Amérika dölet mejliside Uyghur medeniyet kechliki ötküzüldi

Muxbirimiz eziz
2018-03-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika dölet mejliside Uyghur medeniyet kechlikige tizilghan buyumlar. 2018-Yili 5-mart, washin'gton.
Amérika dölet mejliside Uyghur medeniyet kechlikige tizilghan buyumlar. 2018-Yili 5-mart, washin'gton.
RFA

5-Mart küni kechqurun amérika dölet mejliside Uyghurlarning medeniyet örnekliri körgezmisi we bu heqtiki muhakimige béghishlan'ghan mexsus kechlik yighilish ötküzüldi. Yighilishqa washin'gton shehiri we qoshna shtatlardin kelgen bir qisim Uyghurlar hemde bir qisim dölet mejlisi ezaliri qatnashti. Yighinda söz qilghuchilar Uyghurlar jem'iyiti nöwette duch kéliwatqan éghir weziyet heqqide mexsus toxtaldi hemde bu ehwalni dunyagha téximu yaxshi anglitish zörürlükini tekitlidi.

Uyghurlar diyaridiki siyasiy weziyet künséri éghirlap, dunyadiki herqaysi axbarat wasitilirining qiziq nuqtiliridin boluwatqan ehwalda Uyghur amérika birleshmisi we amérika dölet mejlisi qarmiqidiki "Tom lentos insan heqliri komitéti" birlikte 5-mart küni Uyghur medeniyet kéchiliki ötküzdi.

Mezkur pa'aliyet üchün ajritilghan yighin zali kech sa'et beshtila méhmanlargha liq toldi. Zalning bir teripidiki körgezme üstilige tizilghan Uyghur medeniyitidiki simwolluq amillardin bolghan Uyghur chalghu eswabliri, qol-hüner buyumliri, may boyaq resimler tebi'iy rewishte Uyghur medeniyiti heqqide janliq we emeliy uchurlardin melumat berse, tamdiki chong ékranliq téléwizorda qaytilanma shekilde körsitiliwatqan köpligen resimler Uyghurlar hayatining oxshash bolmighan sahelirini roshen namayende qilmaqta idi. Zalning yene bir teripige bolsa wiriginiye, mariland we bashqa jaylardiki Uyghur a'ililiri tüjüpilep teyyarlighan renggareng we lezzetlik Uyghur ta'amliri ret-réti bilen tizilghan idi.

Pa'aliyet riyasetchisi, washin'gton shehiridiki Uyghur adwokat nuri türkel aldi bilen bügünki pa'aliyetning teshkillinishi hemde buning meqsiti heqqide qisqiche chüshenche berdi. Shuning bilen birge bügünki pa'aliyetning renggareng Uyghur ta'amliridin zoq élish bilen birge Uyghur jem'iyiti nöwette duch kéliwatqan siyasiy basturushlar we alaqidar bésimlar heqqide muhakime yürgüzüsh ikenlikini, buning üchün köpligen shexslerning teklip qilin'ghanliqini tekitlidi.

Arqidin nuri türkel bügünki pa'aliyetning aldi bilen amérikining dölet marshi we "Sherqiy türkistan marshi" bilen bashlinidighanliqini éytip, köpchilikni hörmet yüzisidin orunliridin turushqa teklip qildi.

Shuningdin kéyin pa'aliyetning küntertipi boyiche amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen sözge chiqip, échilish nutqini sözlidi. U nuqtiliq qilip bügünki yighin'gha qatnashqan d u q ning re'isi dolqun eysagha, shuningdek amérika dölet mejlisi we tom lentos insan heqliri komitétidin kelgen alahide méhmanlargha öz teshekkürini bildürdi. U sözining dawamida Uyghurlar diyaridiki siyasiy weziyetning hazir tolimu xeterlik bir halgha kélip qalghanliqini, bolupmu shi jinping hakimiyet béshigha chiqqandin buyan Uyghurlar diyarida "Étnik tazilash" ning keng kölemde ijra boluwatqanliqini, shunga bundaq halqiliq ehwalda chet'ellerdiki barliq Uyghurlar hemde Uyghurlarning dostliri bolghan barche hakimiyet sistémilirining sükütni buzup tashlishi lazimliqini bildürdi.

Arqidin sözge chiqqan dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mudiri ömer qanat nöwette pütkül Uyghur diyarining ismi-jismigha layiq "Saqchi döliti" ge aylinip bolghanliqi, bolupmu chén chu'en'go Uyghurlar diyarigha partiye sékrétari bolup yötkilip kelgendin kéyin eng ilghar pen-téxnika wasitiliridin paydilinip Uyghurlarni qattiq kontrolluq we nazaret astigha alghanliqi, netijide hazir "Yépiq terbiyelesh merkizi" namidiki lagérlarning shiddet bilen köpiyiwatqanliqi, shuning bilen birge xitay hökümitining "Terbiyelesh" ning sirtidiki barliq Uyghurlarni medeniyet jehette toluq xitaylashturushtek medeniyet qirghinchiliqini mejburiy we ashkara ijra qiliwatqanliqini bayan qildi. U sözining axirida nawada dunya jama'iti Uyghurlar duch kéliwatqan medeniyet qirghinchiliqigha dawamliq süküt qiliwerse buning pütkül Uyghur millitining halakitige süküt qilghanliq bolidighanliqini, shunga amérika hökümiti we yawropa döletlirining xitay hökümiti ijra qiliwatqan bu wehshiyliklerge qarita xitay hökümitige bésim ishlitishi lazimliqini alahide tekitlidi.

Bügünki pa'aliyetning muhakime qismigha qatnashqanlar arisida chet'ellerde chong bolghan Uyghur yashliriningmu mu'eyyen salmaqni igilishi yighin ehlini tolimu söyündürdi. Ene shundaq yashlardin irade kashgheri özining amérikida ösüp yétilish jeryanida özige oxshash yashlarni heqiqetenmu "Teleylik" déyishke bolidighanliqini, özlirining amérika tupriqida adalet, barawerlik we insanlar behrimen bolushqa tégishlik eng eqelliy heq we hoquqlarning némilikini chüshen'genlikini, shuning bilen birge bu jeryanda özlirining Uyghur kimliki chüshenchisini hemde dunyagha buni bildürüshtiki mejburiyetlirini hés qilip yetkenlikini bayan qildi.

Iradege oxshash Uyghur yashliridin yene biri, mexsus bu qétimqi pa'aliyet üchün awstraliyedin uchup kelgen shehrizat gheyretmu söz qilip köpchilikning qizghin alqishigha érishti. U özining shexsiy kechürmishlirige birleshtürgen halda chet'ellerdiki Uyghur yashliri duch kéliwatqan Uyghur kimliki krizisi hemde buninggha alaqidar mesililer heqqide mexsus toxtaldi. U nöwette xitay hökümitining Uyghurlar diyarida Uyghur yashlirini xitaylashturush, shu arqiliq ularning Uyghur milliy kimlikini inkar qilishigha yol échish üchün bar küchini ishqa séliwatqanliqini, chet'ellerdiki Uyghurlarning bolsa bilip-bilmey özliri turuwatqan memliketlerning medeniyitige singip kétiwatqanliqi, buning bilen muhajirettiki ata-anilarning buningdin tolimu teshwishke chüshüwatqanliqini bayan qildi. Shuningdek yenila a'ile terbiyesi, Uyghur tarixigha da'ir kitablarni oqush, awstraliyediki mektep muhiti hemde özining tirishchanliqi qatarliq amillarning yardimide axiri özining Uyghur kimlikini qaytidin tépiwalghanliqini bayan qilish arqiliq muhajirettiki Uyghur yashliriningmu erkinlik we bashqa köpligen pursetlerge toyun'ghan muhajiret muhitida buni tamamen qilalaydighanliqini hemde shundaq qilishi lazimliqini tekitlidi.

Shuningdin kéyin amérika awam palatasining ezasi jéymis mékgowérn söz élip, özi re'islik qiliwatqan "Tom lentos insan heqliri komitéti" ning mushu qétimqi pa'aliyetke ishtirak qilghan her bir shexs bilen izchil türde insan heqlirini qoghdash yolida hemkarliship mangidighanliqini éytti. U özining bügünki muhakime nutuqliridin bekmu tesirlen'genlikini éytqach, bulardin nöwette xitay hökümitining Uyghurlargha qandaq zulum séliwatqanliqini yene bir qétim roshen körüwalghili bolidighanliqini éytti. U axirida bu xil haletke xatime bérish üchün ömlükte ish körüsh, shu arqiliq hemmila terepning awazini anglitish, shunche sülketlik Uyghur medeniyitini shundaq ongayla yoq qiliwétishke yol qoymasliq ikenlikini, buning herqandaq milletning tüplük hoquqliridin ikenlikini tekitlidi.

Shuningdin kéyin d u q ning re'isi dolqun eysa, lentos insan heqliri we adalet wexpining re'isi katrina lentos qatarliqlar söz qilip Uyghurlar bir tarixiy krizisqa duch kéliwatqan bir peytte özlirining barliq küchlerni seperwer keltürüp, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan étnik we medeniyet jehetlerdiki yoqitish herikitini tosushqa tirishidighanliqini bildürdi.

Shuningdin kéyin méhmanlar hemde pa'aliyetke ishtirak qilghuchilar herqaysi Uyghur a'ililiri xalis teyyarlap kelgen Uyghur yémeklirige éghiz tegdi hemde öz'ara qizghin söhbetlerde boldi.

Amérikidiki aktip Uyghur pa'aliyetchilerdin roshen abbas bu qétimqi Uyghur medeniyet kéchilikini teshkilleshte zor küch serp qilghan shexslerning biri. U pa'aliyet ariliqida ziyaritimizni qobul qilip, özlirining néme üchün mushundaq bir pa'aliyetni uyushturush qararigha kelgenliki heqqide qisqiche chüshenche berdi.

Axirida amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ziyaritimizni qobul qilip, bu qétimqi pa'aliyetning nöwettiki weziyette zor ijabiy qimmiti barliqini mu'eyyenleshtürdi.

Bu qétimqi pa'aliyetke yiraq jaylardin kelgen méhmanlar qatarida amérika Uyghur birleshmisining hulini salghuchilardin péshqedem ustaz ghulamidin paxta aka, xelq'aragha tonulghan tébbiy dora penler alimi, Uyghur akadémiyesining pexri re'isi rishat abbas, nyu-york shehiridiki kolombiye uniwérsitéti tébbiy merkizidin doktor memet imin, kanadaning édmonton shehiridin kelgen mukerrem xanim we uning a'ilisidikiler, shuningdek mexsus awstraliyening sidnéy shehiridin mushu pa'aliyet üchün kelgen aynur hashim haji qatarliq méhmanlarning közge chéliqishi Uyghur jama'itining herqachan hemdertlik bilen ish qilalaydighan rohini yene bir qétim namayan qildi.

Toluq bet