Америка президент сайлимида дөләт пуқралириниң сайлам қизғинлиқи өткән нөвәттикидин юқири

Америкида президент сайлими бу йил 2 ‏ - айдила башланған иди. 8 ‏ - Айда, демократлар партийиси билән җумһурийәтчиләр партийисидин ибарәт бу икки партийә қурултайлирини ечип, сайлам риқабитигә қатнашқанлар ичидин бирдин президент вә муавин президент намзатини таллап чиқти. Шуниңдин кейин иккинчи басқучлуқ сайлам башланди. Әмди қайси кандидатниң ғәлибә қилғанлиқи төтинчи ноябир күни мәлум болиду.
Мухбиримиз вәли
2008-10-24
Share
Obama-Mekkeyin-Saylam-305.jpg Демократлар партийиси билән җумһурийәтчиләр партийисидин ибарәт бу икки партийә кандидатлири миккейин билән обаманиң муназирә көрүнүшлириниң бири.
AFP Photo

Бу йилқи президент сайлимида дөләт пуқралириниң сайлам қизғинлиқи өткән нөвәттикидин юқири болди. Ахирқи беләт ташлаш күнигә йәнә 11 күн қалғанда, 50 штатниң 34 дә сайлам әһли ахирқи күндин бурун беләт ташлашқа башлиди.

Һазирға қәдәр ташланған беләт санидин қариғанда вәзийәт демократлар үчүн пайдилиқ

'Америка авази'ниң баян қилишичә, һазир демократлар партийси тәрәпдарлиридин беләт ташлиғучиларниң сани җумһурийәтчи партийә тәрәпдарлиридин беләт ташлиғучиларниң санидин ешип кәтти. Болупму қара америкилиқларниң беләт ташлаш қизғинлиқи наһайити юқири. Бу қетимқи президент сайлимиға зор тәсир көрситәлиши мумкин дәп қариливатқан охайо, шимали калина, айова, невада, йеңи мексика шитатлирида һазир муддәттин бурун беләт ташланмақта.

Өзини мустәқил (битәрәп) дәп җакарлиған сайлам әһлиму ахири беләт ташлаш күнидин бурун беләт ташлашқа башлиди. Омумән бу йилқи президент сайлимида дөләт пуқралириниң беләт ташлаш қизғинлиқи бир йеңи рекорт болуп қелиши мумкин. Һазирға қәдәр ташланған беләт санидин қариғанда вәзийәт демократлар үчүн пайдилиқ.

Чәтәлликләрниңму америка президент сайлимиға болған қизғинлиқи юқири

Гәрчә һәр икки партийиниң намзати өзиниң чәтәлләрдә қоллиғучилири болғанлиқи билән пәхирлинәлисиму, буниң ичидә обамани қоллиғучиларниң гезит яки 'ютуп' арқилиқ ипадилигән қизғинлиқи қарши тәрәпни бесип чүшиду. Италийидики угандалиқ парахотчи нардин әпәнди 'ютуп' арқилиқ баянат елан қилип, обамаға беғишлап тәйярлиған нахшисини ейтти вә 'обама әсли кенийилик қара, у америкини яхши көридиған чәтәлликләрниң арзуйини әмәлгә ашуриду, һечболмиғанда африқини унтумайду' деди.
 
Франсийилик луйс раҗио әпәнди өзиниң маккейнни қоллайдиғанлиқини ипадилигәндә 'җорҗ бушниң вәзипә өтәш муддити тошти, қорқунчлуқ сәккиз йил ахирлашти, миккейин җорҗ буш әмәс, у қәһриман һәм тәҗрибилик намзат, шуңа мән маккейнни қоллаймән' деди.

Әмма америка университетидики румшунас профессор килавдио родишниң қаришичә, бу инкаслар пәқәт чәтәлликләрниң өзиниң қизғинлиқи, әмәлийәттә уларниң америкидики президент сайлимиға бивастә ярдими тәгмәйду.

Сайламда омуми беләт сани һәл қилғуч амил

Америкидики ширкәтләрни тәтқиқ қилиш орниниң сиясий мулаһизичиси фидир әпәндиниң қаршичә, бу қетимқи президент сайлимида демократлар партийиси тәрәпдарлириниң сайлам қизғинлиқи наһайити юқири, муддәттин бурун беләт ташлиғучиларму көп, бу обаманиң сайлам тәшкиллигүчилириниң көрсәткән хизмити билән мунасивәтлик.

Сайламда омуми беләт сани һәл қилғуч амил, әгәр беләтни муддәттин бурун ташлайдиғанлар көп, ахирқи күни беләт ташлайдиғанлар аз болса, әң ахирқи нәтиҗә йәнила охшаш болуп чиқиду.

Икки кандидатниң муназириси һазир йәнила баҗ кәмлитиш мәсилисидә

Демократлар партийиисниң президент кандидати барак обама билән җумһурийәтчиләр партийиисниң президент кандидати җоһн миккейин һазир җиддий муназирә қиливатқан мәсилә йәнила дөләт пуқралириниң киримидин елинидиған баҗни кәмлитиш мәсилиси.

Барак обама баҗни %95 адәмдин камлитип елишни тәшәббус қилиду, җоһн миккейин болса 'бир қисим адәмдин баҗни юқири елип, уни башқа пуқраларға тәқсим қилип беридиған пилан тоғра әмәс' дәп қарайду. Һазир бу мәсилә буйичә техичә җиддий муназирә давам қилмақта.

Икки партийиниң символлуқ бәлгилири қандақ пәйда болған?

Америкиниң түзүми икки партийә сайлам арқилиқ нөвәтлишип һоқуқ тутидиған түзүм. Президент сайлими һәр 4 йилда бир қетим елип берилиду.

Һәр қетимқи сайлам паалийитидә кишиләр америкидики икки партийини уларниң символлуқ бәлгиси арқилиқ пәрқләндүрүду. Демократлар партийисиниң символлуқ бәлгиси ишәк. Җумһурийәтчиләр партийисиниң символлуқ бәлгиси пил.

Учур архиплириға қариғанда, 1870‏ - йили наст исимлик бир җумһурийәтчи рәссам әйни вақиттики сайлам паалийитидә икки партийиниң өз - ара қилишқан һуҗумлириға наразилиқ билдүрүш үчүн 'өлгән йолвасни тәпкән ишәк' ни тәсвирләйдиған бир һәҗвий рәсим сезип гезитта елан қилған. Бу қизиқарлиқ тәнқидкә асасән, кишиләр әйни вақиттики демократлар партийиси тәрәпдарлирини бу һәҗвий рәсимдики 'ишәк'кә охшатқан вә шуниңдин кейин уларни 'ишәк' дәп аташқа башлиған. Бу рәссам 1874 ‏ - йили өзиниң партийисини әйни вақиттики һәҗвий рәсимдики 'өлгән йолвас' әмәс, бәлки униң символи 'пил' дәп изаһат бәргән. Шуниңдин кейин җумһурийәтчиләр 'пил' дәп атилишқа башлиған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт