Amérika béyjingning olimpik mezgilide kishilik hoquqqa tutqan pozitsiyisidin razi bolmidi

Olimpikke qarshi narazliq pa'aliyiti élip bérish sewebidin qolgha élinip solap qoyulghan chet'ellikler, amérika birleshme agéntliqi we amérika awazi radi'osigha özlirining tutup turulghan 10 kün jeryanidiki sergüzeshtilirini anglatti.
Muxbirimiz eqide xewiri
2008-08-26
Share
 Bu arida amérika hökümet xadimliri xitayning olimpik mezgilide kishilik hoquqqa tutqan pozitsiyisidin ümidsizlen'genlikini, bolupmu xitayning pütün dunyagha söz qilish we diniy erkinlikke keng purset bérishni jakarlaydighan bir pursetni qoldin bérip qoyghanliqini tekitlidi. Bu heqte muxbirimiz eqide silerge melumat béridu.

Aq saray hökümitining mu'awin axbarat katipi fulato düshenbe küni, xitay dunyagha söz qilish erkinliki bilen diniy erkinlik üchün keng purset bergenlikini ipadileydighan bir pursetni qoldin ketküzüp qoydi dep bildürdi. Yuqirda tekitlinip ötülginidek xitay bu arida tibet herikitini himaye qilidighan 10 neper chet'ellik pa'aliyetchini qoyup bergenlikini élan qilghan bolup, bularning 8 nepiri amérikiliq, 1 nepiri en'gliyilik yene biri gérman dölet tewelikige ige tibet idi.

" Erkin tibet oqughuchilar herikiti" ning, olimpik jeryanidiki narazliq pa'aliyetlirige mes'ul xadimi Han Shan ning tonushturushiche, dölitige qayturwétilgenler arisida 3 kishi, mezkür teshkilatning ezasi iken. Xan shanning yene bildürishiche, xitay hökümiti 10 pa'aliyetchini bir qanche sa'et soraq qilish bilen birge, ulargha junggoluqlarning yardem qilip qilmighanliqini qattiq sürüshtürüsh qilghan, we bu arqiliq téximu köp kishini qolgha élishqa urun'ghan. Biraq bu kishilerning meqsidi kishilik hoquqi ayaq ‏ - asti qiliniwatqan tibetlerge yardem bérish bolghanliqi üchün, aghzidin hichqandaq gep qachurmighan. Shunga tutup turulush jeryanida ular, yémeksiz we susiz qaldurulghandin sirt, uyqusiz qaldurulghan.

Nyoyoriktiki musteqil filim ishligüchi Tom Grant xitay da'iriliri chégridin qoghlap chiqarghan 8 amérikiliqning biri, uning éytishiche, 19 ‏ - awghust küni xitay saqchiliri, ularning arsidiki bireylenning arqigha chüshüp, qalghan pa'aliyetchilerni birdek qorshap alghan hemde ularni tutup turush ornigha élip bérip solap qoyghan. Ular ayrim ‏ - ayrim xanilargha qamalghan we soraq qilish waqti oxshash bolmighan. Ikki kündin kéyin ularning 10 kün qamilidighanliqi uqturulghan. Bu qarar sotchi we yaki qanunlargha asasen chiqirilmighan bolup, eksiche saqchining biwaste qarar bérishi bilen békitilgen.

8 Amérikiliq 4 ‏kün'ge qeder, amérikining béyjingde turushluq elchixana xadimliri bilen uchrishalmighan.

Xewerlerge qarighanda, amérikining xitayda turushluq bash elchixana elchisi léydé mezkür weqege biwaste qol tiqip arilashqan shuningdek ularning qoyup bérilishi üchün küp tirishchanliq körsetken.

Tom Grant Ning tonushturushiche, xitay da'iriliri 24 ‏ - awghust küni ularni qoyuwétidighanliqini uqturup, shu küni kéchisila ularni öz dölitige qayturuwetken. Xitay saqchiliri Tom Grant ning sin alghu aparati, kompyutérlirini musadire qiliwalghan.

" Erkin tibet oqughuchilar herikiti" teshkilatining ashkarilishiche, shimaliy amérika, yawrupa we asiya döletliridin kelgen 53 neper pa'aliyetchi, olimpik tenterbiye murasimi mezgilide tibetni himaye qilidighan narazliq heriketlerge qatnashqanliq sewebidin mejburiy halda öz dölitige qayturwitilgen.

Xitay tashqi ishlar ministirliqi düshenbe küni élan qilghan bir bayanatida, chet'el pa'aliyetchilirini qolgha alghan qilmishini aqlap, bu kishilerning tibet müsteqilliqini qollaydighan heriketlerni élip barghanliqini, buning jonggu qanunigha tamamen xilap hésablinidighanliqini alahide tekitligen. We bayanatta " : biz herqaysi döletlerni öz puqralirigha, jongguning qanunini hörmet qilish heqqide yaxshi terbiye yolgha qoyushini ümid qilimiz, shundaq qilghanda bundaq weqelerning qayta sadir bolushining aldini alghili bolidu" dep otturigha qoyghan. Buningdin sirt xitay hökümiti yene özlirining olimpik murasimining sahipxanliqigha érishkende kishilik hoquq we söz qilish erkinliki toghrisida bergen wedisige emel qilghanliqini alahide tekitligen.

Emma xelq'ara metbu'atlar, olimpik mezgilide xitayning bashqa ölkiliride emes béyjingning özide puqralarning, söz qilish erkinliki, diniy erkinliki qatarliq barliq kishilik heq - hoquqlirining qilchimu kapaletke ige qilinmighanliqini bayan qildi. Xewerlerde yene béyjing hökümitining olimpik mezgilide yolgha qoyghan namayish qilish hoquqi boyiche namayish qilish iltimasi sun'ghan yashan'ghan ikki puqraning bir yilliq emgek bilen özgertish jazasigha tartilishi, dunya jama'etchiliki arisida küchlük ghul - ghula qozghighan idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet