Chet'eldiki Uyghur ziyaliylar Uyghur tilini saqlap qélishqa ehmiyet bermekte

Ixtiyariy muxbirimiz éhsan
2016.02.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Shiwetsiye-Mexmut-Qeshqiri-ana-til-mektibidiki-osmirler-305.jpg Süret, shwétsiyidiki mehmut qeshqiri ana til mektipi mewsum axirlishish munasiwiti bilen élip barghan balilarni mukapatlash we ularni righbetlendürüsh paaliyitidin bir körünüsh.
RFA Photo / Yalqun

21-Féwral xelq'ara ana til küni munasiwiti bilen chet'ellerdiki Uyghur jama'iti, jümlidin Uyghur ziyaliyliri bu künni her xil shekilde xatirilidi. Bolupmu bir qisim Uyghur ziyaliyliri Uyghur diyarining ichi-sirtidiki tor betlerde ana til heqqide bir qisim maqale we köz qarashlarni élan qilip, Uyghur tili mesilisi heqqide her xil qarashlar otturigha qoyuldi.

Nöwette, chet'elge chiqip yashawatqan Uyghurlarning sani kündin-kün'ge éshishigha egiship, chet'ellerde tughulup ösken Uyghur perzentlerning tilini Uyghur tilida chiqirish hemde Uyghur tilida rawan sözleydighan, oqup- yazalaydighan qilip terbiyilep chiqish her bir ata-anining bash qaturidighan mesilisige ayliniwatqanliqi melum.

Muhajirettiki bir qisim erbablar ata-anilarning her qaysi dölettiki Uyghur teshkilat, jem'iyetler teripidin échilghan Uyghur tili kurslirigha heptide bir qétim apirip qoyush bilen oylighandek netije bermeydighanliqi, a'ilining balilar üchün tunji mektep ikenlikige sel qarash ehwali mewjutluqini otturigha qoymaqta.

Chet'ellerdiki bir qisim ata-anilar perzentlirining ana tilni yaxshi bilmey chong bolup, axirida öz milliy til kimliki we medeniyitidin ayrilip qélishidin nahayiti endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan shiwétsiyede yashaydighan Uyghur ziyaliysi xediche xanim öz qarishini bayan qildi.

Ziyaritimizni qobul qilghan musteqil tetqiqatchi, Uyghur ana til pa'aliyetchisi abduweli ayup ependi chet'ellerdiki Uyghur perzentlerning ana tilni öginishining Uyghur jama'itining chet'ellerde saqlinip qélishi we rawajlinishidiki muhim amil ikenlikini körsetti.

Abduweli ayup ependi chet'ellerde ana til oqutush usuli we tedbirliri heqqide analiz yürgüzüp, chet'ellerde ana til oqutushta Uyghur diyaridiki oqutush usuli bilen perqliq usulda terbiyilesh élip bérishni tewsiye qilip, özining “Balilargha élipbeni ögetkende bashta yézishni tekitlimey, köprek oqush we anglashni asas qilish, balilarni dinda oqutushta ayetlerning Uyghurchisini qoshup yadlitish, hem dinda, hem Uyghurchida teng terbiyelesh, chonglar yighlishighimu balilar üchün ayrim pa'aliyet sorunni hazirlap bérish, ana tildiki letipe, itotlarni köp körsitish arqiliq balilarning ana tilini toluqlishigha yétekchilik qilish” dégendek tewsiyilirini otturigha qoydi.

Yaponiyede yashaydighan Uyghur siyasiy pa'aliyetchi doktor turmuhemmet hashim öz qarishini bayan qilip, chet'ellerde perzentlerge ana til ögitishning köp jehettin paydiliq ikenlikini, bolupmu Uyghurlarning chet'ellerde öz milliy tili, medeniyiti, örp-adetlirini saqlap qélish hemde Uyghurlarning xelq'ara siyasiy sehnilerdiki pa'aliyetliri üchünmu muhim ehmiyetlik ikenlikini otturigha qoydi.

Abduweli ayup bashliq Uyghur ziyaliylarning eskertishiche, chet'eldiki Uyghurlarning öz ana tiligha bolghan qizghinliqi peqet yilida bir kélidighan “Xelq'ara ana til küni” bilenla cheklinip, shu kündila yad étilse, bashqa künlerdimu, da'im ehmiyet bérilmise, alaqe we tepekkurning asasi bolghan öz ana til kündilik muhim ishlar tizimlikidin orun alalmisa, Uyghur tili qedemmu-qedem chet'eldiki Uyghurlar arisida alaqe qorali qilinmay qélishi we bara-bara istémaldin qélishini keltürüp chiqirishi mumkin.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.