Хитай апториниң қәлими астидики хитайдики ялғанчилиқ мәсилилири

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2015-08-14
Share
ikki-chong-yighin-2015-beyjing.jpg Хитайдики икки чоң йиғиндин көрүнүш. 2015-Йили 8-март, бейҗиң.
Imaginechina


Хитайдики турлук иҗтимаий мәсилиләр тоғрисида хитай вә чәтәл қәләмкәшлири тәрипидин көплигән язмилар елан қилинған иди. Буниң қатарида йәнә хитайдики иҗтимаи мәсилиләр қатарида ялғанчилиқтин мәсилиниң омумлашқан бир һадисә икәнлики хитай зиялийлири тәрипидин тәнқит қилинмақта вә оттуриға қоюлмақта.

Әйнәк хәвәрләр ториниң 13 - авғуст елан қилған “ялғанчилар көп санни игиләйду” намлиқ мақалисидә, хитайда ялғанчилиқниң омумлашқан бир һадисилиқини түрлүк пакитлар билән испатлайду. Мақалә, хитайдики ялғанчилиқниң йилтизини тарихи мәнбәләрдин издәш билән биргә, бүгүнки хитай җәмийитиниң реаллиқини дадил баян қилиду, шәкилләнгән ялғанчилиқ иллитигә маһийәттә хитай һөкүмранлириниң сәвәбчи икәнликини илгири сүриду.

Мақалә “ялғанчилиққа тайинип һаят көчүридиған бир дөләт вә милләтниң парлақ истиқбалға еришишини тәсәввур қилиш тәс. ялғанчилиқ аллибурун бир хил турмуш шәклигә, кәм болса болмайдиған тәбиий туйғу вә маһарәткә, һәтта бир хил пиринсипқа айлинип болди, әкси тәқдирдә болса, сиз яшашқа амалсиз” дегән ибариләр билән башланған.

Мақалидә “һарақ сорунлиридики чахчақ параңларму еғир сиясий мәсилә қилип бекитилди, еғиздин чиқип кәткән раст гәп, падишаһниң кийими йоқ, дегәнлик болуп қалди. Пүтүн мәмликәт хәлқиниң тамаша қилидиғини падишаһниң ялиңачлиқи әмәс, бәлки бирлириниң еғизини йиғмай раст сөзләп селишидур” дегән баянлар берилип, хитайда растчиллиқниң хәтәрлик ақивити көрситилиду.

Мақалидә йәнә, хитайда ялғанчилиқниң тарихи мәнбәси ахтурулуп, чин шихуаңниң хитайни бирликкә кәлтүргәндин кейин башқа һәммә нәрсини бирликкә кәлтүрүшкә урунғанлиқи, һәммини охшаш релисқа селип, охшаш өлчәмгә бағлап, охшимайдиғанлирини көздин йоқатқанлиқи тилға елиниду шундақла идийини, мәдәнийәт пәрқини, өрпи - адәтләрни бирликкә кәлтүрүш қолидин кәлмигәндин кейин, бу пәрқниң игиси болған адәмләрни тирик көмүш, көйдүрүп йоқитиштәк усулларни қоллинип, охшимайдиған нәрсиләрниң мәвҗутлуқиға хатимә бәргәнликини, нәтиҗидә хитай миллитиниң идийиви ағватларға айланғанлиқини баян қилиду. Аптор бу заманни хитайда ялғанчилиқ дәвриниң башлиниши дәп атайду. Шундин итибарән хитай миллитиниң каллисида мустәқил тәпәккүргә орун қалмиғанлиқи, башқичә ойлашқа җурәт қалмиғанлиқи ейтилиду. Буниң биләнла қалмай, падишаһ немә десә униң тоғра болидиған, падишаһдин пуқрағичә бир - бирини алдайдиған, ағзидин яшисун, қәһриман, улуғ, тоғра... Дегәндәк ибариләрни айримайдиған хитай миллитиниң шәкилләнгәнлики тәсвирлиниду.

“ялғанчилар көп санни игиләйду” намлиқ бу мақалидә йәнә, “чоң сәкрәп илгириләш” дәвридә хитайдики алим, зиялий, мутәхәссис, әмәлдарлардин төвәндики деһқан, пуқраларғичә көзлирини пақиритип туруп “бир мо йәрдин манчә миң кило ашлиқ алимиз” дәп ялған сөзләшкәнлирини, бирмо йәрдин зади қанчилик ашлиқ алғили болидиғанлиқини әмәлийәттә һәммисиниң билидиғанлиқини, бу адәмләр қандақ бир ялғанға еһтияҗлиқ болса, дәрһал шундақ ялғанни тоқуп чиқалайдиғанлиқини, ялғанни тоқушта хитай миллитиниң пәвқуладдә алаһидиликкә игә икәнликини, нәтиҗә итибари билән, бу заманда нурғун адәмниң ачлиқтин өлгәнликини язиду. Аптор мундақ дәйду “ачлиқтин қанчә он милйон адәм өлди. Бу қанчә он милйон адәмниң өлүми ялғанчилиққа хатимә бирәлмиди. ялғанчилиқ йәнә давамлашмақта.”

Шу вәқәдин кейинла йәнә бир ялған оттуриға чиқиду, йәни бу ачарчилиқ пәйда қилған паҗиәни “тәбиий апәт кәлтүрүп чиқарди” дегән ялған тоқуп чиқилип, җавабкарлиқ тәбиий апәткә артип қоюлиду. Буму, нурғун еғир апәтләрни кәлтүрүп чиқарған мәдәнийәт зор инқилабиниң қозғатқучиси бир чәттә қайрилип қелип, җавабкарлиқ бир аялниң үстигә артип қоюлғанға охшайду.

Мақалә хитай җәмийитиниң бүгүнидики ялғанчилиқ һәққидә тохталғанда, һазирқи заман ялғанчилиқиниң сәвийисиниң бир дәриҗә йүксәлгәнликини, ялғанчилиққиму билим лазим болидиғанлиқини, гезитларниң ялғанчилиққа толғанлиқини, сәһниләрни ялған қаплиғанлиқини, тарих дәрслик китаблириниңму ялғанға тоюнғанлиқини, кишиләрниң растниң орнини игилигән ялғанни сөзлә - сөзлә өзлириму һаяҗанлинидиған болуп қалғанлиқини, һәтта бу ялғанниң растлиқиға ишинидиған һалға келип қалғанлиқини ипадиләйду. Бу ялғанға кишиләрниң қизғин чавак чалидиғанлиқи, тәсирлинип көз яшлирини төкидиғанлиқи, бирәр еғиз раст арилишип қалғанни аңлиса хатирҗәмлики бузулидиғанлиқини әскәртиду. Йәнә ялған сөзлимисә әмәлдар болғили, профессор болғили, мутәхәссис болғили, тиҗарәт қилғили, бейиғили болмайдиғанлиқини, ким бәкрәк ялған сөзлийәлисә, шуниң орниниң өсидиғанлиқини шәрһиләйду.

Мақалә мундақ ибариләр билән ахирилишиду: “биз ялғанчилиқ ичидә арамхуда, көрәңлигән, тинчлиқ билән мунасивәтсиз һалда яшаватимиз. Кимки яхши - яманни айримай раст сөзләп қалса, шу падишаһниң кейими йоқ, дегән болиду. Әнә шу, хәлқниң ортақ дүшмини, дөләткә аситлиқ қилғучи, миллий мунапиқ, вәтән сатқучтур..”

<http://www.mingjingnews.com/MIB/news/news.aspx?ID=N000106210>

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт