Washin'gtonda 4 - iyun oqughuchilar herikitining 19 yilliqi xatirilendi

Bügün yeni 4 - iyun küni amérika paytexti washin'gtonda 1989 - yili 4 - iyunda xitay kommunist hakimiyitining eskiri küch ishlitip basturushi bilen ayaghlashqan oqughuchilar herikitining 19 yilliqi xatirilendi.
Muxbirimiz jüme xewiri
2008-06-04
Share
nensi-pelosi-4-iyun-305 Nensiy pélosi xanim, 4 - iyun küni amérika paytexti washingtonda ötküzülgen 1989 - yili 4 - iyun oqughuchilar herikitining 19 yilliqini xatirilesh yighinida sözde.
RFA Photo / Jume
 Murasimgha amérika hökümitining awam palata re'isi nensiy pélosini öz ichige alghan bir qisim yuqiri derijilik xadimliri qatnashqan bolup, ular sözge chiqqanda kishilik hoquqliri her tereptin depsende qiliniwatqan Uyghurlar heqqidimu alahide toxtaldi.

 Uyghur milliy herikitining yétekchisi rabiye qadir xanim teklip bilen söz qildi

Murasimgha dunya Uyghur qurultiyining re'isi Uyghur milliy herikitining yétekchisi rabiye qadir xanimmu teklip bilen qatnashqan bolup, xanim öz nöwitide sözge chiqip Uyghur éli xelqining nöwettiki depsende qiliniwatqan kishilik hoquq ehwali heqqide toxtaldi.

Xatirilesh murasimi amérika sherq waqti etigen sa'et 10:30 de paytexti dölet mejlisi binasining shimaligha jaylashqan baghchida bashlandi. Murasim bashlinishtin ilgiri teklip bilen qatnashqan bir qisim sen'etkarlar muzika küylirini yangratti.

Appér senét park yeni üstün palata baghchisi dep atalghan bu baghchigha 2007 - yili 12 - iyun kommunizm tüzümi astida bi'ejel hayatidin ayrilghan kishiler üchün abide
Rabiye-Kadeer-4-iyun-200
Rabiye qadir xanim sözde.
RFA
Sheklide xatire heykili tiklen'gen bolup, bu heykel 1989 - yiliki oqughuchilar namayish jeryanida béyjing tyen'enmén meydanigha namayishchi oqughuchilar teripidin tiklen'gen démokratiye ayal ilahi heykilige teqlid qilip yasalghan idi. Shunglashqimu, bu xatire heykili tiklen'gen bu baghche, belkim 4 - iyun tyen'enmén oqughuchilar herikitini xatirileshke eng bap jay bolsa kérek.

Yang jiyenli qizghin kütüwélindi

Sa'et 10: 40 ler etrapida bostundin piyade halda öz kishilik hoquq sepirini bashlighan xitay kishilik hoquq pa'aliyetchisi yang jiyenlining piyade yürüsh ömiki 500 in'gliz mili yeni 804 kilométirliq piyade yürüshini tamamlap murasim meydanigha kirip keldi hemde bu ömekke yandashqan halda yétip kelgen 700 etrapidiki namayishchilar qoshuni murasim meydanidin orun aldi.

Murasim riyasetchilikini hazir bostun shehiride pa'aliyet élip bériwatqan diniy zat pop gordon shultz üstige alghan bolup, u eyni waqitta béyjingda oqughuchilar namayish bashlan'ghanda bostun shehiride namayishchi oqughuchilar bilen téléfon alaqisi ornitidighan mexsus bir ishxana achqan idi.

U eyni waqittiki ehwalni: "biz tyen'enmén meydanigha kirgen xelq eskerlirini körüp turattuq. Beziler xelq armiyisi öz xelqige oq chiqarmaydu déyishti. Biz xush bolduq. Emma bostunda 3 - iyun kechqurun béyjingda 4 - iyun etigen idi, téléfonlar tushmu - tushtin sayrap ketti. Biz oqughuchilarning nale - zarini, étilghan oq awazini angliduq. Oqughuchilar téléfonda, 'biz shundaqla unutulup ketmeyli. Siler buninggha yol qoymanglar' dep nida qilishti. Shu waqitta uqtuqki xitay hökümiti, xelqige erkinlik bérishning ornigha öz oqughuchilirini olturushni ewzel körgen idi" deydu.

" Rabiye qadir xanimning töligen bedelliri hergizmu untulup ketmeydu "

Mezkur murasimda sözge chiqqan amérika qoshma shtatliri hökümet emeldarliridin awam palata re'isi nensiy pélosi xanim, palata ezasi sam brownbakk, kirstofér simit we amérika döletlik démokratiyini ilgiri sürüsh jem'iyitining bashliqi karl gérshman qatarliqlar bar bolup, bularning hemmisi dégüdek hazir xitay kommunist hakimiyiti astida azab chékiwatqan Uyghurlar heqqidimu alahide toxtaldi.

Yighinda sözge chiqqan awam pala re'isi nensiy pélosi xanim xitayda démokratiyini emelge ashurush uchun küresh qiliwatqanlarni "qehriman" dep özini bular bilen bir yerde bolghanliqi üchün intayin pexirlik hés qilidighanliqini bildürdi.

Pélosi xanim yene, xitayda démokratiye üchün türmide yétiwatqan shexsilerning ismini tilgha élip, rabiye qadir xanimning hazir türmide yétiwatqan ikki oghli ablikim abduréhim bilen alim abduréhimlarni tilgha aldi we rabiye qadir xanimgha oxshash nurghun kishilerning töligen bedellirining hergizmu unutulup ketmeydighanliqini tekitlidi.

Yéghida sözge chiqqan amérika awam palatasi tashqi ishlar komitétining mu'awin re'isi ilyana rus leytnent xanim 4 - iyunning hemme kishining könglini perishan qilghan bir weqe ikenlikini, bu weqe xatirlinip kéliwatqan ötkenki 18 yil jeryanida xitay iqtisadida jehette zor ilgirileshler bolghan bolsimu, bu yüksilishlerge wehshiy siyasiy bésim hemrah bolup kelgenlikini, xitayda olimpik ötküzülidighan mana mushundaq yildimu kishilik hoquq jehette yüksilish meydan'gha kélishtin köre , kishilik hoquqning izchil halda nacharliship bériwatqanliqini körsetti we bulargha misal qilip tibet we Uyghurlarning ehwalni otturigha qoydi.

U mundaq dédi: "bulargha misal halda , bek yiraq ötmüshke qarap ketmisekmu bolidu. Yéqinda tibette élip bérilghan basturush, izchil basturulup kéliniwatqan Uyghur musulmanlar we dawamliq zorawanliqqa uchrap kéliwatqan falun'gongchilar, qandaq qilip béyjing mustebit hökümitining bizni we öz xelqini qandaq aldighanliqini hemde olimpik sahibxanliqini qolgha keltürüshte qilghan wedilirige qandaq yüzsizlik qilghanliqini chüshinishimizge toluq yétidu."

" Ézilgüchi bilen birge turimizki ,hergizmu ezgüchi bilen hem dastixan bolmaymiz "

Bu nöwetlik xatirilesh murasimida Uyghurlarning kishilik hoquq mesilisini tilgha élip ötken yene bir shexs bolsa, dölet mejlisi ezasi we amérika dölet mejliside Uyghurlar
xitay-demokiratlar-4-iyun-200
Xitay kishilik hoquq paaliyetchiliri
RFA
Mesilisini dawamliq anglitip kéliwatqan jumhuriyetchiler partiyisi ezasi kirstofér simit ependi bolup, u xelq'ara kishilik hoquq kishilik xitabnamisining amérikiliqlargha yaki yawropaliqlarghila bap kélidighan nerse emeslikini buning béyjingni öz ichige alghan hemme ademge qaritilghanliqini körsetti.

U yene, yer tewreshte qaza qilghan we mezkur apetning tesirige uchrighanlargha hésdashliq qilishning özlirining kishilik hoquq üchün küresh qilidighanliqi bilen birdek ikenliki körsetti we: "biz peqet öz xelqini mustebitlik bilen bashquruwatqan hakimiyetke qarshi qarshi. Biz ézilgüchi xelq bilen, hakimiyetning qurbanliri bilen birge, ézilgüchi bilen birge turimizki hergizmu ezgüchi bilen hem dastixan bolmaymiz.

Kirstofér sit yene, xitayda basturulushqa uchrawatqan xeqler we shexsler üstide toxtilip rabiye qadir xanimning ismini tilgha aldi we rabiye qadir xanimning xitaydiki diniy erkinliki depsende qiliniwatqan tibet we falun'gungchilargha oxshash nurghun shexslerge wekillik qilidighanliqini otturigha qoydi.

" Uyghur élide diniy erkinliktin éghiz échish mumkin emes "

Yighinda dalay lamaning wekilimu dalay lamaning yang jyenlige yollighan tebrik sözini oqup ötti we Uyghur milliy herikitining yétekchisi we dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimmu sözge teklip qilindi.

Rabiye qadir xanim sözide, özini xitayda awazi anglanmay kéliwatqan chirayi dunya xelq teripidin natonush bir xeliqning wekili ikenlikini bayan qildi.

Xanimning bayanatini qizi eqide in'gliz tilida bayan qilip ötken bolup, bayanatta xanim özining sherqiy türkistandin kelgenlikini, xitayning bu zéminni 1949 - yili bésiwalghanliqini hemde shinjang dep ataydighanliqini, shuningdin étibaren xitay kommunist hökümitining Uyghur élide her xil basturush heriketlirini dawamlashturup kéliwatqanliqini, hazir Uyghur élide diniy erkinliktin éghiz échish mumkin emeslikini xitay hökümitining yene , Uyghurlarning öz tilini ishlitish hoquqini tartiwalghanliqini , medeniyitini yoq qilip Uyghurlarning milliy kimlikini xunükleshturiwatqanliqini ilgiri sürdi.

"Démokratiyining xitaygha kirishining aldini tosup qalghili bolmaydu"

Öz nöwitide sözge chiqqan amérika döletlik démokratiyini ilgiri sürüsh jem'iyitining bashliqi karl gérshman 1989 - yilidiki oqughuchilar herikitining xitayda démokratiyining wujudqa chiqishini asas bilen temin étidighanliqini körsetti we "démokratiyining xitaygha kirishining aldini tosup qalghili bolmaydu" dédi.

1989 - Yili 4 - iyundiki tyen'enmén weqeside qurban bolghanlarni we démokratiye herikitini eslesh murasimi sa'et 12 ler etrapida ayaghlashqan bolup, melum bolushiche, bu nöwetlik pa'aliyetke awstraliye , kanada we amérikining her qaysi sheherliride turushluq xitay kishilik hoquq pa'aliyetchiliri ishtirak qildi. 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet