Дуня балилириниң яшаш муһитида сәл қариғили болмайдиған мәсилиләр мәвҗут

Һәр йили 11 - айниң 20 - күни "дуня балилар күни." Хәлқарадики балилар үчүн ортақ байрам болған бу күн вә "балилар һәммидин муһим" дегән шоар, бирләшкән дөләтләр тәшкилатида 1959 ‏- йили 20 - ноябир балилар һоқуқи хитабнамисиниң елан қилиниши билән бекитилгән.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2009-11-13
Share
Uyghur-diyaridin-kelgen-bala-Yapon-filimi-305.jpg Сүрәт, йапонийилик режиссор нобуһиса сано әпәнди тәрипидин ишләнгән "уйғур елидин кәлгән өсмүр" намлиқ һөҗҗәтлик филимдики баш қәхриманниң филимдики сүритидин бир көрүнүш.
www.webdice.jp Дин елинди.

Һәр йили 11 - айниң 20 - күни "дуня балилар күни." Хәлқарадики балилар үчүн ортақ байрам болған бу күн, бирләшкән дөләтләр тәшкилатида 1959 ‏- йили 20 - ноябир балилар һоқуқи хитабнамисиниң елан қилиниши билән бекитилгән, "балилар һәммидин муһим" дегән шоар гәрчә пүтүн дуняға ортақ болсиму һалбуки, бирләшкән дөләтләр тәшкилати хәлқара балиларниң һоқуқ мәнпәәтини қоғдаш даирилириниң елип барған тәкшүрүш доклатидин мәлум болушичә, һәр қайси әлләр вә районларда охшимиған яшаш муһитиға игә балилар түрлүк еғир мәсилиләргә дучар болмақта.


Бирләшкән дөләтләр тәшкилати 1959 - йили 20 - ноябирда "балилар һоқуқи хитабнамиси" ни, йәнә 1989 - йили 20 ноябирда "балилар һоқуқ шәртнамиси" ни мақуллиған болуп, дуня балилири үчүн әһмийәткә игә болған бу икки хатирә күн 1990 ‏-йили 20 - ноябирдин башлап пүтүн дуня балилириға ортақ болған бир хәлқаралиқ байрам күни сүпитидә хатирилинип кәлмәктә.

Хәлқарада балилар һоқуқ хитабнамиси вә шәртнамиси вуҗутқа кәлгәндин буян, хәлқара җәмийәттә дуня балилириниң һаятини яхшилашқа мунасивәтлик нурғун иш паалийәтләр, түрлүк саһәдики программилар давамлаштурулмақта.

Мәсилән, 1990 - йили данийидә һәр қайси дөләт рәислириниң тунҗи нөвәтлик балилар мәсилиси йиғини ечилип 2000 - йилидин бурун балиларниң сағламлиқи һәм маарип әһвалини яхшилаш һәққидә ениқ өлчәм нишанға елинди. 2002 ‏- Йилида б д т ниң мәхсус йиғинида "балилар үчүн техиму мувапиқ йәр шарини яритиш" һәрикәт программиси иш башлиди.

Һалбуки, дуняниң һәр қайси җайлирида балилар йәнила охшимиған яшаш муһитида яшимақта. Хәлқаралиқ тәкшүрүш доклатлиридин мәлумки 2006 - йили пүтүн дуня бойичә 9 милйон 700 миң бәш яштин төвән балилар тобирклозға охшаш юқумлуқ кесәлләр, ачлиқ һәм озуқлуқ йетишмәслик сәвәблири билән һаятидин айрилған.

Статистикидин мәлум болушичә, һазирму дуняда 42 милйондин артуқ балилар пакиз вә бихәтәр су ичәлмәйду. Таза болмиған, булғанған су истимал қилғанлиқ сәвәбидин һәр йили өлүп кетиватқан бәш яштин төвән балиларниң сани бир йерим милйонға йетиду.

Шундақла, пүтүн дуняда һазир әйдиз вабасиға дучар болған 2 милйон 500 миң әтрапида балилар бар.

Намратлиқ, уруш, тәбиий апәтләрму балиларниң нормал балилиқини, үсүп йетилиш муһитини пүтүнләй набут қилип, уларни җисманий вә роһий сағламлиқиға еғир тәһдит елип кәлмәктә. Балилар йәнә макансизлиқ, ачлиқ, ата анисидин йетим қелиш, қул қилиниш, һәрбийликкә мәҗбурлиниш,һәтта җинсий қуллуққа тутулуш қатарлиқ балилар дунясиға ят қорқунчлуқ яшаш муһитида һәқ ‏- һоқуқлири дәхли ‏- тәрузға учримақта.

Доклатларға, реаллиққа қариғанда, дуняниң "балилар һәммидин муһим! балилар дуняниң кәлгүси! пүтүн дуня балилар үчүн яхши муһит яритиш керәк!" дегән шоарларниң әмәлгә ешиши үчүн инсанларниң йәниму зор тиришчанлиқ көрситишкә тоғра келиватқанлиқи бир әмәлийәт.

Бу йиллиқ дуня балилар күни мунасивити билән б д т ниң америка, әнглийә, җәнубий африқа, һиндистан, полша һәмдә бразилийә балилирини асас қилип елип барған тәкшүрүш доклатидин мәлум болушичә, балиларниң һаят муһитидики мәсилиләргә һәргизму сәл қариғили болмайдиғанлиқи йәнә бир қетим гәвдиләнгән.

Бу қетимқи тәкшүрүш бу йәттә дөләттики 3 яштин 14яшқичә болған балиларниң яшаш муһитини обекти қилип елип берилған болуп, доклатта көрситилишичә, балиларниң һалидин хәвәр елишта мәсилә еғир, намрат балилар нопуси көпәйгән, зәһәрлик чекимлик һәмдә хорлашқа даир балилар делолири ашқан, балағәткә йәтмәй туруп җинсий мунасивәт өткүзүш, һамилдар болуш мәсилиси еғирлиған, йәнә интернет хумари болуш, һәддидин артуқ сәмириш вә йәнә озуқлуқ йетишмәслик, давалиналмаслиқ қатарлиқ 10 түрлүк мәсилә бир қәдәр гәвдилик икән.

Бу йилқи дуня балилар күни мунасивити билән дуня мәтбуат саһәсиниң һәр қайси әлләрдики түрлүк яшаш муһитида яшаватқан балилардин " дуняда һәммидин немә әң қорқунчлуқ " ? дәп сориған соалға "уруш, ачарчилиқ шараитидики балилар әлвәттә дуняда әң қорқунчлуқ нәрсиниң уруш, апәт, ачлиқ, ата анисидин айрилиш, өйдин айрилиш, мейип болуп қелиш, қораллиқ әскәр, қан, бомба" дегәндәк җавабларни бәргән болса, әң бихәтәр, баяшат, бәхтлик һаятта яшимақта дәп қариған дөләттики балиларму, "анамдин айрилиш, ит, машина бесивелиш, таяқ йейиш, айропилан чүшүп кетиш, дохтур, су бесип кетиш, қараңғулуқ, йүтүп кетиш" дегәндәк күчлүк һаяти хәвп, әндишиси гәвдилинидиған җавабларни бәргән.

Омумлаштурғанда, балиларниң җаваблири нөвәттики дуняниң балилар үчүн унчә бихәтәр бир җәмийәт болмастин, балиларниң көзидики дуня һәр тәрәптә қорқунчлуқ вәқәләр йүз бериватқан хейм-хәтәр вәһимә қаплиған бир дунялиқини көрситип бәргән.

Шуңа бу нөвәт бирләшкән дөләтләр тәшкилати хәлқара җәмийәтниң балилар үчүн техиму бихәтәр җәмийәт яритиш, уларға бихәтәрлик туйғуси йәткүзүшни шундақла балиларниң роһий дунясиға көңүл бөлүшни, буни балилардин "балам сиз немидин қорқисиз? " дәп сораш вә уларға ярдәм қилиштин башлашни тәшәббус қилмақта.

Пикирләр (2)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Anonymous says:
Nov 14, 2009 08:29 AM

Әй дуня хәлқи!бир йил ичидә аранла бир күнни балилар күни қилип бикиткиниңлар улар учун аз кәлгәндин сирт,у бир күнниң хушаллиғидинму уйғур өсмүрлири тамамән мәһрум һалда яшимақта. Улар силәрниң көпрәк һисдашлиғиңларға моһтаҗ.

Әй кичик балам уларниң көзлиригә челиқ, көрсун!
Соңрә улар барчә каинатларниң мәнисини тонусун!
Уларни койдуривал!соңрә у лар бир биригә куюшсун!
Тағур қәсидисидин парчилар.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт