Mayk pompéyo: "Xitay hökümitining uchur dunyasini kontrol qilishqa urunushi chékige yetti!"

Muxbirimiz eziz
2020-08-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi tashqi ishlar ministirliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida sözlewatqan körünüsh. 2020-Yili 5-awghust, washin'gton.
Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo ependi tashqi ishlar ministirliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida sözlewatqan körünüsh. 2020-Yili 5-awghust, washin'gton.
AP

Amérika-xitay munasiwitining barghanséri yirikliship bérishi bilen nöwette ikki terep otturisidiki "Diplomatiye urushi" mu yéngi témilar boyiche dawam qilishqa bashlidi. Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning 5-awghust küni amérika tashqi ishlar ministirliqida sözligen nutqini bu halning eng tipik inkasi, déyishke bolidu.

Mayk pompéyo aldi bilen xitay hökümitining nöwette erkin dunya üchün qandaq bir tehditke aylinip qéliwatqanliqini sözlep kélip, uning bu qedemni ichki qisimdin bashlighanliqini tekitlidi. Shundaqla Uyghurlarning buningdiki eng deslepki qurban bergüchiler bolup qalghanliqini bildürdi. Mayk pompéyoning pikriche, del mushu sewebtin téxi yéqinda amérika maliye ministirliqi Uyghur diyaridiki kishilik heqlerni depsende qilghuchi shexsler we mu'essesilerge "Yer shari magéntiski qanuni" boyiche jaza bergen.

Tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo bu qétimqi nutqida alahide tekitligen yene bir ehwal xitay hökümitining nöwette jenubiy xitay déngizi tewesidiki zorluq heriketliri boldi. Uning bayan qilishiche, xitay hökümitining herbiy jehettiki ighwagerchilikidin bashqa nöwette xitay béliqchiliq kémilirining bu jaylarda zorluq bilen béliq tutushi bu rayonning bixeterlikige yéngi tehditlerni élip kelmekte iken.

Mayk pompéyoning qarishiche, xitay hökümitining parakendichiliki hazir buning bilenla tügimestin amérikani yéngi nishan qilghan halda uchur dunyasini boylap kéngeymekte iken.

U bu heqtiki mesililerni sözlep kélip nöwette amérika hökümitining "Pakiz tor boshluqi" berpa qilish üchün bir qatar tedbirlerni éliwatqanliqini sherhlep ötti. Uning bayan qilishiche, alliqachan "Ishenchsiz" dep békitilgen "Tik-tok" (duyin), "Ündidar" qatarliqlarni ep magizinliridin yoqitish buningdiki bir muhim qedem iken. Chünki bu epler amérika xelqining xususiy uchurliri üchün éghir tehdit peyda qiliwatqan bolup, xitay hökümitining muddi'aliri üchün xizmet qilmaqta iken. U yene xitay hökümiti bulut téxnikisi arqiliq temin etken tor boshluqida amérika xelqining uchurlarni saqlishi we bir yaqliq qilishini cheklesh üchün bir qatar jiddiy tedbirlerni oylishiwatqanliqinimu qisturup ötti.

Bu qétimqi nutuqta alahide muhim urun igiligen "Tik-tok" 2017-yili tarqitilghandin bashlap qisqighine üch yil ichide amérikada shiddet bilen kéngeygen hemde shexslerning xususiy uchurlirini toplashning muhim wasitisige aylinip qalghan. Nöwette mikrosoft shirkiti mezkur epni 30 milyard amérika dollirigha sétiwélishni oylishiwatqan bolup, bu heqtiki soda söhbiti jiddiy dawam qilmaqta iken. Nawada bu soda bu yil 15-séntebirge qeder ishqa ashmisa, u halda amérika hökümiti bu epni amérikada men'i qilish buyruqi chiqiridiken. Chünki bu epmu xu'awéy, jongshing (ZTE) qatarliq xitay hökümiti biwasite arqa tirek boluwatqan shirketlerge oxshash amérikaning uchur dunyasi üchün yéngi tehditlerni peyda qilmaqta iken.

Mayk pompéyoning bildürüshiche, amérika xelqining uchur boshluqidiki bixeterlikige képillik qilish üchün amérika hökümiti nöwette tor bixeterliki boyiche bir qatar tedbirlerni almaqta iken. Bolupmu xitayning 5g téxnikisi arqiliq amérika we bashqa eller otturisidiki tor alaqisige buzghunchiliq qilishining aldini élish, pakiz "Ep dukini" berpa qilish, shundaqla eli baba, téngshün, beydu qatarliqlarning tor boshluqi arqiliq amérika saylimigha tesir körsitishke urunushi, amérika xelqining xususiy uchurlirini toplishining, jümlidin tajsiman wirusi waksinisi heqqidiki eng yéngi netijilerni oghrilap kétishidin saqlinish, xitay hökümitining kishilik hoquqni ayaq-asti qilishigha shérik boluwatqan bu bu yuqiri téxnika guruhlirini cheklesh del mushu tedbirlerdin hésablinidiken.

Bu qétimqi nutuqta mayk pompyéo alahide tilgha alghan bir nuqta diniy étiqad mesilisi bolup, amérika hökümitining nöwettiki tashqi siyasitide bu témidin aldirap waz kechmeydighanliqi yene bir qétim ipadilendi. Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining komissari nuri türkelning bildürüshiche, bu hal Uyghurlarning nöwettiki ehwali üchün muhim ehmiyetke ige iken.

Qiziqarliq yéri shu bolghanki, xitay tashqi ishlar ministiri wang yi 5-awghust küni xitay hökümiti bashqurushidiki shinxu'a agéntliqining mexsus ziyaritini qobul qilghanda amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning tarixiy xaraktérlik "Soghuq urushning yéngi tömür perdisi" dep atalghan nutuqigha qarita inkas qayturghan. Xitay hökümitining ikki heptidin kéyin qayturghan bu inkasi ularning ilgiriki "Urushqaq böriler diplomatiyesi" dep teriplen'gen pa'aliyetliride ishlitilgen ibarilerdin xélila perqlinidighan bolup, tashqi dunya wang yining bu qétimqi söz oramida rawurus "Yumshap qalghanliqi" ni bayqighan. Bolupmu wang yi amérika hökümitining "Ötken qiriq yil mabeynide xitaygha qaratqan siyasetlirimizni bir qétimliq meghlubiyet, déyishke bolidu," dégen sözige qarita "Bu höküm tarixiy tereqqiyatni toghra bahalighanliq emes," dégen.

Tashqi dunyadikilerning alahide diqqitini qozghighan yene bir nuqta buningdin ilgiri xitay hökümiti izchil "Xitay wirusi" atalghusini qattiq eyiblep, xitay axbarat saheside amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoni "Insaniyetning ortaq düshmini", "Siyasiy wirus" dégendek atalghular bilen haqaretlep kelgen idi. Emma bu qétim wang yining "Ikki terep munasiwitini soghuqqanliq bilen oylishish, ziddiyetni chongqurlashturiwetmeslik lazim" dégenni alahide tekitlishini bir qisim analizchilar "Xitay hökümiti amérika terep bilen bolghan diplomatiyede ishning chingigha chiqip kétishidin endishe qiliwatqanliqining ipadisi" dep qaraydu. Bolupmu wang yining bu qétimqi inkasta amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning "Eger erkinlik dunyasi kommunistik xitayni özgertmeydiken, u halda kommunistik xitay erkinlik dunyasini özgertiwétidu" dégen meshhur sözige héchqandaq ipade bildürmeslikini yene beziler xitay hökümitining "Krizis ichidiki qiyin shara'itta qalghanliqi" démekte iken.

Toluq bet