Язғучи зордун сабирниң германийә зияритидики ейтилмиған һекайиләр (2)

Мухбиримиз қутлан
2017-04-27
Share
Zordun-Sabir-German-alimi-Tomas-Xoppe.jpg Язғучи зордун сабир(солда) германийә алими томас хоппә (оттурида) қатарлиқлар билән. 1988-Йил, германийә.
RFA

Уйғур хәлқиниң қәлб төридин чоңқур орун алған мәрһум язғучи зордун сабирниң аләмдин өткинигә бу йил 19 йил болди.

Мәрһумниң өз хәлқигә қалдуруп кәткән мол мәзмунлуқ әдәбий әсәрлири вә һәқиқий язғучиға хас кишилики һелиһәм уйғур хәлқини иҗадқа, үмидкә вә ишәнчкә чақирмақта.

Язғучи 1987-йилиниң күз айлирида тасадипий бир пурсәттә явропаға бериш пурситигә еришиду. Бу сәпәр язғучиниң һаят мусаписи вә иҗадийәт йолидики унтулмас бир вәқә болуп қалиду.

Язғучи вапат болуштин бирқанчә йиллар илгири, йәни "ана юрт" романини йезиватқан җапалиқ күнлиридә өзиниң германийә зиярити һәққидә әслимә қилип мундақ дегән иди:"мән тасадипий қолға кәлгән бир пурсәттә, йәни 1987-йилиниң ахири ғәрбий германийә зиярәттә болдум. Бу җәрянда уйғур әдәбияти һәққидә лексийә сөзлидим. Бу лексийәмдә уйғур классик әдәбиятидин һазирқи заман уйғур әдәбиятиғичә болған пүткүл миллий әдәбиятимиз һәққидә мәлумат бәрдим. Улар толиму қизиқти. Уйғур әдәбияти һәққидә лексийә аңлашқа қизиқидиған кишиләр таза көпийиватқан бир мәзгилдә германийәдә туруш вақтим тошуп қелип, қайтип кәлдим."

Язғучи вәтәнгә қайтқандин кейин "явропаға сәпәр" намлиқ чоң һәҗимлик әдәбий хатириси билән "сизиқ адәмләргила" намлиқ һекайисини елан қилиду.

Һалбуки, өткүр қәләмлик бу язғучи әйни чағдики сиясий чәклимә түпәйли, явропада көргән вә һес қилғанлириниң һәммисини толуқи билән йезишқа мувәппәқ болалмайду. Болупму германийәниң мюнхен шәһиридики уйғур муһаҗир җамаити билән биллә өткүзгән бир һәптилик унтулмас һаяти оқурмәнләргә сир һалитидә қәп қалиду.

Әркин алиптекин бүгүнки күндә буниңдин 29 йил бурунқи бу қиммәтлик учришишни чоңқур муһәббәт билән яд етиду. У, язғучи зордун сабирниң техи "берлин теми" өрүлмигән, икки германийә бирликкә кәлмигән бир тарихий дәврдә мюнхенға келиши вә бу йәрдики уйғур җамаити билән көрүшүши әйни чағда ғәрбтики уйғурларниң муһаҗирәт һаятидики бир зор вәқә иди, дәйду.

Германийә гөттенген университетиниң тәтқиқатчиси, доктор абләт сәмәт мәрһум язғучи зордун сабирниң германийә сәпири һәққидә гәп қилғанда герман тәтқиқатчиси томас хоппениң намини һөрмәт билән тилға алиду.

Униң билдүрүшичә, язғучи зордун сабирни германийәгә тәклип қилған бу киши 1990-йилларниң башлирида зордун сабирниң германийә университетлирида сөзлигән уйғур әдәбияти һәққидики лексийәлирини рәтләп герман тилида чоң бир мақалә елан қилиду. Бу германийәдә елан қилинған һазирқи заман уйғур әдәбияти һәққидики тунҗи чоң типтики илмий мақалә икән.

Доктор абләт сәмәтниң билдүрүшичә, томас хоппе әйни вақитта шинҗаң педагогика университети тәрипидин пәхрий профессорлуққа тәклип қилинған икән. Һалбуки, у сәһнигә чиқип пәхрий профессорлуқ кинишкисини алидиған вақитта көпчиликкә сөз қилип буни қобул қилишни халимайдиғанлиқини билдүргән.

У өзиниң рәт қилиш сәвәби һәққидә тохтилип мундақ дегән: "мушу тупрақниң игиси болған йәрлик милләт - уйғурларниң тил-йезиқида дәрс өтүш чәкләнгән бир университет бәргән һәрқандақ шан-шәрәпни рәт қилимән!"

Мәрһум язғучи һаят вақтида уйғур әдәбиятиниң 1980-йиллардин буян романчилиқ вә проза саһәсидә қолға кәлтүргән нәтиҗилиридин чоңқур иптихарлиниду. У, уйғур бәдиий тәпәккур упуқида көрүлгән бу үмид нури яшларға җасарәт вә пикир йеңилиқи ата қилиду, дәп ишиниду. Әмма шуниң билән бир вақитта у йәнә уйғур әдәбияти вә бәдиий иҗадийәт бошлуқидики аҗиз нуқтиларниму тәкитләп өтиду.

Кишини чоңқур әпсуслуққа салидиған бир нуқта шуки, язғучи зордун сабирни германийәгә тәклип қилған, уйғур дияриниң җуғрапийәси, килимати вә бу йәрдики йәрлик аһалиләрниң етник мәдәнийити һәққидә көплигән тәтқиқатларни елип барған герман алими томас хоппе буниңдин бирқанчә йиллар илгири сирлиқ бир рәвиштә қазаға учрайду.

Доктор абләт сәмәтниң билдүрүшичә, томас хоппе мундин бирқанчә йиллар илгири германийәниң бремен шәһиридики өйидин йәлкәнлик кемә билән балтиқ деңизиға чиқиду. У, шу чиқип кәткәнчә балтиқ деңизида ғайиб болиду. Аридин икки ай өткәндә униң җәсити шиветсийәниң җәнубидики деңиз бойидин тепилиду. У һәйдигән йәлкәнлик кемә балтиқ деңизида сирлиқ бир рәвиштә пачақлинип кетиду.

Язғучи зордун сабир билән чоңқур достлуқ риштиси орнатқан, уйғур хәлқини яхши чүшинидиған шундақла уйғурлар үчүн көкрәк керип һәқ гәпни қилалиған бир герман алиминиң һаяти сирлиқ паҗиә билән ахирлишиду.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт