң кәмчиликимиз униңда аваз чиқиралмидуқ. Биз қорам йезисиниң тарихи тоғрилиқ һөҗҗәтлик филимму ишлидуқ. Униңдин башқа ишлийәлмидуқ. Чүнки мәбләғ интайин көп кетиду. Шуниң үчүн мумкинчиликимиз болмиди.»

Баһавудун амутофниң ейтишичә, «өтнә аләм» филимини ишләш җәрянида, биринчидин, иқтисад тапчиллиқи сәвәбидин униңға қатнашқанлар өзлириниң уйғур мәдәнийити үчүн көйүнидиғанлиқини билдүрүп һәқсиз ишлигән. Иккинчидин, филимға һәвәскар артисларни җәлп қилишқа мәҗбур болған икән. 

«Өтнә аләм» филиминиң режиссори вә баш ролларни ойниғучиларниң бири марат зулярофниң ейтишичә, һәр қандақ бир филимни ишләш үчүн униңға чоң миқдарда иқтисад, кәспий артислар вә мәхсус филим тәйярлаш студийиси лазим икән. У өткән әсирниң 90-йиллири қазақистанда уйғур хәлқиниң қәһриман қизи нузугумға беғишланған «нузугум» филимини тәйярлашта көпинчә өзбекистан кино мутәхәссислириниң ярдимигә таянғанлиқини ейтип, мундақ деди: «‹нузугум' филимини өзбек режиссори аброр қасимоф келип сүрәткә алди. Биз яркәнт йенидики пәнҗим йезисидин алтә балини тәйярлап қатнаштуқ. Әнә шу филимни өзүмизниңкиләр сүрәткә алған болса яхши болатти. Шундақла уйғурларниң ичидин чиққан атақлиқ адәмлиримиз көп. Улар тоғрилиқ һөҗҗәтлик филимлар чүшүрүшкә көп хираҗәт кетиду.»

Қазақистан язғучилар иттипақиниң әзаси, язғучи шавкәт нәзәроф қазақистандики уйғур кино сәнитигә мундақ баһа бәрди: «қазақистанда бизниң кино сәнити тоғрилиқ пикир ейтиш еғир мәсилә. Чүнки у бар-йоқниң оттурисида. Өткән әсирниң 80-йиллириниң ахирида қазақистан теле-радийо бирләшмисиниң ‹алатав' программисида бир филим ишләнди. Униң аптори җамалдин розийеф. Униң хизмәтчилириниң һәммиси шу телевизийәниң болди. Чүнки биздә кәспий мутәхәссисләр йоқ иди. Бу филим йәттисуда сотсиялизм түзүминиң қурулуши темисиға беғишланған. Бу филим сүрәткә елинипла узун өтмәй совет иттипақи парчилинип, кинониң әһмийити қалмиди. Униңдин кейин бир нәччә шәхсий студийиләр тәрипидин кинолар ишләнди, әмма уларниң һәммиси һәвәскарлар ишлигән филимлардур.»

Шавкәт нәзәрофниң ейтишичә, қазақистанда ишләнгән уйғур филимлири шу вақиттики тәләпләргә лайиқ болмиғанлиқтин, уларда өсүш болмиған икән. У бу саһәдә қазақистан вә уйғур ели оттурисидики алақиләрни раваҗландурған тәқдирдә уйғурларниң тарихи һәққидиму филимларни ишләш мумкинчилики пәйда болидиғанлиқини тәкитләп, мундақ деди: «әгәр чегра ечилип, қийинчилиқлар болмиса, әлвәттә ишләшкә болиду. Иккинчидин, чегра ечилған һаләттиму, хитай хәлқ җумһурийитидики сиясәт өзгәрмәй, уни әмәлгә ашуруш мумкин әмәс. Әгәр хитай явропадәк демократик дөләткә айланса, уйғурлар кино саһәсидә йәниму көп мөҗизиләрни яритатти.»

Игилишимизчә, өткән әсирниң 80-йиллириниң ахирлирида қазақистанда 1940-йиллири уйғур елида йүз бәргән миллий-азадлиқ һәрикитиниң актип қатнашқучилириниң бири, хәлқ қәһримани ғени батурға беғишланған һөҗҗәтлик филим ишләнгән. Мәзкур филим «қазақ-филим» кино студийиси тәрипидин сүрәткә елинған болуп, у тамашибинларда күчлүк инкас қозғиған иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт