Istanbulda "Uyghur medeniyiti tetqiqatliri" namliq ilmiy muhakime yighini ötküzüldi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2017-11-15
Élxet
Pikir
Share
Print
"Uyghur medeniyiti tetqiqatliri" namliq ilmiy muhakime yighinidin körünüsh. 2017-Yili 12-noyabir, istanbul.
"Uyghur medeniyiti tetqiqatliri" namliq ilmiy muhakime yighinidin körünüsh. 2017-Yili 12-noyabir, istanbul.
RFA/Arslan

Merkizi istanbulgha jaylashqan Uyghur akadémiyesi jem'iyiti we ibni xeldun uniwérsitéti medeniyetler ittipaqi institutining birlikte uyushturushi bilen 11-ayning 11-12-künliri istanbulda "Uyghur medeniyiti tetqiqatliri" namliq ilmiy muhakime yighini ötküzüldi. Bu yighin'gha yene "9-Nöwetlik Uyghur pen- tetqiqatchi, edib we mutexessisler uchrishishi" dep qoshumche nam bérilgen.

Fatih sultan mehmet waxpi uniwérsitéti mudiriyet yighin zalida ötküzülgen yighin shenbe küni etigen sa'et 09:30 da istiqlal marshi oqush bilen bashlandi. Yighinda Uyghur akadémiyesining re'isi abdulhemit qaraxan ependi échilish nutqi sözlidi we bu yighinning ehmiyiti we meqsiti toghrisida toxtaldi.

Kéyin ibni xeldun uniwérsitéti medeniyetler ittipaqi institutining mudiri wahdettin ishq söz qilip, Uyghur medeniyiti we tarixini tetqiq qilishning ehmiyiti toghrisida toxtaldi.

Wahdettin ishiq ependi Uyghurlar toghrisida toxtilip mundaq dédi: "Uyghurlar yashighan jughrapiye bügünki künde xelq'ara sistéma teripidin sizilghan siziqning sirtida qaldi. Xelq'araliq küchlerning arisida xitayning tesirlik küchi bar, shuning üchün Uyghur mesilisini küntertipke keltürüsh qiyin'gha toxtaydu. Misal alidighan bolsaq, süriyede birer weqe yüz berse biz shu haman xewer tapimiz, chünki biz qoshna dölet. Köchmenlerdin xewer tapimiz, bizge munasiwetlik siyasiy özgürüshlerdin xewerdar bolimiz. Biraq men, tarixta eng éghir bedel töligen xelqlerning sewr-taqet, hékmet we tedbir bilen élip barghan toghra ishning mukapati boldi we buningdin kéyinmu bolidighanliqigha ishinimen. Men 8 yildin buyan Uyghur türkliri teripidin uyushturulghan muhakime yighinlarni institutimizning imkaniyitini ishqa sélip qollap kéliwatimen. Qiyin shara'itlar astida jiddiy gheyret qiliwatqan bir türküm Uyghurlarning barliqini kördüm., men u qérindashlirimizgha rehmet éytimen. Bu yighinda sunulghan ilmiy tetqiqatlarning yolimizni yorutidighanliqigha ishinimen hemmeylen'ge rehmet".

Yighinning échilish murasimida yene ege uniwérsitéti türk dunyasi tetqiqati institutining oqutquchisi proféssor alimjan inayet Uyghur medeniyitining ehmiyiti toghrisida toxtaldi.

Proféssor alimjan inayet mundaq dédi: "Uyghur medeniyiti uzun tarixqa ige qedimiy bir medeniyet. Hemmimiz bilgendek Uyghurlar yashaydighan sherqiy türkistan jughrapiyesi, tarixiy yipek yoli ötidighan bir jughrapiyedur. Bu jughrapiyide, budda dini, xristi'an dini we islam dini bir-birlep kélip orun alghan. Medeniyet jehette, xitay medeniyiti, hindi medeniyiti we islam medeniyiti uchrashqan bir jughrapiye. Uyghurlar bu medeniyetlerdin bir qisimlirini élip, öz xelqige özleshtürgen we özige xas bir medeniyet yaratqan. Uyghur medeniyiti yuqiridiki medeniyetlerdin bir türküm medeniyetlerni qobul qilghan bolsimu, Uyghurlar u medeniyetlerge oxshimaydighan özige xas bir medeniyet yaratqan. Uyghur medeniyitining tarixi jeriyanlirini, basquchlirini we bashqa medeniyetlerning Uyghur medeniyitidiki tesirlirini tetqiq qilish, tekshürüp békitish we mulahize yürgüzüsh intayin muhim bolup bu yighinda bularni tetqiq qilghan mutexessislerning dokilatlirini anglaymiz".

Ikki kün dawam qilghan bu yighin 5 bölümge ayrilghan bolup, birinchi bölümide qedimki zaman Uyghur medeniyiti toghrisida töt kishi özliri teyyarlighan tetqiqat maqallirini teqdim qildi.

Yighinning birinchi bölümide, ghazi uniwérsitéti tarix bölümi oqutquchisi proféssor qunur'alp erjilasun, "Türk qedimki dewrliride Uyghurlar" dégen témida söz qildi. Istanbul uniwérsitéti tarix tetqiqat bölümi oqutquchisi dotsént kurshad yildirim "Uyghur tili we medeniyitini chüshinishte jughrapiye bilishning muhimliqi", istanbul uniwérsitéti til tetqiqat bölümi oqutquchisi dotsént murat elmali "Qedimki Uyghur medeniyiti we deslepki til tetqiqati", beykent uniwérsitéti türk tili we edebiyati bölümi oqutquchisi, yardemchi dotsént meghpiret kamal yünüs'oghli, "Qedimki Uyghurlarda köp tilliq bolush we terjime xizmetliri" dégen témilarda söz qildi.

Yighinning kéyinki bölümliride yéqinqi zaman Uyghur medeniyiti, ottura esir Uyghur medeniyiti, qedimki zaman Uyghur medeniyiti, qatarliq témilarni asas qilghan halda 20 neper Uyghur-türk ilmiy tetqiqatchi Uyghur medeniyitige a'it her xil témilarda teyyarlighan ilmiy maqalilirini oqup ötti.

Yighin jeryanida Uyghur milliy medeniyiti namayan qilin'ghan körgezme échildi. Uyghurlarning milliy kiyim-kéchekliri, doppa, kanwa könglek, chalghu eswabliri qatarliq buyumlar körgezmige qoyuldi.

Yighin jeryanida yene Uyghur sen'et nomurliri körsitildi. Uyghur sen'etchi perhat tengritaghli, gülzade tengritaghli shundaqla türk sen'etchi bunyamin aqsün'gür qatarliqlar bir qanche parche Uyghurche naxsha teqdim qildi.

Biz bu yighinni uyushturushning meqsiti we ehmiyiti toghrisida pikir-qarashlirini élish üchün yighinni uyushturghan Uyghur akadémiyesining re'isi abdulhemit qaraxan bilen söhbet élip barduq.

Toluq bet