Қазақистанда бу йил 921 нәпәр уйғур қиз-йигити оттура мәктәпни ана тилида тамамлиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2022.05.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Қазақистанда бу йил 921 нәпәр уйғур қиз-йигити оттура мәктәпни ана тилида тамамлиди Әмгәкчиқазақ наһийәсиниң байсейит йезисиға орунлашқан исмаил тайироф намидики оттура мәктәпниң мудири иляр нурхалиқоф әпәнди тәбрик сөзи қилмақта. 2022-Йил 25-май, қазақистан.
RFA/Oyghan

Мәлумки, қазақистан җумһурийити билим вә пән министирлиқиниң буйруқиға бинаән һәр йили май ейиниң ахирлирида оқуш йилиниң аяғлишиш мунасивити билән барлиқ мәктәпләрдә “ахирқи қоңғурақ” мурасимини өткүзүш әнәнә болуп қалған. Бу йил у 25-майға тоғра кәлгән болуп, оқутуш қазақ, рус, өзбек, уйғур вә таҗик тиллирида йүргүзүлидиған мәктәпләрдә 2021-2022-оқуш йилиниң йәкүнини чиқириш, алаһидә көзгә көрүнгән оқуғучи вә муәллимләрни тәқдирләш мурасимлири болуп өтти.

Оқуш йилиниң тамамлиниш мунасивити билән мундақ мурасимлар қазақистанниң болупму алмута шәһири вә алмута вилайитиниң панфилоф, уйғур, әмгәкчиқазақ вә талғир наһийәлиригә җайлашқан оқутуш уйғур тилида йүргүзүлидиған 12 таза вә 50 арилаш, йәни оқутуш қазақ, уйғур вә рус тиллирида елип берилидиған мәктәпләрдиму өтти.

Әмгәкчиқазақ наһийәсиниң байсейит йезисиға орунлашқан исмаил тайироф намидики оттура мәктәпниң “ахирқи қоңғурақ” мурасимидин көрүнүш. 2022-Йил 25-май, қазақистан.
Әмгәкчиқазақ наһийәсиниң байсейит йезисиға орунлашқан исмаил тайироф намидики оттура мәктәпниң “ахирқи қоңғурақ” мурасимидин көрүнүш. 2022-Йил 25-май, қазақистан.
RFA/Oyghan

Биз шу мунасивәт билән әмгәкчиқазақ наһийәсиниң байсейит йезисиға орунлашқан исмаил тайироф намидики оттура мәктәпниң мудири иляр нурхалиқоф әпәнди билән алақиләшкинимиздә у мәктәпниң бүгүнки утуқлири һәққидә тохтилип, мундақ деди: “бүгүнки күндә биздә 48 бала мәктәп пүттүрүш алдида туриду, 16си бир туташ миллий тест, йәни дөләт имтиһаниға тәйярланмақта. Мәктәп бойичә оқуғучиларниң утуқи яман әмәс. Атап ейтқанда, 9-синип оқуғучиси исмайилоф наил җумһурийәтлик мусабиқидә ‛айти технологийәси‚ бойичә 2-орунни игиләп, күмүш медалиға сазавәр болди. Пән мусабиқилири бойичә наһийәлик мусабиқидә 10-синип оқуғучиси яқубҗанова ясмина җуғрапийә 1-орун елип, областлиқ мусабиқигә қатнашти”.

Униң ейтишичә, өзи башқуруватқан мәктәптә 654 оқуғучи билим еливатса, буниңдин ташқири йәнә мәктәп алди тәйярлиқ гурупписида 74 бала, мәктәп йенидики балилар бағчисида 50 бала тәрбийәләнмәктә. Уларға омумән 71 муәллим тәлим-тәрбийә беридикән.

Иляр нурхалиқоф бүгүнки вәзийәттә ана тилида оқушниң уйғурлар үчүн наһайити зөрүрлүкини, уйғур пәрзәнтлирини өз миллитини сөйидиған, тилини, мәдәнийитини, тарихини қәдирләйдиған балилардин қилип тәрбийәләшниң биринчи орунда турған муһим вәзипә икәнликини тәкитлиди.

Мурат һәмрайеф намидики оттура мәктәпниң “ахирқи қоңғурақ” мурасимидин көрүнүш. 2022-Йил 25-май, қазақистан.
Мурат һәмрайеф намидики оттура мәктәпниң “ахирқи қоңғурақ” мурасимидин көрүнүш. 2022-Йил 25-май, қазақистан.
RFA/Oyghan

Игилишимизчә, алмута шәһиридә үч таза уйғур мәктипи болуп, шуларниң бири шәһәрниң уйғурлар зич олтурақлашқан заря востока мәһәллисигә орунлашқан мурат һәмрайеф намидики 150-оттура мәктәпниң бу йиллиқ оқуш йилини мәктәп алди тәйярлиқ синипи билән җәмий 340, шу җүмлидин 11-синипни 21 оқуғучи тамамлиған.

Радийомиз зияритини қобул қилған мәзкур мәктәп мудири муһидин имашеф әпәнди мәктәпниң әһвали вә мәктәп алдида турған бәзи һәл болмайватқан мәсилиләр һәққидә тохтилип, мундақ деди: “мәктипимиздә 46 устаз ишләйду. Уларниң үчи педагог-чевәр, төти педагог-тәтқиқатчи, йәттиси педагог-анализчи, он үчи педагог-модератор. Оқуш давамида оқуғучилиримизниң йәткән утуқлири аз әмәс. Әлвәттә, мәктәпниң һәл болмайватқан мәсилилириму мәвҗут. Әң асаслиқи мәктәп бинасидур. У 1962-йили селинған. Шуниңдин буян һеч қандақ чоң ремонтму йүргүзүлмигән. Тәнһәрикәт залимизму, ашханимизму йоқ. Мәктәпни көмүр билән исситимиз. Йәнә кадир мәсилиси йешилгән, бирақ физика, химийә, математика пән муәллимлирини, сапалиқ устазларни тепиш уму һәл болмайватқан мәсилиләрниң бири”.

Мәлум болушичә, мәктәп мәмурийити вә мәһәллә җамаити бир нәччә йиллардин буян мәктәп бинасини йеңилаш тоғрилиқ юқири орунларға мураҗиәт қилған болсиму, һазирғичә бу мәсилә һәл болмай кәлгән.

Қазақистандики уйғур тиллиқ мәктәпләрни бу йили нәччә бала тамамлиди вә уларниң йәткән утуқлири қандақ?

Радийомиз зияритини қобул қилған җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи тәркибидики оқутуш уйғур тилида йүргүзүлидиған мәктәпләрниң һәмкарлиқ аналитикилиқ мәркизиниң әзаси, филологийә пәнлириниң кандидат доктори шәмшидин аюпофниң ейтишичә, бу йил омумән җумһурийәттики барлиқ уйғур мәктәплириниң 11-синипини 921 нәпәр қиз-йигит тамамлап, мустәқил һаят йолиға атлиниш алдида турған болса, шулардин алий мәктәпләргә оқушқа киришни халайдиған 351 оқуғучи бир туташ имтиһанға қатнишиш алдида турмақтикән. Шуларниң ичидин 44 оқуғучи мәктәпни “алтун бәлгә”, 5 оқуғучи “алаһидә үлгидики шаһадәтнамә”, йәни гуваһнамә билән тамамлиған.

Шәмшидин аюпоф уйғур мәктәплири алдида турған муһим мәсилиләр һәққидә тохтилип, мундақ деди: “очуқини ейтқанда, мәзкур аналитикилиқ мәркәз бир йил давамида шәһәр вә йезилиримиздики барлиқ мәктәпләр, юрт-җамаәтчилик, актиплар, ата-анилар билән ишләш җәрянида көплигән мәсилиләрни ениқлидуқ. Биз әнә шу мәсилиләрни һәл қилиш үчүн тегишлик органлар билән алақилишиватимиз. Әмди бу оқуш йилиға кәлсәк, оттура мәктәпни 921 уйғур қиз-йигити тамамлап, шулардин 400 гә йеқин бала алий оқуш орунлириға кириш тәйярлиқини қилмақта. Бу, әлвәттә, яман көрсәткүч әмәс. Әмма буниңдинму көп болуши лазим иди. Бу йил бәзи мәктәпләрдә уйғур тиллиқ 11-синипларни тамамлиған балилар сани наһайити аз болса, бәзилиридә тамамән йоқ. Демәк өз вақтида бала болмай, синип ечилмиған. Мана бу бизни наһайити ечиндуриду вә тәшвишләндүриду. Келәчәктә буниң алдини елиш үчүн тохтимай һәрикәт қилишимиз керәк”.

Игилинишичә, мәзкур аналитикилиқ мәркәз уйғур мәктәплиридә мәвҗут мәсилиләрни һәл қилиш мәқситидә бу йил алмута вилайәтлик “өрлев” муәллимләрниң кәспини мукәммәлләштүрүш институти вә алмута вилайәтлик билим башқармиси билән музакириләр елип барған. Музакириләрдә уйғур мәктәплирини оқуш қораллири, кадирлар билән тәминләш, муәллимләрниң кәспини мукәммәлләштүрүш мәсилилирини қариған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.