Бир қисим мусулман әллириниң хитайда турушлуқ баш әлчилири хитайниң уйғур елидики сийәсәтлирини махтиған

Мухбиримиз нуриман
2021-05-03
Share
Мустафа ақйол: Ислам тәшкилатниң хитайниң әрәб-ислам әллири вә башқа мусулманлар җамаитигә юмшақ күч ишлитиштә әң чоң рол ойнаватқан орун икәнлики тоғрисида ишләнгән картон. 2020-Йили өктәбир.
Yettesu

"хитай йәр шари телевизийә қанили" тори йеқинда пакистан, пәләстин вә сүрийә қатарлиқ ислам дөләтлириниң хитайда турушлуқ әлчилирини тәклип қилип мәхсус уйғурлар һәққидә сөһбәт елип барған.

Мәзкур телевизийә қанили пирограмма чүшәндүрүшидә көплигән ғәрб сиясийонлири вә таратқулириниң "шинҗаңдики мусулман аз санлиқ милләтләрниң иқтисад, мәдәнийәт вә иҗтимаий һоқуқлардин бәһримән болуватқанлиқини қәстән көрмәскә селиватқанлиқини, шуңа шинҗаңда тәкшүрүштә болған бу үч дипломатниң баянлириниң уларниң каллисида ‹йеңи чүшәнчә' шәкилләндүридиғанлиқи" ни билдүргән.

Иҗтимаий таратқулардики инкасларға қариғанда, көзәткүчиләр "бу пирограмма арқилиқ хитай өзиниң қайси мәқсәттә вә қайси хил шәкилдә тәшвиқат елип бериватқанлиқи ашкарилиди," дәп көрсәткән.

Хитайниң орунлаштуруши бойичә уйғур районида зиярәттә болған пакистан әлчиси муин улһәқ, пәләстин әлчиси фәрз мәһдави, сүрийә әлчиси имад мустафа қатарлиқлар пирограмма җәрянида баштин-ахир "уйғур райониниң тәрәққиятидин зоқланғанлиқи, хитайниң дуняви тәрәққиятиниң бу районда толуқ әкс-әткәнлики, хәлқ турмушиниң нормаллиқи, мәсчитләрниң имамлири билән көрүшкәнлики вә мусулманларниң өз етиқади бойичә яшаватқанлиқи, өзлири көргән әһвалниң ғәрб мәтбуатлири дегәндәк әмәслики, ғәрб әллириниң әмәлийәттә хитайдики тәрәққиятни көрәлмәйватқанлиқи…" дәк хитайни ақлайдиған бир қатар баянларни сөзләп өткән.

Дуня уйғур қурултийи хитай ишлири комитетиниң мудири илшат һәсән әпәнди бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, пакистан, пәләстин, сүрийә дегәндәк дөләтләр хитайға беқинип қалған вә изчил хитайни қоллап келиватқан дөләтләр икәнликини, бу дөләтләрниң хитайдики әлчилириниңму тамамән хитайниң сизған сизиқи бойичә лап ейтидиғанлиқини тәкитлди.

Түркийә "миллийәт" гезитиниң йеқинда елан қилған "хитай мусулман дөләтләрни қоршавға алмақта" намлиқ мақалисидә хитайниң пакистан, түркийә вә башқа оттура шәрқ дөләтлиридә күчлүк нопуз вә тәсир күчкә игә болуш үчүн тиришиватқанлиқи, мәзкур ислам дөләтлири бу сәвәблик уйғур мәсилисигә сүкүт қилиш йолини таллиғанлиқи вә иқтисадий беқиндилиқниң сиясий беқиндилиққа қарап тәрәққий қиливатқанлиқи оттуриға қоюлған.

Уйғур паалийәтчи арслан һидайәт әпәнди сиясәтниң наһайити рәзил бир оюн икәнликини тәкитлиди. У йәнә пәләстингә охшаш зулумға учраватқан дөләтниңму уйғурларға зулум қиливатқан хитайдәк залим бир дөләтни қоллаватқанлиқиниң наһайити әпсуслинарлиқ иш икәнликини билдүрди.

Пәләстинниң баш әлчиси фариз мәһдави пирограмма җәрянида, өзиниң 2020-йили шинҗаңни зиярәт қилғанлиқи, йол еғизлирида мәсчитләрниң барлиқи, мәхсус диний өгиниш орунлириниң көпликини һаяҗан билән сөзлигән.

Һалбуки, хитай һөкүмитиниң 2016-йилдин башлиған уйғур елидики мәсчит вә мазарлиқларни чеқиш долқуни вә шуниңдин кейин чеқип түзливетилгән миңлиған мәсчитләр һәққидики дәлил-испатлар радийомиз вә ғәрбтики таратқулар тәрипидин үзлүксиз хәвәр қилип келиниватқан иди.

Бу һәқтики әң дәсләпки чоң һәҗимлик доклат 2019-йили уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәрипидин елан қилинған болса, 2020-йили австралийә истратегийәлик тәтқиқат институти бу һәқтә йәнә бир чоң һәҗимлик доклат елан қилған иди. Мәзкур икки доклатта йеқинқи мәзгилдә уйғур елида чеқилған вә бузулған мәсчит һәм мазарлиқлар саниниң 15 миңғичә яки униңдин көплүки оттуриға қуюлған.

Лагер шаһитлири 2016-йилидин буян хитайниң "диний ашқунлуқ" вә "радикаллиқни тазилаш" дегәндәк намлар билән нурғунлиған уйғур диний затлирини тутқун қилғанлиқини ашкарилиған иди. Америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилатиниң тутулған имамлар тоғрисидики доклатиға асасланғанда, 2020-йили июнғичә 613 нәпәр имамниң йоқап кәткәнлики ениқлап чиқилған.

Илшат һәсән әпәнди ахирида мушундақ мәсчитләрни чиқип, қуранларни көйдүрүватқан хитайни қоллаватқан аталмиш ислам дөләтлириниң наһайити аҗиз, кичик дөләтләр икәнликини, шундақтиму ашу дөләтләрдики мусулман хәлқниң маһиллиқини қолға кәлтүрүшниң муһимлиқини әскәртти.

Арслан һидайәт әпәнди буниңға қошумчә қилип, мусулман лидерларниң имамларни ишлитип туруп мусулман хәлқни контрол қилидиғанлиқини, бәзи сийәсәтлиридә һәтта хитайниң әндизисини ишлитиватқанлиқини тәкитлиди.

Йеқиндин буян нурғун мустәқил мәтбуатларда хитай һөкүмитиниң бир милйондин артуқ уйғур мусулманлирини лагерларға қамап, уларни динидин ваз кечишкә, чошқа гөши вә һарақ истемал қилишқа мәҗбурлап, аялларни мәҗбурий туғмас қилип, мәсчитләрни вәйран қилип, исламни давалап сақайтишқа тегишлик "вирус" дәп тәсвирләш арқилиқ исламға қарши кәйпиятни очуқ-ашкара намаян қиливатқан пәйттә, мусулман дунясидин буниңға қарши бир сада көтүрүлмигәнликигә қарита әйибләшләр күчәймәктә иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт