Uyghurlar gérmaniyede xelq'araliq meshrep ötküzdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2015-08-24
Share
meshrep-germaniye-1.jpg Uyghurlar ötküzgen xelq'araliq meshreptin körünüsh. 2015-Yili 21-awghust, gérmaniye.
RFA/Erkin Tarim

8-Ayning 21-22-künliri Uyghurlar gérmaniyening karlsuhé shehiride jem bolup xelq'araliq meshrep ötküzdi. Bu pa'aliyetke awstraliye, en'gliye, amérika, türkiye we yawropaning herqaysi döletliridin kelgen Uyghurlardin bolup 40 etrapida kishi qatnashti.

Meshrepni 10 yildin béri gérmaniyening myunxén shehiride izchil halda meshrep ötküzüp kéliwatqan chonglar meshripi guruppisi uyushturghan. Yigit béshi Uyghur qiziqchi ablimit tursunning éytishiche bu yilqi meshrep uzun yillardin béri sherqiy türkistan dewasigha töhpe qoshqan kishilerning könglini échish shundaqla Uyghurlarning en'eniwi oyuni bolghan meshrepni dawamlashturush meqsiti bilen uyushturulghan. Ikki kün dawamlashqan meshrepke pashshap ilyar ependi riyasetchilik qildi. Meshrepte yawropa nawa Uyghur sen'et ansambili Uyghur muzika, naxshiliridin örnekler sunup meshrep ehlining qattiq alqishigha érishti. Biz neq meydanda meshrep ehli bilen söhbet élip barduq.

Bu meshrepni uyushturghan kishilerdin biri ablimit tursun ependi pa'aliyetni uyushturushtiki meqset üstide toxtilip mundaq dédi:
Weten dewasi üchün kéche-kündüz ejir singdürüwatqan Uyghurlarni righbetlendürüsh we ulargha rehmet éytish meqsiti bilen uyushturghan iduq. Biz dunyaning nurghun döletliridin japakesh Uyghurlarni teklip qilghan bolsaqmu, köpi her xil sewebler tüpeylidin kélelmidi. Meshrep ikki kündin béri nahayiti yaxshi ötüwatidu. Weten millet toghriliq, özimizning milliy medeniyiti, örp-aditi, herqaysi jehetlerdin yaxshi gep-sözler boluwatidu. Naxsha-muzikilar boluwatidu. Méning hés qilishimche méhmanlar bek xursen bolghandek turidu.

Bu meshrepning terbiyiwi ehmiyiti néme? dégen so'alimizgha ablimit tursun ependi mundaq jawab berdi:

Chet'eldiki yashlirimizni yétishtürüshimiz kérek. Özimiznimu meniwi jehettin terbiyelishimiz kérek. Weten sirtidiki edebiyat-sen'itimizni janlandurushimiz kérek. Xelq éghiz edebiyatini küchlendürüshimiz kérek. Shunga bizning meshreplirimiz uniwérsal shekilde ötküzülidu. Wetendiki zulum anglitilidu. Qandaq yol tutishimiz kérek bu heqte gep-sözler bolidu. Diniy tebligh sözlinidu. Uningdin kéyin chirayliq yumuristik gepler bilen külüp rohiy keypiyatimizni tengsheymiz. Meshrep peqetla muzika-külkidin ibaret emes, terbiyiwi ehmiyiti zor bir sen'et shekli hésablinidu.

Meshrepte pashapliq wezipisini ötep kéliwatqan ilyar ependi aldi bilen bizge meshrep toghrisida melumat bérip mundaq dédi:
Meshrep Uyghurlarning medeniyet tarixida bekmu muhim orunni igileydu. Bizde "Balangni aldi bilen meshrepke ber, uningdin qalsa mektepke" deydighan bir gep bar. Biz uzun yilliq mustemlike tariximizda özimizning medeniyitimizni, sen'etchilirimizni her qandaq hökümetke tayanmighan halda yétishtürüp kelgen. Mesilen hisam qurban'gha oxshash dangliq sen'etkarlar meshreplerde yétishken. Meshrep biz chet'eldiki Uyghurlarning milliy medeniyitimizni saqlap qélishta ikkinchi mekteplik ikkinchi wetenlik rolini oynaydu.

Ilyar ependi meshrepning qandaq oynilidighanliqi toghrisida melumat bergendin kéyin meshrepning ehmiyiti toghrisida melumat bérip mundaq dédi:
Meshrepte biz wetendin élipla chiqqan ana til bar, örp-adet bar, qalaymiqan sözler yoq. Chaq-chaqlarda kishilerning eyibi échilmaydu. Bu yerde bir exlaq bar. Bu exlaq Uyghurlarning en'enisidiki milliy exlaqtur. Bu meshrepni chüshinish üchün ana tilni bilish kérek. Shunga yawropada chong bolghan Uyghur yashlar meshrepke qatnishish üchün ana tilini öginiwatidu.

Meshrepke sahibxaniliq qiliwatqan kishilerdin biri bolghan enwer ependi bu meshrepning bundin kéyinmu dawamlishidighanliqini éytti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet