"Uyghur yilnamisi" namliq eser londonda neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2017-02-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur ziyaliysi memettursun zunun oqya yazghan 912 betlik chong hejimlik eserning muqawisi.
Uyghur ziyaliysi memettursun zunun oqya yazghan 912 betlik chong hejimlik eserning muqawisi.
RFA/Erkin Tarim

"Uyghur yilnamisi" namliq chong hejimlik kitab london Uyghur tili tetqiqati teripidin neshr qilindi. Uyghur ziyaliysi memettursun zunun oqya yazghan 912 betlik chong hejimlik eserde miladidin burunqi hunlar dewridin 1985-yilighiche bolghan weqeler bayan qilin'ghan.

Eserning kirish söz qismida bu heqte toxtalghan memettursun zunun oqya ependi, kitabigha Uyghurlarning eng qedimki dewridin tartip taki 1985-yilighiche bolghan tarixi weqelerning sighdurulghanliqini, mezkur kitabni yézish üchün 12 yil ter tökkenlikini bayan qilghan.

Aptor eserning kirish söz qismida kitabni yézishta paydilan'ghan matériyallar toghrisida melumat bérip mundaq dep yazidu: "Yilname üchün paydilan'ghan eserler asasen metbu'atlirimizda Uyghur we xenzu tilida neshr qilin'ghan kitab we maqaliler bolup, mu'ellipliri közge körün'gen ziyaliylar, tarixchilar bilen tarixiy shexsler bolup, beziliri melum tarixi dewr yaki melum tarixiy sahelerning mutexessisliri we yaki shu tarixiy weqe, hadisilerning tirik shahitliri. Ular bu yilnamini birinchi qol matériyal bilen teminlep berdi."

912 Betlik "Uyghur yilnamisi" namliq eserning qoshumchilirida yene, Uyghur klassik edebiyatining yétük namayendiliri we ularning eserliri Uyghur klassik edebiyati xezinisi süpitide esirler boyiche bérilish bilen birlikte, Uyghurlarning 20-esirning kéyinki yérimidiki 40 yilliq neshriyat tarixidiki qismen kitablarning aptorlirini öz ichige alghan munasiwetlik neshr uchurliri bérilgen.

Kitabida bezi tarixiy shexslerning qisqiche terjimihali we tarix lughitimu qoshumche qilip bérilgen bolup, mezkur shexsler toghrisida melumat béridu.

Biz kitabni tüzgen memettursun oqya ependini ziyaret qilish üchün köp qétim xet yazghan bolsaqmu, u bezi sewebler tüpeylidin ziyaritimizni qobul qilmidi.

Biz kitab heqqide köz qarashlirini igilesh üchün izmir ége uniwérsitéti türk dunyasi tetqiqat merkizi oqutquchisi proféssor doktor alimjan inayet ependi we londonda turushluq Uyghur ziyaliysi eziz eysa ependiler bilen söhbet élip barduq.

Alimjan inayet ependi Uyghur ziyaliysi memettursun oqya ependi yazghan "Uyghur yilnamisi" namliq eserning "Sherqiy türkistan qollanmisi" xaraktéridiki bir kitab ikenlikini, bu kitab chet'elde Uyghurlarni tonutush üchün zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Eziz eysa ependi, kitabni tüzgen memettursun oqya ependining in'glizche, xitayche, türkche we Uyghurche bilidighanliqini, mezkur kitabni yézishta bu tillarda yézilghan menbelerdinmu paydilan'ghanliqini, shunga bu Uyghur tarixi tetqiqati üchün muhim bir qollanma ikenlikini bayan qildi.

Alimjan inayet ependi kitab Uyghur tarixini öginish üchünla paydiliq bolup qalmastin, Uyghurlar bilen qoshna milletlerning tarixini öginish üchünmu yaxshi bir menbe ikenlikini bayan qildi. U, chet'eldiki ziyaliylarning erkin dunyada bu xil eserlerni köplep yézip neshr qildurush kéreklikini, Uyghur medeniyitini tonutushta bu xil neshriyat pa'aliyetlirining zor ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

Eziz eysa ependi ottura asiya türkiy jumhuriyetliri, türkiye we gherb döletliride Uyghur neshriyatchiliqining tézla tereqqiy qiliwatqanliqini, bu xil eserlerning yashlarni terbiyelesh üchün zor paydiliq ikenlikini tekitlidi.

Memettursun oqya 1969-yili 1-ayda qeshqerde dunyagha kelgen. U, "Shinjang uniwérsitéti" ning chet'el tili kespide oqughan. 1996-Yili türkiyege kélip türkche ögen'gendin kéyin, istanbul uniwérsitéti in'gliz tili kespide oqughan.

2000-Yili en'gliyege bérip bir mezgil oqughan. 2012-Yili qutatghu bilik indéksi namliq eserni yézip neshr qildurghan. Uning türk tili qollanmisi namliq esiri neshr qilinish aldida turmaqta iken.

Toluq bet